🗺️ Het 'Tilburg Buurtplan'

• Wat is er nodig in de buurt?

• Wie kan wat doen?

• Wie is kwetsbaar en heeft hulp nodig?

Het beste zou zijn om dit te organiseren tijdens een jaarlijks weekend of dag op de manier van NL Doet: alle wijken en buurten tegelijk.

Het voorstel is om eerst met enkele wijken te beginnen als proef, om daarna dit in alle wijken en buurten te organiseren.

• Het doel is om bewoners, eventueel onder begeleiding van een beroepshulpverlener (een professional zoals wijkagent, medewerker ContourdeTwern, of brandweer/gemeente veiligheidsfunctionaris), inzicht te geven in hun kwetsbaarheden en de collectieve hulpbronnen te mobiliseren. Gezien de verschillen in samenstelling en risico's tussen de Tilburgse wijken zal dit plan voor elke wijk verschillend zijn; maatwerk.

Naast het hoofddoel, zie ik ook enkele nevendoelen die je als ‘bijvangst’ kunt verwachten:

• Mensen leren elkaar in de buurt kennen, weten wie ze ook op andere momenten om hulp kunnen vragen.

• Het algehele onveiligheidsgevoel van mensen wordt verminderd.

• Mensen kijken meer om naar elkaar in de wijk.

Een 'Tilburg Buurtplan' opzetten vraagt om een aanpak die rekening houdt met de specifieke kenmerken van elke wijk. Om te dienen als voorbeeld is hier voor de wijken Stokhasselt, De Blaak, Groenewoud en de Reeshof gekozen. (Uiteraard is de Reeshof geen wijk maar een stadsdeel). Eveneens als voorbeeld heb ik het plan voor Stokhasselt nog iets verder uitgewerkt.

Opnieuw: als voorbeeld. Als er een voorkeur is om in andere wijken een proef te doen, ook prima. Ik heb vier wijken gekozen die verdeeld liggen over de stad en juist heel verschillend zijn.

1. 👥 Pilotwijken en hun focus

Elke wijk krijgt een specifieke focus op basis van de demografie en infrastructuur. Dit is dus (wederom) een voorbeeld dat per wijk verder uitgewerkt moet worden. 

Er zijn bij de gemeente al uitgebreide rapporten voorhanden waarin is beschreven wat de karakteristieken van elke wijk zijn. Daarom staat het hier vrij globaal. En uiteindelijk is het de bedoeling dat inwoners ook samen bespreken waar de kwetsbaarheden van de wijk of buurt zitten.  De volgende typeringen zijn dan ook slechts voorbeelden. 

Stokhasselt

Hogere bevolkingsdichtheid, meer sociale huur, meer sociaal kwetsbare mensen. Kwetsbaarheid: Financiële en fysieke beperkingen, taalbarrières, brandveiligheid.

Sociale Hulp & Noodvoorziening: Inventariseren van kwetsbare bewoners en collectieve noodvoorraden in flatgebouwen.

De Blaak

Ruime opzet, veel eengezinswoningen, hogere leeftijd. Kwetsbaarheid: Verminderde mobiliteit van ouderen, risico op uitval nutsvoorzieningen (door ondergrondse infrastructuur), langere aanrijtijden voor hulpdiensten.

Collectieve Zelfredzaamheid: Inventarisatie van aanwezige vaardigheden (EHBO, klusvaardigheden, kennis van elektra etc.) en communicatienetwerken bij uitval stroom/internet.

Hier ook denken aan overstroming / wateroverlast. 

Groenewoud

Dichtbevolkt, mix van oudere en studentenwoningen. Kwetsbaarheid: Brandveiligheid in oude woningen, hittestress in de zomer (minder groen), sociale cohesie.

Hitte & Waterbeheer: Actieplan voor hittegolven (koele plekken, waterpunten) en preventie van wateroverlast. Maar ook stroom / internet uitval meenemen. 

Reeshof

Grootste stadsdeel, relatief nieuw, uitgestrekt. Kwetsbaarheid: Verkeersafhankelijkheid (bij afsluiting hoofdwegen), grootschalige stroomuitval (door complex netwerk).

Logistiek & Communicatie: in kaart brengen van lokale hulpbronnen (AED's, generatoren) en ontsluitingsroutes bij calamiteiten.

2. 📅 Organisatie: de 'Tilburg Buurtplan dag'

De beste manier om dit te organiseren is via een jaarlijkse, herkenbare evenementendag, vergelijkbaar met NL Doet of Burendag, maar met een veiligheidsthema. En misschien is het voor sommige wijken wenselijk om dit meermaals per jaar te doen. Dat moet de praktijk uitwijzen. 

Werving beroepshulpverlener & Promotie:
Wijkteams werven de beroepshulpverlener (professional) per buurt. Er wordt promotiemateriaal verspreid (gericht op de wijkfocus) en wijkbewoners worden uitgenodigd zich als hulpverlener/inventarisator op te geven.

Gemeente, Veiligheidsdiensten (brandweer, ambulance?, politie? boa’s), Wijkregisseurs, Communicatie

De Dag (Jaarlijks)

'Tilburg Buurtplan dag': Een buurtgerichte bijeenkomst van een (halve of hele) dag, bijvoorbeeld in een wijkcentrum, sportkantine, verenigingsgebouw of school. De dag bestaat uit twee delen: Educatie en Inventarisatie.

Deelnemende bewoners, beroepshulpverlener, Brandweer/EHBO (demonstratie)

Na de Dag (1 maand)

Vastlegging & Verspreiding: De verzamelde informatie wordt geanonimiseerd en samengevoegd tot een fysieke 'Buurtplan Kaart' en een beknopt digitaal en/of papieren document, verspreid onder de deelnemers.

De beroepshulpverlener, Vrijwillige Buurtplan-groep

3. 🛠️ Kernactiviteiten op de Buurtplan Dag

De Buurtplan dag moet praktisch en activerend zijn:

A. Educatie & Training (De beroepshulpverlener leidt)

• Noodpakket Demo: Praktische workshop over het samenstellen van een noodpakket, met focus op goedkope of makkelijk te verzamelen items (i.p.v. dure kant-en-klare pakketten).

• Basisvaardigheden: Korte training in EHBO (focus op brandwonden, verstikking) en het bedienen van een AED in de buurt.

• Crisiscommunicatie: Uitleg over communicatiekanalen als internet/stroom uitvalt (bijv. gebruik van portofoons of een vaste verzamelplek in de buurt).

B. Inventarisatie (De bewoners gaan zelf aan de slag)

Dit is de belangrijkste stap, waarbij de bewoners hun wijk in kaart brengen.

• Hulpbronnenkaart: Met stickers en markeringen op een grote wijkplattegrond aangeven waar de volgende zaken zijn:

• Kwetsbare locaties: Bewoners die niet zelfredzaam zijn (bijv. alleenstaande ouderen, mensen met chronische ziekten).

• Hulpbronnen: Mensen met specifieke kennis (dokter, klusser, iemand met een aggregaat), collectieve waterpunten, AED's, of plekken met stookhout.

• Fysieke risico's: Blokkades, smalle steegjes voor brandweer, plekken met hoog waterrisico.

• Actieplan per straat: Bewoners van dezelfde straat/flat maken een afspraak: wie klopt waar aan als de stroom uitvalt?

4. 🔗 Koppeling met bestaande initiatieven

• Wijkplatforms: Gebruik bestaande wijkwebsites of sociale media groepen (bijv. Nextdoor, WhatsApp groepen, Buurtpreventie) om het Buurtplan te verspreiden en contact te houden.

Dit gelaagde plan zorgt ervoor dat het 'Tilburg Buurtplan' geen algemeen document is, maar een actiegericht, lokaal plan dat de unieke behoeften en capaciteiten van elke wijk weerspiegelt.

Bij wijze van voorbeeld heb ik het Buurtplan voor Stokhasselt nog wat verder uitgewerkt. 

🗣️ Inclusief plan van aanpak voor Stokhasselt

Stokhasselt is een wijk waar veel culturen en talen naast elkaar leven. De aanpak in Stokhasselt moet de nadruk leggen op toegankelijke communicatie, vertrouwde gezichten en het adresseren van de specifieke kwetsbaarheden van de wijk (sociale en financiële beperkingen, brandveiligheid in hoogbouw).

1. 🌐 Communicatie: meertaligheid en beeldtaal

Het is essentieel om de taalbarrière te slechten en op een visuele manier te communiceren.

• Meertalige kernboodschappen: De uitnodiging voor de 'Buurtplan Dag' en de kernvragen (Wat heb je nodig? Wie is kwetsbaar?) worden vertaald in de meest gesproken talen in de wijk (bijvoorbeeld Turks, Arabisch, Pools en Engels). Gebruik hiervoor bestaande vertaalnetwerken of taaldocenten.

• Visuele hulpmiddelen: Maak gebruik van veel iconen en eenvoudige afbeeldingen op flyers, de inventarisatiekaarten en tijdens de presentaties. Dit vermindert de afhankelijkheid van tekst.

• Spreekuren in wijkcentra of bij verenigingen: Organiseer korte, informele informatiesessies op vaste plekken waar bewoners al komen (bijvoorbeeld in Wijkcentrum De Ypelaar  of rondom de supermarkten), zodat de drempel om deel te nemen laag is.

2. 🤝 De rol van de beroepshulpverleners en vertrouwenspersonen

In Stokhasselt moet de beroepshulpverlener (de professional) niet alleen een expert zijn, maar vooral een verbinder.

• Beroepshulpverleners uit de wijk: Zet in op professionals die al bekend en geaccepteerd zijn in de wijk, zoals buurtvaders/moeders, sociaal werkers van ContourdeTwern, of jongerenwerkers. Zij kennen de netwerken en culturele gevoeligheden.

• Taalambassadeurs: Koppel aan elke Buurtplan-groep (bijvoorbeeld per flatgebouw of straat) een vrijwilliger of sleutelfiguur die de dominante taal van die groep spreekt. Deze persoon fungeert als vertaler en facilitator.

• Werven in verenigingen: Benader culturele en religieuze verenigingen direct om de boodschap over te brengen en hen te vragen de bijeenkomst op te nemen in hun agenda. Dit bereikt groepen die je via reguliere kanalen mist.

3. 🎒 Inhoud: focus op basisbehoeften en veiligheid

De inhoud van de 'Buurtplan Dag' moet direct aansluiten bij de meest voorkomende kwetsbaarheden in Stokhasselt.

• Collectieve noodvoorziening: Omdat niet iedereen ruimte of geld heeft voor een individueel noodpakket, ligt de focus op:

  • Inventariseren van gedeelde middelen: Wie heeft een fornuis dat op gas werkt? Of misschien een bbq op hout(skool) desnoods? Wie heeft extra dekens? Ruimte om water op te slaan? 

  • Centrale plek: Identificeer een veilige, collectieve plek in of nabij de hoogbouw waar in geval van nood (bijvoorbeeld stroomuitval) basisvoorzieningen (water, warmte) kunnen worden gebaseerd.

• Brandveiligheid als prioriteit: Gezien de bevolkingsdichtheid en de aanwezigheid van flatgebouwen, integreer de Brandweer in de Buurtplan Dag voor een korte, visuele training over het gedrag bij brand, met duidelijke instructies over vluchtroutes en het gebruik van trappenhuizen. Denk ook aan de liften.

• 'Hulpkaart' in de Brievenbus: Ontwerp een simpele, meertalige kaart die mensen op de koelkast kunnen hangen met daarop: "Ik heb hulp nodig bij : ___________  

De hulpkaart is een heel praktisch en doeltreffend onderdeel van het 'Tilburg Buurtplan', vooral in een wijk als Stokhasselt waar de hulpbehoefte divers kan zijn. De hulpkaart werkt als een snel, non-verbaal communicatiemiddel tijdens een crisis.

📝 Hoe de Hulpkaart Werkt

De 'hulpkaart' is een visueel en fysiek hulpmiddel dat de drempel verlaagt voor het vragen om en het geven van hulp, ongeacht taal- of communicatiebarrières.

1. Functie en Locatie

De kaart heeft twee primaire functies en een vaste, strategische plek:

• Snel informatiepunt: Het is een centrale plek in huis waar vitale informatie staat die direct nodig is wanneer hulpverleners (buren of hulpdiensten) het huis binnenkomen.

• Locatie: De kaart hangt aan de koelkast of de binnenkant van de voordeur. Dit zijn de plekken die vrijwel iedereen (inclusief hulpverleners) in een noodsituatie intuïtief controleert op vitale informatie.

2. Inhoud en Gebruik

De kaart is meertalig en visueel vormgegeven met eenvoudige iconen en afvinkvakjes.

(afbeeldingen)

3. Werking tijdens de 'Tilburg Buurtplan Dag'

De Buurtplan dag wordt gebruikt om de kaart te vullen en te activeren:

• Inventarisatie: Bewoners vullen de kaart in met behulp van de taalambassadeurs of beroepshulpverleners. Ze bespreken en vinken hun kwetsbaarheden aan.

• Netwerk creëren: Het belangrijkste: bewoners worden gestimuleerd om een buurman of buurvrouw aan te wijzen die als eerste contactpersoon moet fungeren. Hierdoor weet de buurt direct waar de kwetsbare plekken zijn.

• Taaltraining: De ambassadeurs geven aanwijzingen over hoe ze de kaart aan de koelkast kunnen bevestigen en wat ze moeten doen als ze zelf de kaart van een buur zien.

Kortom, de hulpkaart is een gestandaardiseerd noodformulier op de meest logische plek dat in een oogopslag duidelijk maakt wie wat nodig heeft, waardoor kostbare tijd wordt bespaard in een noodsituatie.