Sikolohiyang Malaya at Mapagpalaya,
Lipunang Maginhawa at Mapagkalinga

Ika-49 Pambansang Kumperensiya sa Sikolohiyang Pilipino
at Ika-3 Pambansang Kumperensiya sa Ginhawa

Nobyembre 27–29, 2025
Unibersidad ng Pilipinas Diliman

Sesyon 2A: Ang Pamilya at Utang na Loob

Nob. 29, 2025, PH 108-110 (1/F Gusaling Palma), 10:30 n.u. - 12:00 n.t.

Tagapagpadaloy: Marie Rose H. Morales, PhD, RPsy

Pagkilala o Pagpapasan?: Reexamining Utang na Loob in Filipino Families

Zyra B. Sancha, Unibersidad ng Pilipinas Diliman

Ang utang na loob ay kinikilala bilang isang Filipino value na nagsusulong ng pasasalamat at pagbabalik ng kabutihan o tulong sa iba’t-ibang ugnayan sa kulturang Pilipino: sa pamilya, sa propesyonal at pampolitikang larangan, sa komunidad, at maging sa pakikipagkaibigan. Gayunman, sa konteksto ng mga pamilyang Pilipino, ang utang na loob ay madalas na naipapahayag sa mali o mapilit na paraan. Sa maraming pagkakataon, ang utang na loob ay nagiging sandata laban sa mga anak, dahil inaasahan silang suklian ang mga “kabutihang” natanggap nila, tulad ng pagpapalaki, pagpapakain, at pagpapaaral—hindi bilang isang kusang-loob na pasasalamat, kundi bilang isang obligasyong ipinapataw sa kanila. Sa ganitong paraan ay tila iginagapos ang mga anak sa pang habang buhay na siklo ng obligasyon at kapag hindi nila ito natugunan ay maaari itong magresulta sa pagtingin sa kanila bilang “walang utang na loob,” na kumakahulugan na sila ay hindi mabuting anak o mabuting tao (Alampay, 2014). Dahil dito, nalilimitahan ang kakayahan ng mga anak na sundin ang sarili nilang mga pangarap, lalo na pagpasok nila sa young adulthood, ang yugto kung kailan sila nagsisimulang magtrabaho at sabay na inaasahang tumulong sa pangangailangan ng pamilya, habang unti-unti ring umuusbong ang pagnanais nilang magkaroon ng awtonomiya (Fuligni & Pedersen, 2002).
Sinusuri ng papel na ito kung paanong ang pag-uugnay ng utang na loob sa mga sakripisyo ng magulang at sa inaasahang “pagbabalik” ng mga anak sa mga kabutihang natanggap ay nagiging isang moral na utang at obligasyon na pumipigil sa awtonomiya ng mga anak. Sa ganitong kalagayan, lalo itong nagpapabigat sa obligasyong pampamilya at nagdudulot ng pasanin sa mga batang Pilipino na nagnanais tahakin ang sarili nilang landas.
Hindi nilalayon ng papel na ito na talikuran ang utang na loob (bilang isang Filipino value), kundi ang ito’y muling suriin nang mas kritikal. Batay sa mga umiiral na “problematic” na depinisyon ng utang na loob (halimbawa kina Kaut, 1961; Andres, 1994; at Hollsteiner, na binanggit sa Cleofas, 2019), nananawagan ang papel na ito ng muling pagsusuri at nagmumungkahi ng pagbabalik sa orihinal na pilosopikal na pinagmulan nito gaya ng inilahad ni De Castro (1998, 2000). Binibigyang-diin ni De Castro (1998, 2000) na ang utang na loob ay nagmumula sa kagandahang-loob ng tagapagkaloob at dapat tumbasan ng napagkalooban sa pamamagitan ng kusang-loob, isang malaya at marangal na pagtugon ng kabutihan nang walang pamimilit o inaasahang kapalit mula sa tagapagkaloob. Sa ganitong pagtanaw, nabibigyang-daan tayong putulin ang siklo ng pagtingin at pagtrato sa mga anak bilang “retirement plan” o “life insurance,” at sa halip ay maging mga responsableng magulang at tunay na kapwa sa iba.

Daluyan ng Kabutihang Loob o Sama ng Loob?: Ang Pagpapakahulugan sa Utang na Loob ng mga Pilipinong Emerging Adult

Charmaine P. Galano, Danielle P. Ochoa, PhD, Samantha N. Erika Mendez, PhD, Michelle G. Ong, PhD, Tracey Dela Cruz, Maria Gwyneth Meneses, Lourdes Gail Ortiz, Lorraine Anne P. Aquino, Jamie Gundaya, Katrina Tala Ocampo, Johnson L. Santos, Jr., Marco Lorenzo Edralin, & Enrico Emmanuel Lacson Unibersidad ng Pilipinas Diliman

Ang pagtanaw ng utang na loob ay isa sa mga pagpapahalaga (value) na matibay na kakabit ng pamilyang Pilipino. Madalas na inaasahan ang mga anak na tumanaw ng utang na loob, lalo na sa kanilang mga magulang at mga nakakatanda sa pamilya. Ang ganitong ekspektasyon ay kadalasang nasa porma ng pagrespeto sa magulang at pag-aalaga sa kanila kapag sila’y tumanda, pagbibigay ng materyal o pinansiyal na suporta sa magulang at/o mga kapatid, at pagtulong sa mga kamag-anak. Mas nagiging matingkad ang paggampan sa mga inaasahan na ito kapag ang anak ay tumuntong sa debelopmental na yugto ng emerging adulthood kung kailan sila ay nagsisimulang magtrabaho, pumipili ng karerang tatahakin, nag-aasam na unti-unting magsarili, o nagsusumikap magkaroon ng katatagang sosyal at pinansiyal. Sinasabing ang pagtanaw ng utang na loob sa konteksto ng pamilya ay nagiging daan upang mapanatili ang matibay na pagkakaisa at pagpapakita ng malasakit, pagmamahal, at pasasalamat sa isa't isa. Ngunit, hindi maikakaila na marami ang may negatibong pagtingin sa utang na loob, lalo na sa konteksto ng mga relasyon sa loob ng pamilya. Sa papel na ito ay ilalahad namin kung paano binibigyang kahulugan ng mga emerging adult sa Pilipinas ang utang na loob sa pamilya. Pagtutuunan namin ng pansin ang mga panlipunang diskurso at naratibong humuhubog sa kanilang pananaw tungkol sa utang na loob. Ang datos ay galing sa mga kwalitatibong sagot sa isang mas malawak na sarbey tungkol sa filial piety, mga etikal na pagpapahalaga (ethical values), at ginhawa (well-being) ng mga emerging adult sa Pilipinas. Gamit ang reflexive thematic analysis at balangkas ng social constructionism, sinuri namin ang sagot ng 205 kalahok na may edad 18-29 (edad na iniuugnay sa debelopmental na yugto ng emerging adulthood), nakatira sa Pilipinas, mayroong kahit isang magulang na nabubuhay pa, at nakakabasa’t nakakapagsalita ng Ingles. Mula sa resulta ng aming analisis, naging matingkad ang tema ng mga tensiyon sa pagitan ng (1) pagbabalanse ng sariling ginhawa at ginhawa ng buong pamilya, (2) pagkilala sa importansiya ng pagbabalik sa pamilya at kagustuhang umunlad ang sarili, partikular na sa ekonomikong aspeto, at (3) paggiit sa pagkakaroon ng mga hangganan (boundaries) sa harap ng isang kulturang nagpapahalaga sa pagiging kolektibo. Ang pagtanaw ng utang na loob ay maaaring daluyan ng sama ng loob kapag ito ay pinipilit, sinisingil, nagpapataw ng higit sa kakayanan ng anak, at ginagamit na kasangkapan para manakit o mang-abuso. Sa kabilang banda, ang utang na loob ay maaaring daluyan ng kagandahang loob kung ito ay ginagawa nang kusang loob, dala ng totoong malasakit at pagmamahal, at ng likas na intensiyong mapabuti ang kalagayan ng magulang at pamilya. Tatalakayin ang implikasyon ng mga temang ito sa pag-unawa sa utang na loob sa konteksto ng ginhawa ng mga anak at mga pamilya. Tatalakayin din ang potensiyal ng paggamit ng isang lapit na debelopmental-katutubo (developmental-indigenous approach) sa pag-aaral ng utang na loob na nakaugat sa reyalidad at karanasan ng mga anak na emerging adult.

Mga Hakbang ng Paglago: Isang Penomenolohikal na Pag-aaral ng mga Nakatatandang Indibidwal na Lumaki sa Stepfamily

Jomari Andrew A. De Vera, Elmer Gabriel P. Hernandez, Kaila Marie A. Mallari, Austin Mary D. Tañedo, & Elden Iñigo Reyes, Angeles University Foundation

Ang pananaliksik na ito ay naglalayong suriin ang mga karanasan ng mga indibidwal na lumaki sa stepfamily sa konteksto ng kulturang Pilipino, upang maunawaan kung paano nakaapekto ang ganitong pagpapalaki sa paglago ng kanilang pagkatao, pagbuo ng mga ugnayang romatiko, at mga nararamdamang pangangailangan. Gumamit ang pananaliksik ng kwalitatibong disenyo gamit ang phenomenolohikal na pamamaraan upang mailarawan ang mga pansariling karanasan ng mga kalahok.
Anim na nasa hustong gulang na kalahok, edad 31 hanggang 43, ang pinili sa pamamagitan ng purposive sampling. Ang mga kalahok ay lumaki na may kasamang hindi bababa sa isang Pilipinong stepparent at isang Pilipinong biyolohikal na magulang sa loob ng limang taon bago ang edad na labing-walo. Sila ay nasa heterosekswal na relasyon ng hindi bababa sa tatlong taon, may anak sa kasalukuyang romatikong kapareha, at naninirahan sa probinsya ng Pampanga. Ang mga datos ay nakalap sa pamamagitan ng pakikipanayam na bahagyang nakabalangkas at sinuri sa pamamagitan ng thematic analysis.
Mula sa pagsusuri ay lumitaw ang apat na pangunahing tema: (1) Positibong Integrasyon at Pagtanggap sa Stepfamily, (2) Mga Hamon sa Stepfamily, (3) Impluwensiya ng Stepfamily sa Pagpapahalaga at Pag-uugali, at (4) Napapansing Pangangailangan sa Pagmamahal at Pag-aaruga. Idinagdag din sa ilang tema ang bahagi ng Mga Natatanging Karanasan ng Indibidwal, na naglalarawan ng iba pang mahahalagang aspeto ng kanilang buhay.
Ipinakita ng mga natuksalan na ang paglaki sa isang stepfamily ay nagdudulot ng parehong posibitong karanasan at mga natatanging hamon na humuhubog sa pagkatao ng isang indibidwal. Ang mga karanasang ito ay nakaapekto sa mga paniniwala, pananaw, pag-uugali, at paraan ng pagresolba ng mga ng mga alitan na kanilang dinadala sa sarili nilang ugnayang romantiko at buhay-pamilya. Sa kanilang mga ibinahagi, nagibabaw ang kanilang mga pangangailangan sa pagmamahal, pakikibahagi, at makabuluhang ugnayan — mga pangangailangang madalas na natutugunan ng mga kamag-anak at kaibigan.
Sa kabuuan, pinayayaman ng pag-aaral na ito ang Sikolohiyang Pilipino sa pamamagitan ng mas malalim na pag-unawa sa mga karanasan ng mga indibidwal na lumaki sa mga stepfamily. Ipinapakita nito ang kahalagahan ng mga program at interbensyon na angkop sa kultura upang matugunan ang mga natatanging karanasan at pangangailangan ng mga kasapi ng ganitong uri ng pamilya. Higit pa rito, layunin ng pag-aaral na palawakin at hikayatin ang kamalayan, pagtanggap, at pag-unawa ng lipunang Pilipino sa mga stepfamily, iba pang di-tradisyunal na estruktura ng pamilya, at sa pagkakaiba-iba at ebolusyon ng mga pamilya sa konteksto ng Pilipinas.

Panibagong Paghubog ng Diwa: Karanasan at Perspektibo ng mga Anak Mula sa Unang Pamilya na Namumuhay sa Bagong Pamilya ng Magulang

Ayrah Kate Diño, Sarah Michelle Daria, Anthony Kent Estrologo, Denise Evalo, & Mariella Francesca Mascariña, Our Lady of Fatima University Valenzuela

Ang pag-aaral na ito ay nakatuon sa pananaw ng mga anak patungkol sa kanilang mga karanasan sa bago nilang pamilya. Ang mga blended family ay hindi na bago sa ating lipunan, maraming pagbabago ang haharapin ng mga magulang at mga anak. Isinagawa ito sa konteksto ng mga pinagdaanan ng mga anak sa pagbabago sa kanilang pamilya upang mabigyang lalim ang pag-unawa sa kanilang karanasan at konsepto ng pamilya. Gumamit ang mga mananaliksik ng penomenolohiyang disenyo na may purposive sampling, at ang mga datos ay nakalap sa pamamagitan ng pakikipagpanayam. Ang mga kalahok ay binuo ng tatlong (3) indibidwal na nasa edad 18-25 na taong gulang na namumuhay kasama ang bagong pamilya ng kanilang magulang nang hindi bababa sa isang taon. Ang mga nakuhang datos ay sinuri gamit ang tematikong pagsusuri upang matukoy ang mga code at tema mula sa sipi ng transkripsyon ng panayam. Ang resulta ay nakakalap ng mga sumunod na tema: Limitadong Kaalaman sa Unang Pamilya, Palagay sa Bagong Pamilya, at Salik sa Pagbuo ng Konsepto ng Pamilya. Bukod pa dito ang mga kalahok ay nagpakita ng iba't-ibang perspektibo o emosyon patungkol sa kanilang pananaw sa pamumuhay kasama ang kanilang bagong pamilya.