Panimula

Marahil ay bago lamang sa inyong pandinig ang salitang "ergu"? Lalo na kung kayo'y Tagalog ng Luzon o Maynila, talagang mapapaisip kayo kung ang salita bang ito'y nakapaloob pa rin sa Tagalog o ibang wika. Bilang isang taal na Tagalog ng Marinduque, madalas ko itong marinig sa amin, lalo na sa silangang bahagi ng aming lalawigan. Para sa kanila, ito ay nagsilbing normal nang salitang ginagamit sa pang-araw-araw na pag-uusap hanggang sa ito'y likas na sa kanilang mga dila.

Ano nga ba ang ibig sabihin ng "ergu" at bakit ko ito inihahambing sa salitang "salita" sa sulating ito? Bakit hindi ito naririnig sa ibang Katagalugan bagkus sa lalawigan lamang ng Marinduque? Ano nga ba ang kahalagahan nito para sa kasalukuyang pagpapaunlad ng ating talasalitaan at wika? Paano ito nagkakaiba sa salitang "salita"? Nais kong sagutin ang lahat ng ito para sa inyong dagdag kaalaman kung kayo man ay curious at bago pa lamang sa inyong pandinig ang salitang ito.

Ano ba ang "ERGU"?

Sa katunayan, binabanggit ko na ang ibig sabihin ng salitang "ergu" sa panimula pa lamang ngunit tila ba ito'y kinukubli ko muna. 

Naari ayo, abigyan ta kayong halimbawa at baka mahuyhuna ninyo kung ano baga ang ibig gaunin niring ergu ay.

"Gabi na ay sigi pa rin kamong maergu, antana yang! Magsitulog na raw ay." 

"Yanong igi maergu ni Kaloy ng Marindukihin ayo, ang sarap pakinggan sa tainga."

"Ano bagang ergu mo yaan? At-ano't hindi ko maintindihan?"

Alam niyo na ba ang ibig sabihin ng "ergu"? Nagkakaroon na ba kayo ng clue? Kung hindi pa rin ay ito na nga, ang pag-eerguhan natin ngayon ay kung ano ba ang ibig sabihin nito. 

Ang "ergu" ay pagsasalita at pakikipag-usap na ating ginagawa sa pang-araw-araw na pamumuhay. Maaari rin itong iugnay sa lengguwahe o wika na dulot ng pagsasambit ng ating bibig ay nakalilikha tayo ng salita kung kaya't atin itong inaergu.

Inilapat ko rin ito sa sariling talasalitaan ng website na ito, kung nais niyong basahin ay bisitahin lamang ito: Marinduque Dictionary | Ergung Marindukihin

Nakatala rin dito ang iba pang mga salita na inyong maririnig sa aming lalawigang Marinduque.

Ano naman ang kaugnayan nito sa "SALITA"?

Noon, akala ko'y iisa lamang ang "ergu" at "salita" dahil kung susuriin, tila nga ba wala silang pinagkaiba.

"Anong salita yang inaergu mo?"

"Ang salitang nakapangtala sa libro ay hango rin sa ating inapang-ergu."

Tunay ngang nakakalito ang pagkakaiba nila, hindi sapat ang Tagalog para maipaliwanag ang kanilang kahulugan. Gayunpaman, hindi ibig sabihan ay magkaibang-magkaiba sila, sadyang may kinaaangkupan lang gamit sa bawat pangungusap at ito'y makikita natin kapag aking isasalin ito sa Ingles.

ERGU (talk, conversation, language)

SALITA (word, term)

Ngayon ay mas lalo tayong naliwanagan sa pagkakaiba nila nang isalin ko na sila sa Ingles, palibhasa iisa lamang sa Tagalog ang "word" (abstract) at "talk" (action).

Bakit sa Marinduque Tagalog lamang ito inaergu? Ano ang magiging ambag nito sa kasalukuyang kinatatayuan ng ating wikang Tagalog

Sa katunayan, hindi ko rin alam ang pinagbuhatan at pinag-ugatan ng salitang "ergu" sa Katagalugan ng Marinduque. Dahil nga ang Marindukihin ay isang diyalekto ng wikang Tagalog, hindi imposible ang pagkakaroon ng kakaibang salita na bukod-tangi sa iba pang diyalekto ng Katagalugan. Sadyang naririnig ko na ito noong bata pa mula sa aking pamilya, kamag-anak, at kakilala.

Sa mga nakakaalam, maaari kayong magbigay ng komento sa post na ito kung ano nga ba ang etymology ng salitang "ergu"?

Sa kabilang banda, magiging malaking tulong ito sa pagpapayabong pa ng ating talasalitaan ng buong Katagalugan. Bukod sa dagdag, maaari nang maging mas ispesipiko ang "salita", dahil ito'y maaring salitang kilos at maaari din namang pangngalan, na kung saan pwede na nating ihiwalay ang salitang nais nating sabihin. Kung susumahin, ganito ang ating magiging huna sa usaping ito:

Marinduque Tagalog: ERGU, SALITA

1. ERGU 

Ingles: to talk, to converse (verb)

Tagalog: magsalita, makipag-usap (pandiwa)

2. SALITA

Ingles: word, term (noun)

Tagalog: salita, kataga (pangngalan)

Samakatuwid...

"Ang mga SALITA ay ina-ERGU at ang ERGU ay isang SALITA."

-Supoy na Amu

Ano nga ba ang Marinduque Tagalog? Saan ba natatagpuan ang Marinduque? Sa papaanong paraan nga ba nagsasalita ang mga tao roon? Tagalog ba sila, Bisaya, o ibang lahi? Bilang isang purong Tagalog at tubong Marinduque, ibabahagi ko ang lahat ng aking nalalaman ukol sa kinagisnan kong wika at sining ng pananalita. 

Ano ba ang Marinduque Tagalog? 😮

        Ang "Marinduque Tagalog" o mas kilala sa aming probinsiya bilang "Marinduqueño", ay isang bariyasyon ng wikang Tagalog. Isa ito sa 4 na diyalektong mayroon ang Tagalog. Kung papaanong ang Batangas ay may sariling estilo ng pananagalog (iyon ay ang "Batangas Tagalog") na mas kilalang "Batangueño" , gayundin naman kaming mga Marinduqueño, may sarili ring punto at kaunting dagdag bilang gramatikong Tagalog. Ibang-iba lamang ito sa kung paano sinasalita ang Tagalog sa Kalakhang Maynila (kilala rin bilang "Manileño") ngunit nagkakaintindihan pa rin naman kapag sila'y bumisita sa aming lugar. 

        Isa akong tubong Marinduque dahil ang aking mga magulang ay parehas ding nagmula rito. Ako ay purong-puro magsalita ng "Marindukihin" (katawagan bilang pangkalahatang Tagalog) lalong lalo na kapag nasa sariling probinsya. Ang mga kilalang salita sa aming diyalekto na kadalasang ipinagmamalaki namin ay ang: "ngani, mandin, baya". Ngunit, mas malawak pa rito ang "Ergung Marindukihin" (katutubong katagha namin sa aming diyalekto o salitang baryasyon ng Tagalog) kung ito lamang ay masusing sasaliksikin at susuriin pa. Hindi lamang ito tumutukoy sa mga salitang kakaiba, maging ang dagdag na gramatika, pagpapakahulugan ng salita, paggamit at porma, ay alin lamang sa nakapaloob pa rito. Sa katunayan, may sarili rin kaming estilo ng pagbabanghay sa pandiwa maging sa pangngalan, pang-uri, at pang-abay na kung saan ang mga ito'y hindi matatagpuan sa "Pamantayang Tagalog" (kilala rin bilang "Filipino" na hinago sa baryasyong Tagalog na "Manileño") na tinuturo sa atin sa paaralan. Ang mga ito'y tatalakayin ko sa mga susunod na aking blog paisa-isa upang sa gayon ay lubos ninyong maintindihan, maunawaan, malaman, at makilala ang kultura at natatanging katangian ng aming probinsiya, hindi lamang sa larangan ng turismo, kundi maging sa sariling pagkakakilanlan at natatagong hiyas ng Katagalugan. 

Saan ba matatagpuan ang Marinduque? ⛵

        Ang Marinduque ay matatagpuan sa gitna ng look ng Tayabas, silangan ng pulo ng Mindoro, hilaga ng kapuluan ng Romblon, kanluran ng tangway ng Bondoc sa lalawigan ng Quezon, at bahaging timog ng lungsod ng Lucena sa lalawigan din ng Quezon. Isa itong maliit na isla, gaya ng isla ng Polillo at Catanduanes na pawang relatibo ang bahagdan ng sukat nito. Gayunpaman, ang aming pulo ay hitik sa magagandang lugar-pasyalan, kultura, tradisyon, at maging sa mga likas na yaman. Payak at hayahay pa rin ang aming pamumuhay dahilan sa maliit na impluwensiya ng mga "taga-Kabila" (kadalasang katawagan namin para sa mga nasa mainland o "taga-Luzon") sa kabila ng trabaho buong araw at paghahanapbuhay. Ang lalawigang isla namin ay mayroong 6 bayan, binubuo ito ng: Boac, Mogpog, Sta. Cruz, Torrijos, Buenavista, at Gasan. Ayon sa aking obserbasyon bilang mamamayan nito, at ayon na rin sa pananaliksik ni Ginang Rosa Soberano, tubong Australia, ang Marinduque Tagalog ay nahahati pa sa dalawang magkaibang salitain, ito ay ang Silangang Marindukihin at Kanlurang Marindukihin, pawang magkaiba sa estilo ng punto, porma, at bokabularyo. Mararating ang Marinduque sa pamamagitan ng "RORO" sa pantalan ng Lucena o 'di kaya naman biyaheng himpapawid na halos 3 beses sa isang linggo bumibiyahe. 

Paano ba kami mag-Tagalog dito? 🔤

        Ang punto o tunog ng pananalita ng Tagalog namin dito ay iba sa kung papaano mag-Tagalog ang mga taga-Maynila. Narito ang mga halimbawa:

• "Kayo baga'y kailan mauwi dini sa Marinduque?"

• "Ailang bayan laang baga mayroon kita?"

• "Tingna pa yuong bilot ay, anong taba."

• "Ay utoy, ulaha na roon yu'ng baka ay. Hapon na baya!"

• "Hamos kamo dini sa aming probinsiya, ang Marinduque!" (Silangang Marindukihin)

        Ilan lamang ang mga ito sa halimbawa kung paano kami magsalita. Mas nakakatuwang pakinggan ang mga Silangang Marindukihin sapagkat buhay na buhay at aktibong-aktibo ang kanilang punto, bukod tangi at mistulang nilapatan ng pattern ang tunog. Ako naman ay kabilang sa mga tubong Kanlurang Marinduque kung kaya't pantay at simple lamang ang tono ng aking boses, marahan lamang ang pagkakasalita. 

Kami ba ay Bisaya o ibang lahi? 👥

        Halos lahat ay Tagalog ang mga Marinduqueño, may mangilan-ilan ding etniko ng Asi (Wikang Bisaya na tubo sa lalawigan ng Romblon) sa parteng timog ng Marinduque, sa bayan ng Buenavista sapagkat halos tatlong oras ng pagbangka lamang ito sa isla ng Banton, Romblon. Makikita rin na ang ibang salita at pagbabanghay ng mga pandiwa sa amin ay may pagkakahalintulad sa kanila kung kaya't marahil nabuo ang aming diyalekto. 

"The Wren" sa Saling Kanluranin (Western Marinduque Tagalog) - DIKYUNARYONG MARINDUQUENO

Bagay gapatalo naman ang mga nasa kanluraning bahagi ng Marinduque? Ati a, hindi baya, mawari ka pa! Alangan ka pa't kami'y mayroon ding sariling salin para sa sikat na kwentong pinamagatang "The Wren" o kung asalin sa ating taal na salitain kundi magiging "Ang Maya". Hala raw ngani, pakingga natin iding gulping lumoy na pananalita ng Kanluraning Salitaing Marindukihin.

Ang Maya

=======================================================================

Noon kundi may isang pugaran ng maya sa isang garahihan. Nang ang kanilang mga magulang ay nagsilampayog para magsunsun ng apampakain sa kanilang pispis, napang-iwan silang wala man lang kasama.

Hindi man nagtagal, umuli ang tatayin.

"Anong nangyari dini? Sinong nagpangbangay sa inyo? At kayo'y anung tatakot?"

"Tatay, may nagparini bayang halimaw kaykanina lamang. Yun baya namang mukha niya'y anang tapang bago nakakapagulat. Nagpanglisik pa ngani ng malalaki niyang mata. Kundi kaya kami'y gulping takot baya!"

"Bagay naman?" naganun ang tatayin, "Saan pala nagpar'on?"

“Anduon ay, nagpar'on"

"Hintaya ako dini," gumanun ang tatayin, "Asunsunin ko pa ah. Huwag na mag-alala mga anak! Ako'ng bahala." Hindi man naglao'y lumampayog siyang muli para sunsunin ang halimaw.

Nang makadako sa bungad, nasagintawan niya ang leong nadaan.

Kaso ang ibong maya kundi di man talaw. Humapon pa ngani siya sa balugbugan ng leon bago binusaan. "At ika'y nagpar'on sa aming inagapugaran at pinangtakot mo pa ang aking mga anak?"

Hindi man siya inimikan ng leon at nagpatuloy lamang sa paglakad.

Ang tataying ibon kundi nagpakagalit at nagpakabusa. "Wala man ikaw karapatan pumay-par'on. Inagaon ko baya sa'yo, huwag ka nang mapay'par'on aso bali na. Hindi ko iri agaw-in sana," habang inaangat ang isa niyang paa, "apangbaliin ko yang buto mo, namakaisang segundo pagka ika'y pumay'par'on ulit!"

Pa'kayari kundi umuli ang tatayin sa kanilang pugaran.

"Tinuruan ko manding leksyon, mga anak ko. Hindi man na yu'n gaata-ata pang pumarito at apangbangayin uli kayo."

- Wakas -

=======================================================================

Susing Salita:

1. Kundi - ay, e 'di ; therefore, hence, thus, so

2. Uli - balik

3. Bangay - gulo

4. At - baki't

5. Parini - parito

6. Anang - (sobrang...)

7. Gulpi - grabe, (napaka-...)

8. Bagay - (pang-abay na pananong na sumasagot sa tanong na "oo" o "hindi" lamang)

9. Ganun - sabi ; ganoon

10. Sagintaw - tanaw, kita, tingnan

11. Talaw - duwag

12. Busa - sermon, pagalit

13. Aso - (interjection na katumbas ng "nako")

14. Bali - (parang gusto kong...)

15. Iri / Idi - ito

16. Ata-ata - subukan, magbabalak, (mangangahas na gawin)

Hamos kita't ating atampok ang makasikat na sulating pambanyagang pinamagatang "The Wren" na kung saan kuwento ari ng isang amahing mayang naghiganti sa inagaong leon na nagpangtakot sa kanyang mga pispis. Ari'y nakasalin sa Silanganing Ergung Marindukihin na may bukod tanging pagbabanghay, punto, porma ng salita, at bokabularyo.

Ang Maya

=======================================================================

Noo'y may pugaran ng maya sa isang garahihan. Nuong nakalampayog na ang magulang ng mga pispis para magsunson ng agapakain, naiwan sila dining makawalang kasama.

Indi kalauna'y umuwi nang muli ang amahin.

"Anta namang nangyari dini? Sino nagpangtakot sa inyo; at-anu't kamo'y napapanlaw?"

"Ama, may pumarito bayang halimaw kikanina lamang. Yu'ng mukha baya naman niya'y yanung tapang bago nakakagitla. Nagpangnisik pa ngani. Kaya baya naman makatakot kami ayo!"

"Baga?" nagaon ang amahin, "Saan nagpar'on?"

“Nayon ay! Nagpar'on ayo."

“Paghintay kamu dini", gaon ng amahin, "Asundan ko siya. Huwag kamo mag-alala mga anak! Ako'ng bahala." Hindi man naglao'y lumampayog siya muli't sinundan ang halimaw.

Nang makapar'on na sa bungad, nahiling niya ang isang leong napadaan.

Kaso ka'y ang amahi'y di napanlaw. Humapon pa ngani sa balugbugan ng leon at nagsimulang magmustra sa kanya. "At-ano't pumar'on-par'on ka sa aming inagapugaran at siyang pinangtakot mo pa ang aking mga anak?"

Hindi man na siya kinibuan pa ng leon at nagpatuloy lamang na lumakad.

Makagalit pa rin ang amahi't sige pang maergu. "Wala kang karapatan pumar'on. Inagaon ta sa'yo, huwag ka nang gadaho-dahong bumalik o kung ayaw mong may mangyari sa'yong maiba. Hindi ko ari inabalak," habang inaangat niya ang kanyang paa, "ay siya kang apangbaliin ko yang buto mo sa amakaisang segundo, purbahi pang umuli do'n!"

Pakayari'y bumalik muli ang amahin sa kanilang pugaran.

"Naari na ayo mga anak ko, tinuruan ko manding leksyon. Hindi na mabaybalik pa yun dini para kamu'y gambalaain pa."

- Wakas -

=======================================================================

Susing Salita:

• Lampayog - (lipad ng ibon)

• Pispis - inakay, (anak ng mga hayop)

• Sunson - hanap, hagilap

• Dini - dito

• Indi - hindi

• Anta - (pagalit na "ano")

• At-anu't - baki't

• Kamo - kayo

• Panlaw - matatakutin

• Baya - (enclitic particle na nagbibigay babala)

• Yano - sobra, grabe, labis

• Ayo - (interjection na nagsasabing "tingnan mo")

• Baga [Konteksto sa Sipi] - (ganoon ba?)

• Gaon - sabi ; ganoon

• Nayon - naroon, nandoon

• Hiling - kita, paningin

• Hapon - dapo, landing

• Ngani - nga

• Balugbog - (likurang bahagi ng katawan)

• Mustra - sermon ; magturo

• Ergo - salita, wika

• Daho-daho - (mangangahas na sumubok)

• Ari - ito

• Purba - subok, to try

• Yari - tapos

• Naari - narito, nandito

• Mandin - (enclitic particle na pagsang-ayon sa sariling sinasabi)