جەنگی فرە ڕەهەند (MDO) شۆڕشێکی نوێ لە جیهانی سەربازید

ئایا دەزانیت جەنگەکانی ئێستا تەنه سەنگەر و بە تانک و فڕۆکە نەکراون؟ چیتر چەمکی "هێزی وشکانی" یان "هێزی ئاسمانی" بەتەنها مانا نابەخشێت. ئێمە لە سەردەمی جەنگی فرە ڕەهەند (Multi-Domain Operations) داین، کە تێیدا جەنگەکان لە "کۆدەکانی کۆمپیوتەر"ەوە دەست پێ دەکەن و لە "بۆشایی ئاسمان"دا یەکلا دەبنەوە.

🔹 ئەم جەنگە چییە؟

بریتییە لە یەکخستنی پێنج کایەی جیاواز بۆ ئەوەی دوژمن لە یەک کاتدا لە هەموو لایەکەوە گەمارۆ بدرێت و ئیفلیج بکرێت. لێرەدا تەنها هەماهەنگی نییە، بەڵکو تێکەڵبوونی تەواوە:

1️⃣ زەوی (Land): تانک، پیادە و سیستمە موشەکییەکان.

2️⃣ ئاسمان (Air): فڕۆکە جەنگییەکان، موشەکی کروز و درۆنەکان.

3️⃣ دەریا (Maritime): کەشتیی فڕۆکەهەڵگر، ژێردەریاوییەکان و مینە دەریاییەکان.

4️⃣ سایبەر (Cyber): هاککردنی سیستمەکان، جەنگی زانیاری و تێکدانی ژێرخانی دیجیتاڵی. 📡

5️⃣ بۆشایی ئاسمان (Space): مانگە دەستکردەکان بۆ چاودێری (ISR)، پەیوەندی و سیستمی GPS. 🛰️

🔹 بۆچی ئەم جۆرە جەنگە ترسناکە؟

چونکە لەم جەنگەدا، "کۆدێکی کۆمپیوتەری" دەتوانێت هێزی تانکێکی گەورە پەکبخات پێش ئەوەی یەک گوللە بتەقێنێت! کاتێک دوژمن پەیوەندییەکانی دەبڕدرێت و مانگە دەستکردەکانی کوێر دەکرێن، سوپاکەی دەبێتە پارچە ئاسنێکی بێ کەڵک.

🔹 نموونەی ڕاستەقینە و زیندوو (Case Studies)

بۆ ئەوەی لەم چەمکە تێبگەین، با سەیری ئەم دوو نموونە جیاوازە بکەین:

١. جەنگی ئۆکرانیا: تاقیگەی MDO

لە ئۆکرانیادا، جەنگی فرە ڕەهەند بە ڕوونی دەبینرێت:

 * سایبەر و زەوی: چەند کاتژمێرێک پێش دەستپێکردنی هێرشی تانکەکانی ڕووسیا، هێرشێکی سایبەری کرایە سەر تۆڕی مانگی دەستکردی (Viasat) بۆ پەکخستنی پەیوەندییە سەربازییەکانی ئۆکرانیا.

 * بۆشایی ئاسمان: بەکارهێنانی سیستمی Starlink لەلایەن ئۆکرانیاوە وایکرد هێزە وشکانییەکان بەردەوام بن لە پەیوەندی و ئاراستەکردنی وردی تۆپخانەکانیان لە ڕێگەی زانیارییە ئاسمانییەکانەوە.

٢. ئۆپەراسیۆنی "باخچەی میوە" (ئیسرائیل و سووریا - ٢٠٠٧)

ئەمە نموونەیەکی بێوێنەی تێکەڵکردنی سایبەر و ئاسمانە:

 * پێش ئەوەی فڕۆکە ئیسرائیلییەکان بگەنە سەر کورەی ئەتۆمی (ئەلكوبار) لە سووریا، یەکە سایبەرییەکان توانیان سیستمە ڕادارییەکانی سووریا هاک بکەن.

 * ئەنجام: ڕادارەکان وێنەیەکی "ئاسمانێکی پاک"یان پیشانی ئەفسەرە سوورییەکان دەدا، لەکاتێکدا فڕۆکەکان لە سەرووی سەریانەوە بوون! ئەمە واتای باڵادەستی لە دوو ڕەهەند (سایبەر + ئاسمان).

🔹 کورتەی قسە:

لە جەنگی فرە ڕەهەنددا، "ژمارەی تانکەکان" گرنگ نییە، بەڵکو "خێرایی پێکەوەبەستنی زانیارییەکان" گرنگە. ئەوەی خێراتر بڕیار دەدات و پێنج ڕەهەندەکە یەکدەخات، ئەو لایەنەیە کە ئایندەی ململانێکان دیاری دەکات. 🏆

هاشتاگەکانمیدیای وێب سایتەکە:

جەنگی فرە ڕەهەند (MDO)؛ شۆڕشێکی نوێ لە جیهانی سەربازیدا 🛡️💻

ئایا دەزانیت جەنگەکانی ئێستا تەنها لە سەنگەر و بە تانک و فڕۆکە نەکراون؟ چیتر چەمکی "هێزی وشکانی" یان "هێزی ئاسمانی" بەتەنها مانا نابەخشێت. ئێمە لە سەردەمی جەنگی فرە ڕەهەند (Multi-Domain Operations) داین، کە تێیدا جەنگەکان لە "کۆدەکانی کۆمپیوتەر"ەوە دەست پێ دەکەن و لە "بۆشایی ئاسمان"دا یەکلا دەبنەوە.

🔹 ئەم جەنگە چییە؟

بریتییە لە یەکخستنی پێنج کایەی جیاواز بۆ ئەوەی دوژمن لە یەک کاتدا لە هەموو لایەکەوە گەمارۆ بدرێت و ئیفلیج بکرێت. لێرەدا تەنها هەماهەنگی نییە، بەڵکو تێکەڵبوونی تەواوە:

1️⃣ زەوی (Land): تانک، پیادە و سیستمە موشەکییەکان.

2️⃣ ئاسمان (Air): فڕۆکە جەنگییەکان، موشەکی کروز و درۆنەکان.

3️⃣ دەریا (Maritime): کەشتیی فڕۆکەهەڵگر، ژێردەریاوییەکان و مینە دەریاییەکان.

4️⃣ سایبەر (Cyber): هاککردنی سیستمەکان، جەنگی زانیاری و تێکدانی ژێرخانی دیجیتاڵی. 📡

5️⃣ بۆشایی ئاسمان (Space): مانگە دەستکردەکان بۆ چاودێری (ISR)، پەیوەندی و سیستمی GPS. 🛰️

🔹 بۆچی ئەم جۆرە جەنگە ترسناکە؟

چونکە لەم جەنگەدا، "کۆدێکی کۆمپیوتەری" دەتوانێت هێزی تانکێکی گەورە پەکبخات پێش ئەوەی یەک گوللە بتەقێنێت! کاتێک دوژمن پەیوەندییەکانی دەبڕدرێت و مانگە دەستکردەکانی کوێر دەکرێن، سوپاکەی دەبێتە پارچە ئاسنێکی بێ کەڵک.

🔹 نموونەی ڕاستەقینە و زیندوو (Case Studies)

بۆ ئەوەی لەم چەمکە تێبگەین، با سەیری ئەم دوو نموونە جیاوازە بکەین:

١. جەنگی ئۆکرانیا: تاقیگەی MDO

لە ئۆکرانیادا، جەنگی فرە ڕەهەند بە ڕوونی دەبینرێت:

 * سایبەر و زەوی: چەند کاتژمێرێک پێش دەستپێکردنی هێرشی تانکەکانی ڕووسیا، هێرشێکی سایبەری کرایە سەر تۆڕی مانگی دەستکردی (Viasat) بۆ پەکخستنی پەیوەندییە سەربازییەکانی ئۆکرانیا.

 * بۆشایی ئاسمان: بەکارهێنانی سیستمی Starlink لەلایەن ئۆکرانیاوە وایکرد هێزە وشکانییەکان بەردەوام بن لە پەیوەندی و ئاراستەکردنی وردی تۆپخانەکانیان لە ڕێگەی زانیارییە ئاسمانییەکانەوە.

٢. ئۆپەراسیۆنی "باخچەی میوە" (ئیسرائیل و سووریا - ٢٠٠٧)

ئەمە نموونەیەکی بێوێنەی تێکەڵکردنی سایبەر و ئاسمانە:

 * پێش ئەوەی فڕۆکە ئیسرائیلییەکان بگەنە سەر کورەی ئەتۆمی (ئەلكوبار) لە سووریا، یەکە سایبەرییەکان توانیان سیستمە ڕادارییەکانی سووریا هاک بکەن.

 * ئەنجام: ڕادارەکان وێنەیەکی "ئاسمانێکی پاک"یان پیشانی ئەفسەرە سوورییەکان دەدا، لەکاتێکدا فڕۆکەکان لە سەرووی سەریانەوە بوون! ئەمە واتای باڵادەستی لە دوو ڕەهەند (سایبەر + ئاسمان).

🔹 کورتەی قسە:

لە جەنگی فرە ڕەهەنددا، "ژمارەی تانکەکان" گرنگ نییە، بەڵکو "خێرایی پێکەوەبەستنی زانیارییەکان" گرنگە. ئەوەی خێراتر بڕیار دەدات و پێنج ڕەهەندەکە یەکدەخات، ئەو لایەنەیە کە ئایندەی ململانێکان دیاری دەکات. 🏆

#سەربازی #تەکنەلۆژیا #جەنگی_فرە_ڕەهەند #MDO #Strategy #MilitaryScience #CyberWarfare #DefenseTech

جیاوازی نێوان دابونەریتی سەربازی (Military Customs) و یاسای سەربازی (Military Law)

؛ یەکەمیان پەیوەندی بە ڕەوشت و کەلتوورەوە هەیە، بەڵام دووەمیان پەیوەندی بە تاوان و سزای یاساییەوە هەیە.

voice of Peshmerga

لێرەدا بە وردی جیاوازییەکانیان دەخەینە ڕوو:

١. یاسای سەربازی (Military Law)

ئەمە کۆمەڵێک یاسای نووسراو و دیاریکراون کە لەلایەن پەرلەمان یان دەسەڵاتی باڵای وڵاتەوە دەرچوون بۆ ڕێکخستنی کاروباری سوپا و سزادانی سەرپێچیکاران.

* سەرچاوە: دەستوور، یاساکانی پەرلەمان، و فەرمانە سەربازییە فەرمییەکان.

* پابەندبوون: هەموو سەربازێک ناچارە جێبەجێی بکات، بەبێ گوێدانە ئەوەی حەزی لێیە یان نا.

* سەرپێچی: ئەگەر سەربازێک ئەم یاسایانە بشکێنێت (وەک هەڵاتن لە شەڕ، گوێڕایەڵی نەکردنی فەرماندە، یان دزی)، ئەوا وەک تاوانبار مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت.

* سزا: لە ڕێگەی دادگای سەربازییەوە دەبێت و سزاکانی دەکرێت زیندانیکردن، دەرکردن لە سوپا، یان تەنانەت لە سێدارەدان بێت (لە کاتی جەنگدا).

٢. دابونەریتی سەربازی (Military Customs)

ئەمانە هەڵسوکەوت و ڕێسا نەنووسراوەکانن کە بە تێپەڕبوونی کات بوونەتە بەشێک لە کەلتووری سوپا. زیاتر پەیوەندییان بە ڕێزگرتن و "ڕۆحیەت"ـەوە هەیە.

* سەرچاوە: مێژوو، نەریتە کۆنەکان، و ڕەوشتی گشتی ناو سوپا.

* پابەندبوون: سەربازەکان جێبەجێی دەکەن بۆ نیشاندانی ڕێز، پرۆفێشناڵی، و شانازی کردن بە یەکەکەیانەوە.

* سەرپێچی: شکاندنی دابونەریت بە تاوان ئەژمار ناکرێت (مەگەر ببێتە هۆی بێڕێزییەکی گەورە)، بەڵکو وەک نەزانین یان بێ‌سەروبەری سەیر دەکرێت.

* سزا: دادگایی ناکرێت، بەڵام سەربازەکە ڕووبەڕووی سەرزەنشتکردن، تەمێکردنی ئیداری، یان پەراوێزخستن دەبێتەوە لەلایەن هاوڕێ و فەرماندەکانیەوە.

* نموونە: شێوازی سەلاوکردن، ڕێزگرتن لە پلە باڵاکان لە کاتی نانخواردن، مەراسیمە تایبەتەکان، یان شێوازی دانیشتن.

خاڵی هاوبەش

هەرچەندە جیاوازن، بەڵام هەردووکیان پێکەوە کاردەکەن بۆ دروستکردنی دیسپلین (Discipline). سوپایەک کە دابونەریتی بەهێزی هەبێت، کەمتر تووشی کێشەی یاسایی دەبێتەوە چونکە ڕێز لەنێوانیاندا هەیە

تۆڕی میدیایی دەنگی پێشمەرگە

voice of Peshmerga 

بەپێی یاسا و ڕێنماییە سەربازییەکانی پێدانی پێشخستن (قدم) بە ئەفسەران لە چەند بارودۆخێکی دیاریکراودا دەبێت کە گرنگترینیان ئەمانەن:

​بۆ دەرچووانی کۆلێژی پزیشکی و ئەندازیاری: بەهۆی ئەوەی ماوەی خوێندنیان شەش ساڵە، بڕی سێ ساڵ پێشخستنیان پێ دەبەخشرێت.

​بۆ هەڵگرانی بڕوانامەی دکتۆرا: ئەفسەری خاوەن ئەم بڕوانامەیە بڕی دوو ساڵ پێشخستنی بۆ هەژمار دەکرێت.

​بۆ هەڵگرانی بڕوانامەی ماستەر: ئەفسەری خاوەن ئەم بڕوانامەیە بڕی یەک ساڵ پێشخستنی بۆ هەژمار دەکرێت.

​بۆ دەرچووانی کۆلێژی ئەرکان: ئەو ئەفسەرانەی ئەم خولە بە سەرکەوتوویی تەواو دەکەن، بڕی یەک ساڵ پێشخستنیان پێ دەدرێت.

​بۆ نیشانەی ئازایەتی: کاتێک ئەفسەرێک نیشانەی ئازایەتی (وسام الشجاعة) وەردەگرێت، بەپێی جۆری نیشانەکە لە نێوان شەش مانگ بۆ یەک ساڵ پێشخستنی پێ دەبەخشرێت.

​ئەم بابەتە تایبەتە بە

ناوەندی کوردی بۆ توێژینەوەی سەربازی

(Kurdish Center for Military Research)

تۆڕی میدیایی دەنگی پێشمەرگە،  لەلایەن ئەم ناوەندەوە  سەرپەرشتی دەکرێت