Σπήλαια Κριτσάς

Το σπήλαιο "Γαϊδουρότρυπα". Βρίσκεται στο δρόμο προς το Οροπέδιο του Καθαρού έξη (6) χιλιόμετρα από την Κριτσά.

Κατά τον σπηλαιολόγο Paul Fause η Γαϊδουρότρυπα ήταν το άντρο της Ευκλεέστατης που λατρευόταν στην αρχαία ΛΑΤΩ. Έχουν γίνει έρευνες και σχετική χαρτογράφηση για να γίνει επισκέψιμο.

Περιγραφή

Η είσοδος είναι εγκατακρημνησιγενής δολίνη διαμέτρου 10 μέτρων.

Κατεβαίνουμε από το νότιο σημείο της εισόδου που είναι και το χαμηλότερο.Το δάπεδο είναι γεμάτο από ογκόλιθους.

Στην βορειοανατολική πλευρά του δαπέδου ,υπάρχει μια ελαφρά κατηφορική στοά μήκους πέντε μέτρων.Δυτικά βρίσκεται η είσοδος της γαλαρίας. Το μέσο βάθος σ’ αυτό το σημείο είναι 9 μ. Ακολουθεί μια αίθουσα μήκους 14 μέτρων, μέσου πλάτους 7 μέτρων και μέσου ύψους 3 μέτρων. Στη βορειοδυτική πλευρά είναι πεσμένο ένα πολύ μεγάλο σταλαγμιτικό σύμπλεγμα (συγκολλημένες κολώνες) μεγίστου μήκους έξη, μεγίστου πλάτους τριών και ύψους τεσσάρων μέτρων. Την αίθουσα διασχίζει μέχρι κατακόρυφου βάθους 14 μ ένα πρόσφατα διαμορφωμένο μονοπάτι. Ακολουθεί μια μακρόστενη γαλαρία μήκους τριάντα – έξη ,μέσου πλάτους πέντε και μέσου ύψους τεσσάρων μέτρων. Για την εύκολη προσπέλασή της, στην αρχή, έχουν διαμορφωθεί σκαλοπάτια με πέτρες του σπηλαίου. Η αίθουσα αυτή έχει αρκετό σταλαγμιτικό διάκοσμο,που όμως είναι ανενεργός. Στο τέλος της αίθουσας αυτής το σταλαγμιτικό υλικό είχε σχεδόν φράξει την συνέχεια του σπηλαίου αφήνοντας μια μικρή οπή.Σήμερα είναι πλέον διευρυμένη αφήνοντας ένα πέρασμα πλάτους 0,40 μ και ύψους 1 μ.Μετά το πέρασμα οδηγούμαστε σε μια μικρή αίθουσα μήκους οκτώ και πλάτους τεσσάρων μέτρων.

Το δυτικό τοίχωμα της αίθουσας αυτής έχει δημιουργηθεί από σταλαγμιτικό υλικό αφήνοντας ένα πέρασμα πλάτους ενός μέτρου.

Ακολουθεί μια κατακόρυφη κατάβαση δέκα μέτρων για να βρεθούμε σε μια αίθουσα μήκους δεκαέξι ,πλάτους έξη και ύψους δεκαπέντε μέτρων.Ο σταλαγμιτικός διάκοσμος είναι αρκετά ανεπτυγμένος αν και ανενεργός.Το δάπεδο της αίθουσας αυτής έχει αρκετές πέτρες και ογκόλιθους που έχουν ξεκολλήσει. Στο δυτικότερο σημείο της αίθουσας, υπάρχει ένα στενό πέρασμα προς τα κάτω που οδηγεί σε ένα μικρό θάλαμο διαστάσεων 7 x 4 μέτρα και ύψος οροφής 1 μέτρο. Το δάπεδο είναι εξ’ολοκλήρου αργιλώδες.

Στη βόρεια πλευρά του δαπέδου υπάρχει μια μικρή απροσπέλαστη τρύπα από την οποία διαφεύγουν τα νερά που συγκεντρώνονται εδώ.Το σημείο αυτό είναι το βαθύτερο του σπηλαιοβαράθρου, εβρισκόμενο σε σαράντα μέτρα βαθομετρική διαφορά από την είσοδο. Το συνολικό μήκος του σπηλαιοβαράρθρου είναι περίπου 100 μέτρα.

Πρόσθετα στοιχεία – παρατηρήσεις

Οι ασβεστόλιθοι στους οποίος είναι διανοιγμένη η γαιδουρότρυπα ανήκουν στην σειρά Τριπόλεως. Αν κρίνουμε από την ποιότητα και τον όγκο των σταλαγμιτικών, παρ’ όλο που σήμερα – και άγνωστο για πόσο χρονικό διάστημα–είναι ανενεργά, το σπηλαιοβάραρθρο αυτό είναι μεγάλης ηλικίας.

Η θερμοκρασία στο βαθύτερο σημείο είναι 13ο C και η σχετική υγρασία 85%.

Παρά την επισταμένη επιφανειακή έρευνα που έκανε η αρχαιολόγος της αποστολής κ.Α.Βελιδάκη δεν προέκυψαν στοιχεία που να δείχνουν ότι υπήρξαν κατά το παρελθόν ανθρώπινες δραστηριότητες στην Γαιδουρότρυπα.

Στην πρώτη αίθουσα, κοντά τον πεσμένο ογκόλιθο, βρήκαμε ένα κρανίο από αρσενικό κρητικό αίγαγρο (αγρίμι,Capra aeqaqrus cretica). Είναι γνωστό ότι το αγρίμι ζούσε ,σε όλους τους ορεινούς όγκους της Κρήτης μέχρι προ εκατό τουλάχιστον χρόνια.

Σήμερα φυσικοί πληθυσμοί, ζουν μόνο στα Λευκά Όρη.Το εύρημα δεν ήταν απολιθωμένο.Φωτογραφήθηκε και επανατοποθετήθηκε στη θέση που το είχαμε βρει. Έγινε βιολογική δειγματοληψία.Παρατηρήθηκαν λίγα άτομα νυχτερίδων (Rhinoloplus hiposideros).Στην είσοδο υπάρχουν πολλοί ιστοί αραχνών της οικογενείας Angelenidae.

Από τα βαθύτερα σημεία του βαράθρου συλλέχθηκαν μαλάκια (Lindbergia sp) διπλόποδα (Acanthopetalum), ισόποδα (Shizidium perplexum).

Είναι γνωστό ότι στην ευρύτερη περιοχή πριν από τουλάχιστον 15.000 χρόνια ζούσαν νάνοι ιπποπόταμοι και γι’ αυτόν το λόγο αν και η περιοχή δεν έχει ακόμη εξερευνηθεί επαρκώς θεωρείται μεγάλης παλαιοντολογικής αξίας (Dermitzakis & de Vos,1987).Σήμερα διατρέχουν άμεσο κίνδυνο καταστροφής.

Είναι πολύ πιθανό μια μελλοντική παλαιοντολογική ανασκαφή στο σπήλαιο να δώσει πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία.