Meclis-i Üns
"Meclis-i Üns" (Dostluk Meclisi) 1864'te Şuşâ'da devrin tanınmış âlimlerinden sayılan Mirze Ebülkasım'ın medresesinde teşkil olunmuştu. Meclisin ilk kurucuları Şair Mirze Rehim Fena ve Hacı Abbas Agâh olmuştur. İlk toplantılar da Ağâh'ın evinde geçirilmişti. 1872'de Nâtevan'ın isteği üzerine, meclis onun sarayına taşınmış ve o günden sonra "Meclis-i Üns" adını almıştır. Karabağ şairleri ile beraber güzel sanat adamlarının da katıldığı meclisin, otuzdan fazla üyesi olmuştur. "Meclis-i Üns" Şuşa'daki diğer edebî meclisle -"Meclis-i Ferâmuşan"la- sıkı ilişkiler içerisinde faaliyetini sürdürmüştü. Lakin bu meclislerin tartıştığı problemler de yok değildir."Meclis-i Üns"ün toplantıları 1897 yılına-Nâtevan'ın ölümüne kadar devam etmişti.
İSMAYIL BEY DARUĞE, 1842 Şuşa'da doğmuş, 1891'de vefat etmiştir. Şuşa şehrinin belediye başkanı olduğundan, şiirlerinde "Daruğe" mahlasım kullanmıştır.
MEHEMMEDELİ BEY ESEDULLA BEYOĞLU VELİZÂDE-MEHFÎ, 1821de Şuşa’da doğdu. Fars ve Rus dillerinde tahsil almış, Şuşa, Şamanı ve Trevan'da devlet hizmetinde çalışmıştır. "Ekinci" gazetesinde şiirleri yayınlatmıştı. 1892'de vefat etmiştir.
HACI ABBAS AGÂH Meclis-i Üns"ün kurucularındandı. Doğum tarihi belli değildir. Klâsik üslûpta Azerî Türkçesi'yle ve Farsça şiirler yazmıştır. 1892'de Şuşa'da vefat etmiştir.
MİRZE SÂDIK PİRAN, 1811'de Şuşa'da doğmuştur. Her iki meclisin de faaliyetine katılmıştır. Firdevsî'nin "Şahnâme" destanını baştan sona ezbere bilmesi ve şiir meclislerinde güzel okumasıyla şöhret kazanmıştı. Gençliğinde müzikle de uğraşmış, hanendelik etmiştir. Eserlerinden az örnek kalmıştır. Mirze Sâdık 1892'de, Şuşa'da vefat etmiştir.
MEHDİQULU HAN VEFA, Şaire Nâtevan'ın Hasay Han Usmiye'yle evliliğinden doğmuş oğludur. 1856'da Şuşa'da doğmuştur. Şuşa'da ve Tiflis'te Rus dilinde tahsil almış, Rus ordusunun albayı olmuştu. Azerî Türkçesi ve Farsça şiirlerini "Vefa" mahlasıyla yazmıştır. 1900'de Tiflis'te vefat etmiştir.
MİR HESEN, Şaire Nâtevan'ın ikinci eşi Seyid Hüseyn'den olma oğludur. 1869'da Şuşa'da doğmuş, genç yaşlarında, 1902'de vefat etmiştir. Fars ve Rus dillerinde mükemmel eğitilmiştir.
MİRZE ELESGER NÖVRES, XIX. yy. Şuşa'sının kültür hayatında Önemli rol oynayan şahıslardan biriydi. Şuşa'daki her iki meclise de iştirak etmiş, üstelik düğün meclislerinin "padişahı" olarak isim yapmıştı. 1836'da Şuşa'da doğmuş, Rus ve Fars dillerinde iyi tahsil görmüştü. Çocuklar için yazdığı "Pend-i Etfal" kitabı, 1900'de Tiflis'te yayınlanmıştı. Növres 1911'de Şuşa'da vefat etmiştir.
MİRZE HESEN YÜZBAŞOV, Köklü bir Karabağlı aileden gelir. 1824'te Şuşa'da doğmuştur. Divan edebiyatının bütün türlerinde eserleri vardır. Şiirleri bir divan halinde toplanmıştır. Azerî Türkçesi ve Fars dilinde yazdığı şiirlerde Nizamînin, Fuzûlî ve Nevâî'nin etkisi görünmektedir. Nevâî'nin etkisi altında Çağatay Türkçesiyle gazeller ve mesneviler yazmıştır. Mirze Hesen, 1904'te Şuşa'da vefat etmiştir.
EBDÜSSEMED BEY ÂŞİG, Karabağ hanlığının kurucusu Penah Han Cevanşir'in neslindendir. Şair Mehemmed Bey Âşiq'in oğludur. 1845rte Ordubad'da doğmuş, tahsilini Şuşa'da almıştır. Her iki meclisin de faaliyetlerine katılmıştır. Klâsik şiir üslûbu yanı sıra halk şiiri türünde de şiirler yazmıştır. 1915'te, Şuşa'da vefat etmiştir.
İSKENDERBEY RÜSTEMBEYOV, "Meclis-i Üns"ün faal üyelerinden ve devrinin açık fikirli aydınlarından biri olarak tanınırdı. 1845'te Şuşa'da doğmuş, 1918'de burada vefat etmiştir. Şiirlerinde ilme, eğitime, gelişmeye ve uygarlığa davet çok kuvvetlidir. Eserleri halk şiiri üslûbundadır.
1834’te Şuşa'da doğan MEMO BEY MEMAÎ, "Meclis-i Üns"ün en faal üyelerinden biriydi. Zengin bir külliyat bırakarak gitmiştir. Rusya'ya, Orta Asya'ya, İran ve Türkiye'ye seyahatlerim anlatan "Seyahetnâme" adlı eserinin de olduğu kaynaklarda belirtilmektedir. Memo Bey Memaî 1918'de, Şuşa'da vefat etmiştir.
MİRZE REHİM FENA, "Meclis-i Üns"ün kurucularından biriydi. 1841'de Şuşa'da doğdu. Babası Mirze Memmedbağır, hanlığın maliye işlerine bakan görevlisiydi. Babasının ölümünden sonra, 1872'den başlayarak bu görevi Mirze Rehim Fena sürdürmüştü. Her iki dilde "Fena" ve "Âşik" mahlaslarıyla şiirler yazmıştır. Fars dilinde "Tarih-i Cedid-i Karabağ" ("Karabağ'ın Yeni Tarihi") eserinin müellifidir. 1931'de Bakü'de vefat etmiştir.
BAKIŞ BEY SEBUR, Kasımbey Zâkir'in torunudur. 1863'te Şuşa'da doğmuş, Rus ortaokulunda ve özel hocalardan tahsil almış, Rus, Arap, Fars dillerini mükemmel öğrenmişti. Bir süre Şuşa'da ve Bakü'de devlet idarelerinde hizmet etmiş, sonra Orta Asya'da -Taşkent'te- yaşamıştı. Salman Mümtaz'ın yazdığına göre; Taşkent'te "Maarif ve medeniyyete değerli yardımlarda bulunmuştur". 1931'de Taşkent'te vefat etmiştir.
HÜSEYN AĞA CAVANŞÎR, 1856’da Şuşa'da doğdu. "Neva" mahlasıyla şiirler yazan, General Ceferkulu Ağa'nın torunuydu. "Meclis-i Üns"ün iştirakçilerindendir. Bilinmeyen sebeplerden dolayı hapsolunmuş, Sibirya'ya gönderilmiştir. Sibirya'dan "Meclis-i Üns"e şiirler yazıp göndermiştir. Şuşa'daki şair dostları onun bu şiirlerine etkili nazireler yazmıştır. Vefat tarihi belli değildir.
MEHEMMED AĞA MÜCTEHİRZÂDE, 1875'te Şuşa'da doğdu. Mollahanede mükemmel tahsil aldı. Karabağ şairlerinin hayatı hakkında bilgiler ve onların eserlerinden örnekler toplayarak "Riyaz'ül- Âşikin" adı ile 1910'da İstanbul'da yayınlatmıştır. 1956'da Bakü'de vefat etmiştir.