Ika-49 Pambansang Kumperensiya sa Sikolohiyang Pilipino
at Ika-3 Pambansang Kumperensiya sa Ginhawa
Nobyembre 27–29, 2025
Unibersidad ng Pilipinas Diliman
Convener/Mentor: Apryl Mae Parcon, PhD, RPsy
Project Coordinator: Julian Paterno
Project Associate: Maria Gwyneth D. Meneses
Habang ang kapwa ay naituturing sentrong halagahin ng Sikolohiyang Pilipino, ang pakikiramdam ang nagsisilbing pangunahing halagahang interpersonal nito. Ayon sa paglalarawan ni Matarognon (1987), ang pakikiramdam ay sumasaklaw sa matalas na kamalayan at madaling pagtugon kung saan nagkakaroon ang isang tao ng kakayahang makita ang higit sa nakikita at marinig ang higit sa naririnig. Tinutulungan nito ang mga indibidwal na umayon sa mga di-tuwirang pagpapahayag, mga natatagong damdamin, at sa mga bahagyang pagkakaiba-iba ng mga kumplikado at madalas na malabong sitwasyong panlipunan.
Bagamat ang pakikiramdam ay itinuturing na isang mahalagang kakayahang panlipunan na nagbibigay-daan sa matiwasay na pakikipag-ugnayan, umiiral ang palagay na ang kahulugan nito ay pangkalahatan sa lahat ng konteksto, at hindi nagbabago sa iba’t ibang sitwasyon at grupo. Ang mithiin ng symposium na ito ay mas palalimin pa ang pagsisiyasatsa kahulugan, gampanin, at manipestasyon ng pakikiramdam. Sa pamamagitan ng ginabayang talakayan bilang metodo, nilayon ng mga pag-aaral na bigyang kahulugan at suriin ang pakikiramdam ayon sa pagusbong at paggamit nito sa magkakaibang konteksto at pangkat panlipunan.
Ang unang pag-aaral ay tumutok sa mga kabataang edad 18-20 taong gulang para masipat kung paano binibigyang-kahulugan ng mas nakababatang henerasyon ang pakikiramdam sa konteksto ng pag-usbong ng online communication, social media, at digital spaces. Ang ikalawang pag-aaral naman ay nakasentro sa mga frontliner ng local government units (LGU) upang makita kung paano umiiral ang pakikiramdam sa isang uri ng trabaho kung saan lumilitaw ang iba’t-ibang mga stressor at suliranin. Ang ikatlong pag-aaral ay naglalayong pakinggan ang tinig ng mga kababaihan upang maunawaan kung paano nararanasan at nadarama ang pakikiramdam sa kanilang hanay. Bukod ito, saklaw ng ikaapat na pag-aaral ang komunidad ng LGBTQIA+ upang maunawaan kung paano ginagamit ng mga marhinalisadong grupo ang pakikiramdam. Ang panghuling pag-aaral na kasama sa symposium na ito ay sisilip sa pag-abat bilang patnubay sa pansariling-pangkapwang pandama, pandamdamin, at pakikiramdam ng mga Leyte-Samar Waray.
Ang pagpili ng iba’t-ibang grupo ay nagbibigay-diin sa magkakaiba ngunit makabuluhangmga konteksto na nagdudulot ng sari-saring pananaw na lalo pang nagpapalalim sa pag-unawa sapakikiramdam.
Pakikiramdam: Tungo sa Katutubong Pag-unawa sa Karanasang Interpersonal ng mga Kabataang Pilipino
Isabel Anne Alano, De La Salle University Senior High School
Pakikiramdam: Tungo sa Katutubong Pag-unawa sa Karanasang Interpersonal ng mga Pilipinong Kawani ng Pamahalaang Lokal
Jomar Saif Baudin, RPsy, Southern Luzon State University
Pakikiramdam: Tungo sa Katutubong Pag-unawa sa Karanasang Interpersonal ng mga Kababaihang Pilipino
Warren Francisco, Unibersidad ng Pilipinas Diliman
Pakikiramdam: Tungo sa Katutubong Pag-unawa sa Karanasang Interpersonal ng mga Pilipinong LGBTQIA+
Ken Andrei Cuarto, RPm, Divine Word College of Legazpi
Pag-abat as the Personal-Relational Sensate, Emotive, and Perceptive Navigational Mechanisms of the Leyte-Samar Waray
Rovene A. Ramos & Ervina A. Espina, PhD, Unibersidad ng Pilipinas Tacloban
There is a lack of exploration of the translatability of Sikolohiyang Pilipino’s pakikiramdam to other Philippine languages. The inherent difference of lexicon by different Philippine indigenous languages pertaining to emotions may yield different meanings and expressions of the same concept as pakikiramdam. Pag-abat—“deliberately allowing to feel/notice” (Oyzon, 2025)— is found to be the closest equivalent to pakikiramdam for the Leyte-Samar Waray based on the morphological analysis of the word. The presentation explores the meaning, processes, and functions of the Leyte-Samar Waray pag-abat. The presentation answers the questions on how the Leyte-Samar Waray understand Pag-abat; the processes involved in Pag-abat; functions of Pag-abat in social contexts, and how Pag-abat is reflected in everyday interactions. These questions are addressed by using a method from the field of Linguistics— Morphological Analysis of the Leyte-Samar Waray Lexical terms by Payne & Oyzon (2020), and by utilizing the Grounded Theory Approach (Pulla, 2016). Four (4) different representative groups from the provinces of Leyte-Samar Waray were selected using purposive sampling, and data were collected using Ginabayang Talakayan and Pagtatanong-tanong. Initial results reflect that the Leyte-Samar Waray understand pag-abat as sensate, emotive and perceptive processes used to navigate through personal and interpersonal psychological phenomena. Pag-abat can be sorted into two connected categories: Sensate and Perceptive Mechanisms that include pamati (listening and feeling), pamurubuot (gauging the situation before action), pagkita (observations, perception), and pag-abat (feeling through the situation); and the emotive mechanism which concerns emotions. Pag-abat is used to perceive, sense, and gauge psychological experiences by picking up signs and manifestations from the context (social and physical environment). The use of pag-abat is situational, and is used to navigate through established values such as respect, the recognition of igkasitawo (kapwa), and good relational interactions. While the use of pag-abat is similar to that of pakikiramdam forwarded by Sikolohiyang Pilipino, it has a nuanced degree of difference in describing expressions of senses, perceptions, and emotions. The study contributes to the understanding of Sikolohiyang Pilipino’s Pakikiramdam and its applicability to, and psychology of the Leyte-Samar Waray. The exploration of similar inherent indigenous concepts may become a step towards further expanding the understanding of and cross-cultural applicability and lexicon expansion towards a more inclusive and vibrant Sikolohiyang Pilipino.
