Sikolohiyang Malaya at Mapagpalaya,
Lipunang Maginhawa at Mapagkalinga

Ika-49 Pambansang Kumperensiya sa Sikolohiyang Pilipino
at Ika-3 Pambansang Kumperensiya sa Ginhawa

Nobyembre 27–29, 2025
Unibersidad ng Pilipinas Diliman

Sesyon 1B: Samu't Saring mga Karanasan

Nob. 29, 2025, PH 112-114 (1/F Gusaling Palma), 8:30-10:00 n.u.

Tagapagpadaloy: Samantha Erika N. Mendez, PhD, RPsy

“Hindi musikero pero mahilig sa musika”: Danas at Hilig Bilang Mga Susi sa Pagdadalumat sa Konsepto ng (Musical) Affect at Assemblage

Jergil Gyle T. Gavieres, Unibersidad ng Pilipinas Diliman

Pangunahing pamana ng ‘indigenization movement’ noong dekada ‘70s at ‘80s ang layuning ugatin sa sariling bokabularyo ang pag-usad ng pananaliksik sa ating lipunan. Ito ang diwang pinagbabatayan ng aking papel. Upang mailangkap sa kontemporaryong diskurso sa siko-sosyolohiya ng musika, partikular na sa teorya ng affect at assemblage, ang papel na ito ay aking orihinal na pagdadalumat sa mga pangaraw-araw na salitang “danas” at “hilig.”
Ang aking papel ay binubuo ng apat na pangunahing argumento:

Bagamat talamak sa pangkaraniwang wika, ang salitang danas at hilig ay hindi pa rin lubusang nadadalumat sa akademya. Ang kasalukuyang gamit ng “danas” ay halos walang pagkakaiba sa salin-salitang “experience” sa Ingles. Kaalinsabay, limitado rin ang pakahulugan sa “hilig” bilang “taste,” “interest,” o “liking.” Sa aking nagpapatuloy na pananaliksik sa mga komunidad ng mga “mahilig” sa musika, kapansin-pansing mas masalimuot pa marahil ang mga kahulugan nito. Gayunpaman, kalimitan pa rin sa mga kontemporaryong cultural sociology ang paghiram sa mga konsepto ng field at habitus ni Bourdieu (1979, 1993).
Mula dito, nais kong linangin ang pagdadalumat ng danas at hilig. Ang dalumat ng danas ay maaaring magbigay-pansin sa pagdaloy at paghubog ng katawan, kagamitan, damdamin, at kapwa. Samantalang ang dalumat ng hilig ay maaaring ilapit sa konsepto ng desire nina Deleuze at Guattari (1983, 1987). Ang dalumat ng mga salitang ito ay may kakayahang iangkop ang lawak ng poststrukturalistikong kaisipan sa kontemporaryong siko-sosyolohiya na nagbibigay-pansin sa relational at dinamikong anyo ng pagkatao, pagkalipunan, at pagkamusika.
Ikatlo, sa pagtingin sa musika bilang affective assemblage, mas nagiging malinaw ang aking paliwanag na ang “self-expression” ng mga “mahilig sa musika” ay hindi basta pagpapahayag lamang ng “tunay na sarili” o panloob na sarili. Sa halip, ang self-expression ay “apektibong hilig” (affective desire) na nagpapadaloy sa magkaugnay na danas ng indibidwal sa kanyang sarili at lipunan. Mula dito, ang pagkahilig sa musika ay nakakayang ilipat ang diskurso mula sa kasarinlang pagka-musikero (musician-being) tungo sa proseso ng pagiging-musikero (musician-becoming). Nilalampasan ng panukalang pagdadalumat ang dichotomy ng istruktura at ahensya upang pasukin ang diskurso ng affect at assemblage.
Ikahuli, iminumungkahi na ang diumanong naudlot na pagsulong ng “theoretic indigenization” sa sosyolohiya (Bautista 2001), ay maaari pa ring ituloy sa kasalukuyan. Ipinapakita kong ang paghahabi ng interdisiplinaryong kaparaanan sa sosyolohiya (halintulad sa pagtanaw ni Enriquez sa SP) at ang paglilinang sa panlipunang pagbabanghay (Aquino 2004), sa pamamagitan ng dalumat ng hilig at danas, ay kayang papusyawin ang istrukturalistikong pagkiling na minana kina Covar, Salazar, at Enriquez.

Sa huling sabi, ang mga nahaing argumento ay nagmumula pa rin sa diwang hangarin ng mga naunang mananaliksik; Ipanumbalik ang malaya, mapanuri, at mapagpalayang pagdadalumat sa kontemporaryong pananaliksik upang makapagbalik din sa mga kinaroroonang komunidad. Kaakibat nito, tungkulin pa rin nating hindi limutin — bagkus, linawin pa nga — ang ugnayan ng kasalukuyang pananaliksik sa makasaysayang nasimulan ng mga naunang pag-aaral ng lipunan at kulturang Pilipino.

Designing Ginhawa: Pagsasakatutubo ng Positive Design Tungo sa Liberasyon

Karina B. Abola, Unibersidad ng Pilipinas Diliman

Ang Positive Design ay isang larangan at balangkas mula sa design batay sa Positive Psychology, kung saan ang subjective well-being at human flourishing ay mga sadyang layunin (Desmet & Pohlmeyer, 2013). Ngunit, halos walang gumagamit nito sa labas ng Kanluran, at mas lalong kaunti pa ang may kritikal na lente dito. Kung kaya, nilayon ng pananaliksik na ito ang pagsasakatutubo ng Positive Design sa pamamagitan ng konsepto ng ginhawa, mula sa kritikal na lente, sa loob ng konteksto ng Filipino design. Isinagawa ito sa pamamagitan ng pakikipagkwentuhan kasama ng anim na Pilipinong image-making designer, tungkol sa pag-design nila tungo sa ginhawa at pati na rin sa mga istruktura at prosesong panlipunan na nakaimpluwensiya sa kanila at na naiimpluwensiyahan din nila. Lumabas na may ideal na pag-intindi, pagdanas, at pag-praktis ng design ang mga kalahok. Nakikita nila ang design bilang naka-embed sa mga koneksyon, bilang isang malikahing prosesong kumakatawan at nagbibigay porma sa pag-iisa ng loob ng mga designer at mga Pilipino, at bilang transpormasyon at pagbabago mismo—pareho ng pag-intindi nila sa ginhawa. Ngunit, nakikita rin nila ang mga malalim na limitasyon ng design dahil sa mga nananaig na sistema ng kapitalismo at kolonyalismo, na sinusuporta at tinataguyod din ng design mismo. Dagdag dito, ang kanilang ginhawa ay madalas naabuso din ng mga sistemang ito, kung saan nakadepende ang kanilang buhay at kabuhayan sa mga kapitalista. Sa kabila nito, patuloy na ginagamit ng mga kalahok ang kanilang praktis tungo sa paglaban sa mga sistemang ito at sa pagbawi ng design mula dito, sabay ng pagbuo ng mga istrukturang maginhawa para sa iba pang mga designer. Sa pamamagitan nito, tila naisasagawa at nalilinang ang kritikal at eksperimental na uri ng design sa Pilipinas, na sumusporta sa patuloy at sama-samang paglikha ng malawakang pagbabago. Kung gayon, minumungkahi ng pag-aaral na ito na ang ginhawa ay maaaring ang lakas ng loob na kinakailangan para ipatupad ang kanilang ideal na pagtingin sa design—bilang pasasakatawan ng pakikipagkapwa na maaaring magdulot sa ginhawa at pagbabago. Mula dito at sa pamamagitan ng member reflections, bumuo ng paunang balangkas ng visual design tungo sa ginhawa, sa pamamagitan ng design na kritikal, malaya, maka-kapwa, at mapagpalaya.

Pagsipat sa Karanasan at Pahiwatig ng Pagmamahal ng mga Gen Z sa Panahong Digital

Gillian Francesca T. Parangan, Ace E. Dela Cruz, Ella Marie SL. Demandante, Mharjorhey P. Villa, & Justine Phillip A. Opetina, Manila Tytana Colleges

Ang pagpapahiwatig ng pagmamahal ay hindi gaanong natutukan ng pansin sa mga pananaliksik sa Sikolohiyang Pilipino. Ganoon pa man, ang konsepto ng pagpapahiwatig ng pagmamahal ay pumapasok pa rin sa kamalayan ng mga nasa kasalukuyang henerasyon lalo na sa pag-usbong ng social media. Tinalakay sa pananaliksik na ito ang pagsiyasat sa mga pahiwatig ng pagmamahal ng mga Gen Z sa panahong digital. Layon nito na alamin kung (1) Ano-ano ang mga pagpapahiwatig ng pagmamahal, (2) Ano-ano ang pagkakaiba ng pagmamahal sa panahong digital at tradisyonal na pahiwatig ng pagmamahal at (3) Paano ipinahihiwatig ang pagpapahiwatig ng pagmamahal ng Gen Z sa Panahong Digital. Sa pananaliksik na ito ginamit ang pakikipanayam bilang pangunahing paraan ng pagkalap ng datos. Ang mga nakalap na datos mula sa dalawampu’t anim (26) na kalahok ay dumaan sa proseso ng Thematic Analysis nila Braun at Clarke.Ang mga mananaliksik ay nakabuo ng limang distinkong tema: (1) Antas ng ugnayan na tumutukoy sa lalim ng ugnayan ng mga indibidwal, ito ay nahahati pa sa dalawang kategorya, ang (a) Hindi ibang tao na may malalim na ugnayan at (b) Ibang tao na may mababaw na ugnayan; (2) Pagpapahiwatig ng pagmamahal na tumutukoy sa mga kilos na ginagawa ng isang indibidwal upang ipakita at iparamdam ang kanyang pagmamahal, ito ay hinati sa dalawang kategorya (a) paraang pisikal na tumutukoy sa pagpapahiwatig na may impluwensiya ng harapang interaksiyon at (b) paraang digital na tumutukoy sa pahiwatig na may impluwensiya ng teknolohiya. (3) Integrasyon ng teknolohiya sa pakikipag-ugnayan at pagmamahal na tumutukoy sa kung paano nakakaapekto ang teknolohiya at ang pandemya sa daynamiks ng pakikipagugnayan at pagmamahal. (4) Paghahambing ng pagpapahiwatig ng pagmamahal na tumutukoy naman sa mga pagbabago at kamalayan ng mga Gen Z sa pagpapahiwatig ng pagmamahal, (a) tradisyonal ang mga pagpapahiwatig na nakasanayan ng lumang panahon at ito ay inuugnay sa paraang pisikal, at (b) moderno naman ay ang mga pagpapahiwatig ng pagmamahal na nabuo dahil sa integrasyon ng teknolohiya. (5) Pagmamahal sa bayan at kapwa ay tumutukoy sa pakikialam sa estado ng bansa, pagpapahalaga sa paligid, at malasakit sa kapwa na itinuturing na pagpapahiwatig ng pagmamahal ng mga Gen Z. Sa kabuuan, ginamit ng Gen Z ang pinagsamang pisikal at digital na pamamaraan ng pagpapahiwatig ng pagmamahal upang mabuo ang modernong pagpapahiwatig ng pagmamahal. Gayunpaman, hindi nito pinalitan ang tradisyonal na pamamaraan at sa halip, dinagdagan lamang nito ang mga paraan ng pagpapahiwatig.

Pagtataya sa Ugnayan ng Pet Attachment at Hirap sa Pagharap sa Pagkawala ng Alagang Hayop: Isang Empirikong Pagtingin sa Pananaw ng mga Pilipinong May-ari ng Alaga

Chrizelle M. Villanueva, Pamantasang De La Salle & Kathrine Ann L. Tan, Far Eastern University

Ang pagkawala ng alagang hayop ay isang masidhing emosyonal na karanasan na nananatiling hindi gaanong napag-aaralan sa konteksto ng Pilipinas, kung saan ang ugnayan ng tao at hayop ay kadalasang sumasalamin sa matibay na ugnayang pampamilya. Sinuri sa pananaliksik na ito ang sikolohikal na dimensyon ng pagdadalamhati ng mga Pilipinong nakaranas ng pagkawala ng alagang hayop sa pamamagitan ng pagtingin kung paanong ang antas ng pagkakabigkis sa alaga ay may kaugnayan sa tindi ng dalamhati at hirap sa pagharap sa pagkawala. Tiningnan din kung may epekto ang haba ng panahon ng pag-aalaga sa hayop at ang lumipas na panahon mula nang pumanaw ito sa mga nabanggit na karanasan.
Gumamit ang pag-aaral ng isang kwantitatibong disenyo na may korelasyunal na lapit. Lumahok dito ang mga Pilipinong nasa edad 18 pataas na pinili gamit ang purposive sampling. Tatlong estandardisadong instrumento ang ginamit: ang Lexington Attachment to Pets Scale (LAPS) upang masukat ang antas ng pagkakabigkis sa alaga, ang Pet Bereavement Questionnaire (PBQ) upang masukat ang antas ng pagdadalamhati, at ang Brief COPE upang matukoy ang antas ng kahirapan sa pagharap sa pagkawala. Hiniling din sa mga kalahok na itala kung gaano katagal nilang inalagaan ang kanilang alaga at kung gaano na katagal mula nang ito ay pumanaw.
Ipinakita ng resulta ng pilot study na walang makabuluhang estadistikal na ugnayan sa pagitan ng pagkakabigkis sa alagang hayop at tindi ng pagdadalamhati, maging sa pagitan ng pagkakabigkis at kahirapan sa pagharap sa pagkawala. Wala ring makabuluhang ugnayan ang tindi ng dalamhati sa hirap ng pagharap. Bukod pa rito, lumabas sa moderation analysis na ang haba ng panahon ng pag-aalaga sa alaga at ang lumipas na panahon mula sa pagkamatay nito ay hindi nakapagpabago sa ugnayan ng mga nabanggit na baryabol.
Bagaman walang nakitang makabuluhang ugnayan sa mga baryabol, ipinapakita ng resulta na ang pagdadalamhati ay maaaring maranasan pa rin ng mga pet owner kahit gaano pa katagal ang lumipas mula nang mawala ang alaga. Ipinapahiwatig nito na ang dalamhating dulot ng pagkawala ng alagang hayop ay nananatiling makabuluhan kahit hindi ito masasalamin sa estadistikal na pagsusuri. Pinatutunayan ng pananaliksik na ang antas ng pagkakabigkis, tindi ng dalamhati, hirap sa pagharap, at mga pansamantalang salik ng oras ay walang makabuluhang koneksyon sa isinasagawang paunang pag-aaral. Nagbibigay ito ng paunang pag-unawa sa karanasan ng pet bereavement sa kontekstong Pilipino.
Bilang isang paunang pag-aaral, nagsisilbi ito bilang pundasyon ng mas malalim na pag-unawa sa ginhawa sa konteksto ng pagkawala ng alagang hayop. Inirerekomenda ang mas malawak na pananaliksik upang higit pang maipaliwanag ang kahulugan at kultura ng ginhawa sa iba’t ibang komunidad sa Pilipinas.