ชื่อบทเรียน :  วิเคราะห์คุณค่าบทนมัสการมาตาปิตุคุณ บทนมัสการอาจริยคุณ

• จุดประสงค์การเรียนรู้ :

   นักเรียนสามารถวิเคราะห์เนื้อหาและคุณค่าเกี่ยวกับบทนมัสการมาตาปิตุคุณและบทนมัสการอาจริยคุณ 

• เนื้อหา 

คุณค่าด้านเนื้อหา

คำนมัสการมาตาปิตุคุณ

   บิดามารดา เป็นผู้มีพระคุณแก่เราโดยตรง เพราะเป็นผู้ให้กำเนิดและเลี้ยงดูเราโดยไม่หวังสิ่งตอบแทน ตั้งแต่เราเกิดมาท่านก็ให้ความรักความเมตตาเอาใจใส่ดูแลห่วงใยโดยบริสุทธิ์ใจ คอยแนะนำตักเตือนชี้ทางที่ดีให้แก่เรา เมื่อเราทุกข์หรือเจ็บไข้ได้ป่วย ท่านก็ทุกข์ด้วย แม้จะต้องทำงานด้วยความเหนื่อยยากก็ยอมสู้ทน

คำนมัสการอาจริยคุณ

  ครูเป็นผู้ชี้แจง อบรมสั่งสอนทั้งวิชาความรู้และความดีทางจริยธรรมพระคุณของครูนับว่า สูงสุดจะป็นรองก็เพียงแต่บิดามารดาเท่านั้น

คุณค่าด้านกลวิธีการแต่ง (ความงามด้านวรรณศิลป์)

   เนื่องด้วยความมุ่งหมายประการสำคัญ ของพระยาศรีสุนทรโวหารในการประพันธ์คำนมัสการคุณานุคุณ คือ การพรรณนานาคุณงามความดีที่พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ บิดา มารดา  และครูอาจารย์มีต่อชนทุกชั้น  ดังนั้น ถ้อยคำที่กวีนำมาใช้จึงต้องแฝงความหมายที่ดีงาม  และสามารถท่องจำได้โดยง่าย  เพื่อให้เยาวชนไทยได้ยึดถือเป็นแบบอย่างและซาบซึ้งไปกับเนื้อความซึ่งแม้ส่วนใหญ่จะเกี่ยวเนื่องในทางพระพุทธศาสนาซึ่งมีเนื้อหาที่ละเอียดลึกซึ้ง  แต่กวีก็สามารถพรรณนาถ้อยความและเลือกสรรถ้อยคำได้อย่างไพเราะจับใจ  และมีความดีเด่นในด้านกลวิธีการแต่ง ดังนี้

๑) การเลือกสรรคำเหมาะกับเนื้อเรื่อง  

กวีเลือกสรรถ้อยคำนำมาใช้ได้อย่างไพเราะเหมาะสม  โดยเฉพาะใน

บทนมัสการมาตาปิตุคณ  และนมัสการอาจริยคุณ  ซึ่งเป็นการพรรณนาพระคุณของบิดามาดา และครูอาจารย์ เป็นการใช้คำง่ายแต่มีความหมายลึกซึ้ง  เช่น  ในบทนมัสการมาตาปิตุคุณที่ว่า

   ฟูมฟักทะนุถนอม               บ บำราศนิราไกล

แสนยากเท่าไรๆ                   บ คิดยากลำบากกาย

   ตรากทนระคนทุกข์             ถนอมเลี้ยง ฤ รู้วาย

ปกป้องซึ่งอันตราย               จนได้รอดเป็นกายา

               กวีใช้คำว่า  ฟูมฟัก  ทะนุถนอม ตรากทน และถนอมเลี้ยง ซึ่งเป็นคำที่ไพเราะอ่านเข้าใจและรู้สึกซาบซึ้งในพระคุณของบิดามารดาซึ่งคอยประคับประคอง  ระวังรักษา และเฝ้าทะนุถนอมกล่อมเกลี้ยงดูลูกด้วยความอดทนโดยไม่ได้คิดถึงความยากลำบากตั้งแต่ลูกเล็กจนเติบใหญ่

               ในบทนมัสการอาจริยคุณที่ว่า

    อนึ่งข้าคำนับน้อม            ต่อพระครูผู้การุญ

โอบเอื้อและเจือจุน                อนุสาสน์ทุกสิ่งสรรพ์

    ยัง บ ทราบก็ได้ทราบ        ทั้งบุญบาปทุกสิ่งอัน

ชี้แจงและแบ่งปัน                 ขยายอัตถ์ให้ชัดเจน

คำว่า การุญ โอบเอื้อ เจือจุน อนุสาสน์ และ ขยายอัตถ์ ที่กวีสรรมาใช้ได้อย่างไพเราะ เพื่อแสดงถึงความรัก และความเมตตาของครูอาจารย์ ที่เพียรพยายามสั่งสอนศิษย์ให้เป็นคนดีนั้น ก่อให้เกิดความสำนึกและตระหนักถึงพระคุณของครูอาจารย์ได้เป็นอย่างดี

๒) การเลือกสรรคำที่มีเสียงเสนาะ

            กวีใช้คำให้เกิดความงามและเสียงเสนาะในการอ่านออกเสียงโดยการใช้สัมผัสอักษรและสัมผัสสระ  เป็นการเพิ่มคุณค่าและความไพเราะให้บทกวี ดังนี้

๒.๑ สัมผัส

เนื่องจากการแต่งคำนมัสการคุณานุคุณ มีข้อจำกัดในเรื่องฉันทลักษณ์ กวีจึงต้องคิดสรรคำที่มีความหมาย ได้ใจความ และถูกต้องตรงตามเนื้อหาและลักษณะบังคับของคำประพันธ์ที่นำมาใช้ ซึ่งได้แก่ กาพย์ฉบัง๑๖ และโดยเฉพาะอินทรวิเชียรฉันท์ ๑๑ เพราะนอกจากจะมีกฎเกณฑ์ในเรื่องจำนวนคำและสัมผัสแล้ว ยังต้องคำนึงถึงเรื่องเสียงหนัก-เบาของคำหรือครุ-ลหุอีกด้วย จึงจะสามารถสร้างสรรค์บทกวีให้มีความไฟเราะและสละสลวยได้

อย่างไรก็ตาม แม้จะมีข้อจำกัดในเรื่องดังกล่าวข้างต้น แต่พระยาศรีสุนทรโวหารก็สามารถเลือกสรรคำแล้วนำมาเรียบเรียงแต่งได้อย่างเหมาะสมกับเนื้อหาและข้อบังคับทางฉันทลักษณ์ และยังเพิ่มระดับความไฟเราะ โดยอาศัยกลวิธีทางการประพันธ์ ซึ่งได้แก่ การเล่นสัมผัสใน โดยเฉพาะสัมผัสอักษร เช่น

“อนุสาสน์ทุกสิ่งสรรพ์” เล่นเสียงสัมผัสอักษร “ส”  คือ (อนุ) สาสน์- สิ่ง-สรรพ์ เป็นต้น

 ๓) ภาพพจน์ 

กวีใช้การเปรียบเทียบแบบอุปลักษณ์เพื่อให้ผู้อ่านเห็นภาพชัดเจนขึ้น  เช่นการเปรียบพระคุณของบิดามารดาว่ายิ่งใหญ่กว่าภูเขาและแผ่นดิน ดังความว่า

     เปรียบหนักชนกคุณ              ชนนีคือภูผา

ใหญ่พื้นพสุนธรา                      ก็ บ เทียบ บ เทียมกัน

บทนมัสการมาตาปิตุคุณและอาจาริยคุณ มีคุณค่าด้านสังคมสูงสุดในด้านการปลูกฝัง "ความกตัญญูกตเวที" ซึ่งเป็นรากฐานของวัฒนธรรมไทย สะท้อนค่านิยมการเคารพยกย่องบิดามารดาและครูบาอาจารย์ว่าเป็นผู้มีพระคุณสูงสุดที่ต้องดูแลและรำลึกถึง ช่วยสร้างสังคมที่สงบสุขจากการเห็นคุณค่าของการเสียสละของผู้อื่น 

คุณค่าด้านสังคม

• การปลูกฝังความกตัญญู (หลักจริยธรรม): สอนให้คนรำลึกถึงพระคุณของบิดามารดาผู้ให้กำเนิดเลี้ยงดู (มาตาปิตุคุณ) และครูอาจารย์ผู้ประสิทธิ์ประสาทวิชาและอบรมสั่งสอน (อาจาริยคุณ) ซึ่งเป็นพื้นฐานการเป็นคนดี

• การสะท้อนค่านิยมและวัฒนธรรมไทย: สังคมไทยให้ความสำคัญกับระบบเครือญาติและการนับถือครู (การไหว้ครู) บทประพันธ์นี้ยืนยันและสืบสานประเพณีการเคารพผู้ใหญ่

• สร้างความเข้มแข็งให้สถาบันครอบครัวและสังคม: การที่ลูกตอบแทนพระคุณพ่อแม่ และศิษย์เคารพครู ทำให้สังคมเกิดความอบอุ่น มีความเอื้ออาทร และลดปัญหาความขัดแย้ง

• กิจกรรมฝึกฝน  (ใบงาน /  แบบทดสอบ / แบบฝึกหัด  โดย Link ไปหาสื่อนั้น)

https://kingkarnk288.survey.fm/%E0%B9%81%E0%B8%9A%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%94%E0%B8%AA%E0%B8%AD%E0%B8%9A-%E0%B8%99%E0%B8%A1%E0%B8%B1%E0%B8%AA%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B8%95%E0%B8%B2%E0%B8%9B%E0%B8%B4%E0%B8%95%E0%B8%B8%E0%B8%84%E0%B8%B8%E0%B8%93-%E0%B8%AF