Âşıq Abdullah (XVII. Yüzyıl)
Doğum ve ölüm tarihi belli olmayıp, 17. yüzyıl âşıklarındandır. Onun hakkındaki bilgileri halk rivayetlerinden ve elimizde bulunan "Cahan ve Abdulla" hikâyesinden çıkarabiliyoruz.
Halk şiirinin 8'li ve 11’li şekillerinde başarılı olan Abdullah'ın elimizde "geraylı" ve "goşma'ları vardır. Abdullah, şiirlerinde biraz şikayetçi görünmektedir. Felekten, talihinden, sevgiliden hep şikayet etmiş durmuştur.
Abdullah edebî sanatlardan ustalıkla istifade etmiş olup, onun bazı şiirleri Anadolu sahası ile de paralellik göstermektedir. Bugün Abdullah'ın hayatı etrafında teşekkül eden "Cahan ve Abdulla" hikâyesi; Kars, İğdır ve Ardahan gibi illerimiz ile çevresinde sözlü kaynaklarda anlatılmaktadır.
DİLBER
Sallanıban geden dilber,
Dedi: get sen, gelirem men.
Dedim: gözel, derdim çoxdur,
Dedi: derman bilirem men.
Gölden uçurdum sonanı,
Bu yerde qoydug binanı,
Günde gördüyüm cananı,
Görmeyende ölürem men.
Vefası olmaz yalanın,
Ağlı olmaz çox gülenin,
Abdulla'yam, derd bilenin,
Yüz il keçse quluyam men.
GÜL, CAHAN
Seher seher gefil çıxdm qarşima,
Sandım sensen bağçalarda gül,
Cahan, Keklik kimi sen gehgehe çalanda,
Xoşa gelir o sendeki dil, Cahan.
Fatma'nın gözleri, Zöhre'nin qaşı,
Vurubdur sineme yanar ateşi,
Leyli'nin ve'desi, çeşmenin başı,
Mecnun tek gözlerem men de il, Cahan.
Canım qoydum yar yolunda sadağa,
Bal beleşib dile, dişe, dodağa,
Gel köçek, gel köçek serin yaylağa,
Sene qurban olsun bizimle el, Cahan.
Bahar oîcag enek gcdek bağlara,
Sağ gezeni sağ yetirer çağlara,
Men çoxdan heyranam sen tek ağlara,
Ağ qabagda eser sonra tel, Cahan.
Abdulla'yam, eşg oduna qaİannam,
Malın töker, dost yolunda talannam,
İzin versen men kölgende dolannam,
İl uzunu ollam sene qul, Cahan.
GEL GEL
Çekerem qılmci, girrem meydana,
Gelirsen meydana, gel, indi gel gel.
Bezerem meydanı zerafşan qana,
Gelirsen meydana, gel indi gel gel.
Seki, Şirvan, qetl-i ferman ya menim,
Ezberimdir qırxlar piri ya menim,
Cahan Xanım ya senindir, ya menim,
Gelirsen meydana gel indi gel gel.
Abdulla qızıban şirivar oynar,
Qalxan qumbuldayar, şemşirdar oynar,
Baş kesiler, meydan, qızıl qan oynar,
Gelirsen meydana, gel indi gel gel.
BELLİDİR
Sallana sallana gelen salatm,
Keklik kimi yerişinden bellidir,
Yel atdı rübendin göründü üzü,
Canım alan baxışmdan bellidir.
Sinen benzer Savala'nın qarına,
Deyişmem dünyanın külli varma,
Yumrulugda ohşar Kurdaş narına,
Dik memeler, duruşundan bellidir.
Hesretin çekir Heleb, Bağdad,
Çin, Camalı bir güneş, özü göyerçin,
Ağ üzünde siyah zülfü çin be çin,
Terian ovun alışından bellidir.
O görünen zenahdanda ne haldi?
Qaşlarm qarası canımı aldı,
Öldürsen de qamm sene halaldı,
Müjganlarm vuruşundan bellidir.
Abdulla'mn ağlın sen aldın elden,
Siyah tel içine cumubdu gerden,
Var ilahım, özün saxla nezerden,
Bir ay doğub, doğuşundan bellidir.