Embedded Files
Садақ ату — қазақ халқының ежелден келе жатқан әскери өнерінің және спорттық машығының бір түрі. Бұл өнер адамды ептілікке, мергендікке, жылдамдыққа және шынайы зейін қоюға баулиды. Садақ атудың ежелгі дәстүрі көшпенділер мәдениетінде ерекше орын алып, қазіргі кезде спорттың халықаралық деңгейдегі танымал түріне айналып
ТАРИХЫ
Садақ пен жебенің пайда болуын адамзат тарихындағы ең алғашқы белгілі өркениеттерден іздеуге болады. Археологиялық деректер бұл инновациялық құралдардың соңғы палеолит кезеңінде, бұрын жасалғанын көрсетеді. Садақ пен жебе аңшылық пен соғыста төңкеріс жасап, ежелгі қоғамдарға садағы жоқ адамдардан айтарлықтай артықшылық берді. Ертедегі садақтар икемді ағаш біліктен және жануарлардың сіңірінен немесе өсімдік талшықтарынан жасалған жіптен тұратын қарапайым дизайн болды. Әдетте ағаштан жасалған және ұшы үшкір таспен немесе сүйекпен жасалған жебе садақпен ұшырылатын снаряд болды. Садақ пен жебенің дамуы ертедегі адамдарға үлкенірек және қауіпті жануарларды қауіпсіз қашықтықтан аулауға мүмкіндік берді, олардың тірі қалу мүмкіндігін арттырады.
Пішендегі садақ пен жебе. (Садақ ату тарихы, садақтың шығу тегі және ежелгі аңшылар мен садақшылар).
Ежелгі жабайы жануарлардан, жылқылардан және аңшылардан жасалған үңгір өнерінің жіксіз үлгісі. Жартастағы суреттер. Аңшылық көріністері. жартастарға қашалған палеолит петроглифтері. Петроглифтері бар тастар. адамдар тамақ алады. (Садақ ату тарихы, садақтың пайда болуы және ежелгі аңшылар мен садақшылар).
Садақ ату 1900 жылы Париж Олимпиадасының бағдарламасына еніп, 1920 жылы Олимпиада ойындарының бағдарламасынан алынып тасталды.1972 жылы Олимпиадаға қайта оралды.Аталған спорт түрінде 4 жүлде жиынтығы ойнатылады. Ерлер мен әйелдер арасындағы жекелей сын мен командалық жарыста жеңімпаздар анықталады.
САДАҚТЫҢ ТҮРЛЕРІ
Арбалет - алғаш рет ежелгі дәуірде, әсіресе Ежелгі Қытайда қару ретінде жасалып, қолданылған. Тарихи деректер арбалеттің біздің дәуірімізге дейінгі V ғасырда пайда болғанын көрсетеді. Бұл инновациялық қару өзінің қарапайымдылығы мен тиімділігінің арқасында тез танымал болды. Арбалет көлденең орнатылған садақтан тұрды, ол болттар немесе даулар деп аталатын снарядтарды ату үшін механикалық түрде басқарылды. Арбалетті қолданудың қарапайымдылығы мен дәлдігі оны сарбаздар мен аңшылар арасында сүйікті қаруға айналдырды.. Бұл тіпті күші мен дағдысы шектеулі адамдарға арбалетті тиімді басқаруға мүмкіндік берді.
Рекурвті садақ – бұл садақ атушыдан тартылған кезде иіліп тұратын аяқ-қолдары бар садақтың бір түрі. Бұл ерекше пішін рекурсивті садаққа көбірек қуат сақтауға және дәстүрлі ұзын садақпен салыстырғанда жылдамырақ және күшті атуға мүмкіндік береді. Рекурсивті садақ өте әмбебап және қазіргі садақ атуда кеңінен қолданылады. Бұған қоса, рекурсивті садақтың дизайны дәлдік пен тұрақтылықты жақсартуға мүмкіндік береді, бұл оны барлық шеберлік деңгейіндегі садақшылар үшін таңдаулы таңдау етеді.
Құрама садақ – садақ ату саласында төңкеріс жасаған заманауи және жаңашыл садақ түрі. Оның күші мен дәлдігін айтарлықтай арттыратын шкивтер мен кабельдер жүйесі бар. Құрама садақтың басты артықшылықтарының бірі - оның энергияның үлкен мөлшерін сақтау және босату қабілеті, бұл оны өте күшті етеді. Бұл садақшыларға жебелерді жоғары жылдамдықпен және үлкен күшпен атуға мүмкіндік береді, нәтижесінде дәлдік артады және траектория тегіс болады.
Ұзын садақ - ортағасырлық кезеңде маңызды рөл атқарған садақ түрі. Ол өзінің ұзын ұзындығымен және күшті тарту салмағымен сипатталады, бұл оған өз уақытындағы басқа садақтармен салыстырғанда ауқымын және ену қуатын арттырды. Ұзын садақтың дизайны ату кезінде дәлдік пен тұрақтылыққа мүмкіндік берді, бұл оны ұрыс даласында керемет қаруға айналдырды. Оның технологиялық жетістіктері мен жоғары өнімділігі ұзын садақты ортағасырлық әскери стратегиялардың ажырамас бөлігіне айналдырып, аңызға айналған қару ретінде тарихтағы орнын бекітті.
Қазақ садағының құрамдас атаулары
Қазақты садағы қарапайым екі бөліктен тұрады. Біріншісі, яғни ағаш немесе сүйектен жасалатын ату үрдісін іске асыратын бөлік садақ немесе жақ деп аталады. Ал шірей тартып, садақтың оғын ұшыратын керме бауды адырна деп атайды. Ал садақтың иілмелі серіппелі бөлігін екі иіні (жоғары және төменгі) деп атаса, садақтың адырнаның екі ұшы байланатын арнайы қаданы сұғын немесе сұқ (жоғары және төменгі) дейді. Адырна садақтың екі басын қосып байланған жіпті адырна немесе керме жіп дейді. Ол берік жіптен немесе жібектен, тарамыстан өріледі. Міндеті – оқты нысанаға қарай ұшыру.
Садақтың құрамдас атаулары. 1. Тұтқа. 2,3. Екі жақ иіні, 4. Иіннің астары. 5. Сұғын. 6. Тобық. 7. Адырна
Адырна:
1. Кездік (оқтың кезін қондыратын бөлік). 2. Бармақтау (садақ атқан кезде бармақ пен оқ қабысатын тұс). 3. Ұзынырғысы (корпус). 4. Бүктемелі түйіншек. 5. Тұзақша.
Бүктемелі түйіншектің байлауы
Сұғын
Садақтың екі ұшындағы адырнаның ауыздығы кигізілетін тұстан бастап тобыршықтың құйысқанына дейін қатты мүйіз, ағаш, сүйек жасалып, сұғындыра қондырылған бөлікті «сұғын» дейді. Сұғынның міндеті – садақ атылғанда оққа серпін беру. Қазақтың «серпін беру», «сұғын қадау» («устремлять взгляд») дейтін тұрақты тіркестерінің астары осында. Апа-әжелеріміз «Құдайым тіл-сұқтан сақтасын» дейтіні де осы сұқ.
Садақтың тұтқасы (белі). Садақты ату үшін қолмен қысып ұстайтын орта тұсын айтады. Тұтқа – берік болу үшін сүйекпен көмкеріп, тарамыспен оралған, иінмен түйіскен жері шылғи терімен қапталып, кептірілетін болған.
Садақтың сұғы
Садақтың тобығы (тобыршығы)
Садақтың тұтқасы
Өзіңді тексер
Толық ақпарат үшін:
Page updated
Google Sites
Report abuse