Nói đến nghệ thuật dân gian Việt Nam dịp xuân về, không thể không nhắc đến Đông Hồ - di sản văn hóa phi vật thể mang đậm hồn cốt dân tộc. Ra đời tại làng Đông Hồ, tỉnh Bắc Ninh, dòng họa phẩm này nổi bật với sự mộc mạc, gần gũi và đầy tính nhân văn. Điểm đặc biệt nhất nằm ở chất liệu giấy điệp óng ánh và các loại màu sắc tự nhiên được chiết xuất từ hoa cỏ, tro bếp, vỏ sò. Mỗi tác phẩm đều kể một câu chuyện sinh hoạt đời thường, chứa đựng những triết lý nhân sinh sâu sắc. Việc lựa chọn một bức tranh ngày Tết thuộc dòng Đông Hồ như "Đàn lợn âm dương", "Đám cưới chuột" hay "Cậu bé ôm gà" không chỉ là cách trang trí không gian hoài cổ mà còn là cách chúng ta gìn giữ, tôn vinh và trao truyền tình yêu văn hóa cội nguồn cho các thế hệ mai sau
Nếu Đông Hồ đại diện cho vẻ đẹp bình dị của chốn thôn quê, thì Hàng Trống lại mang đậm chất hào hoa, phồn hoa của mảnh đất Kẻ Chợ - Thăng Long xưa. Đây là dòng mỹ thuật phục vụ chủ yếu cho tầng lớp thị dân và giới trí thức. Kỹ thuật chế tác của Hàng Trống vô cùng độc đáo: nghệ nhân chỉ in những nét viền đen sắc sảo bằng ván khắc gỗ, sau đó hoàn toàn dùng bút lông để tô màu bằng tay. Sự uyển chuyển trong cách "vờn màu" đã tạo nên những tác phẩm rực rỡ, sống động và có chiều sâu không gian đáng kinh ngạc. Các chủ đề tiêu biểu như "Lý ngư vọng nguyệt", "Thất đồng", hay bộ tứ bình thường được giới tinh hoa xưa vô cùng ưa chuộng để treo trong nhà mỗi dịp xuân về, cầu mong sự thăng tiến, học hành đỗ đạt và gia đạo hiển vinh.
Kim Hoàng là một cái tên từng bị lãng quên trong suốt một thời gian dài, nhưng đang dần được phục dựng và hồi sinh mạnh mẽ. Còn được biết đến với tên gọi "tranh Đỏ", dòng họa phẩm này ra đời tại Hoài Đức, Hà Nội. Nét đặc trưng dễ nhận diện nhất của Kim Hoàng là toàn bộ hình ảnh được in và vẽ trên nền giấy hồng điều (màu đỏ cam) vô cùng rực rỡ - màu sắc tuyệt đối của sự may mắn, phát tài trong quan niệm phương Đông. Nét khắc ván của Kim Hoàng thường thanh mảnh, kết hợp với các mảng màu tự do, phóng khoáng, đôi khi điểm xuyết thêm những câu thơ chữ Hán bay bổng. Những bức họa hình con lợn, con gà hay thần linh trừ tà mang đậm tính phồn thực và khát vọng bình an là lựa chọn cực kỳ ấn tượng để làm điểm nhấn khác biệt cho không gian phòng khách hiện đại.
Di chuyển về dải đất miền Trung nắng gió, Làng Sình (Thừa Thiên Huế) tự hào sở hữu một dòng nghệ thuật in mộc bản mang đậm tín ngưỡng tâm linh và văn hóa thờ cúng của người dân xứ Huế. Khác với các dòng mỹ thuật thuần túy dùng để trang trí, sản phẩm của Làng Sình chủ yếu phục vụ cho các nghi lễ tâm linh, cúng bái dịp đầu năm để cầu an, giải hạn và tạ ơn thần linh. Tuy nhiên, theo thời gian, nhiều tác phẩm mô tả cảnh sinh hoạt, trò chơi dân gian như vật võ, đua thuyền cũng được sáng tác và trở thành một thú chơi tranh ngày Tết độc đáo. Nét vẽ mộc mạc, màu sắc nguyên bản, rực rỡ và quy trình chế tác thủ công tỉ mỉ khiến những họa phẩm này mang một vẻ đẹp linh thiêng, huyền bí, kết nối con người với thế giới tâm linh một cách chân thành nhất.
Sức hấp dẫn cốt lõi của nghệ thuật dân gian truyền thống nằm ở quy trình chế tác hoàn toàn thủ công, đòi hỏi sự kiên nhẫn và tay nghề điêu luyện của người nghệ nhân. Từ khâu tuyển chọn gỗ thị để khắc ván, pha chế màu sắc từ tự nhiên cho đến kỹ thuật in ấn, tô vẽ đều là những bí quyết được lưu truyền qua nhiều đời. Không có bất kỳ sự can thiệp nào của máy móc công nghiệp. Chính vì thế, mỗi sản phẩm ra đời đều mang một linh hồn riêng, một vẻ đẹp không bao giờ trùng lặp. Những đường nét có thể không hoàn hảo tuyệt đối như in vi tính, những mảng màu có thể loang lổ đôi chút, nhưng đó chính là dấu ấn của thời gian, của cảm xúc và của đôi bàn tay tài hoa mà không một cỗ máy nào có thể sao chép được.
Trong thời đại toàn cầu hóa, sự bùng nổ của công nghệ kỹ thuật số đang dần lấn át các giá trị thủ công. Việc tìm hiểu, trân trọng và mua sắm các sản phẩm mỹ thuật dân gian dịp đầu năm không chỉ dừng lại ở thú vui thẩm mỹ. Đó là những hành động thiết thực nhất để ủng hộ các nghệ nhân bám trụ với nghề, tạo động lực để các làng nghề truyền thống vượt qua nguy cơ mai một. Treo một tác phẩm Đông Hồ hay Hàng Trống trong nhà là cách chúng ta giáo dục thế hệ trẻ về cội nguồn, về lịch sử và về một thời kỳ vàng son của nghệ thuật nước nhà. Hơn thế nữa, những họa phẩm này còn là cầu nối gắn kết tình cảm gia đình, khi mọi người cùng nhau quây quần, ngắm nhìn và lắng nghe những câu chuyện ý nghĩa ẩn chứa đằng sau từng đường nét, mảng màu giản dị.
#tranh_ngày_tết, #vẽ_tranh_ngày_tết, #tranh_tết_quê_hương, Artnam