Assessment 2 Written Essay

E mea tau ainei kia akanooʻia te reo Rarotonga ei tumuʻanga no te reo Kuki Airani?

Kia orana, ko taku tumu manako i anoano i te apai mai no tatou i teia tuanga o ta tatou apiiʻanga koia oki, kote uiʻanga e, “Me, e mea tau ainei kia tamanakoʻia, me kore ra kia akanoʻoia te reo Rarotonga e, ko te reo tumu o te Kuki Airani”. Kare meite mea e, te akavaʻavaʻa nei i to tatou au reo pa enua. Mari ra, kote taʻanga’anga ʻanga i te reo Rarotonga ei atui atuʻanga no te au reo o to tatou basileia ki runga. Kia noo rai te au reo o to tatou paenua auraka kia takore ia.

Inara kia riro te reo Rarotonga ei akaruru’anga no te au reo Kuki Airani. Kia aite mei te metua vaine i te akaruruʻanga i tana anau kia na reira katoa to tatou manako i te akaraʻanga i teia manakonakoʻanga.

I teia tuatau te tuatua nei tatou i te reo maori e te reo papaa (bilingual). Eaa atu ei i reira e kore ei e rauka ia tatou i te turanga (bilingual) i roto i to tatou uaorai reo? Me akara matatio tatou ka kite tatou e, te tieni nei te tuatau, te oraʻanga tangata pera katoa te tu o te koreroʻanga. Kare e rauka ia tatou i te tapū i te reira inara kua papu iaku e, ka rauka ia tatou i te taʻangaʻanga i te au tieniʻanga ei akameitaki i to tatou turanga korero kia ketaketa e kia matutu.

Mei te tu rai o te pu rakau, ka anoano ia tetai tumu ei mou i te pu, te atava pera katoa te au mero ote rakau kia matutu. Mei koia katoa te akaraanga o to tatou au reo. Ka anoano ia tetai tumu ei mou e, ei atuianga atu note au reo o to tatou pa enua Kuki Airani.

Te uianga i reira no tatou, e mea tau ainei kia tamanako ia te reo Rarotonga e, ko te reo tumu no to tatou pa enua Kuki Airani? I toku manako e mea tau teia no te mea

1. Ta tato Puka Tapu

Tetai akaraʻanga manea no teia koia oki ko ta tatou Puka Tapu. I toku manako kua marama ua tatou e, kua tataʻia te reira na roto i te au reo o to tatou paenua. Kare i roto i tetai reo okotai mari ra kua tata ia i roto i te au reo o to tatou paneua katoatoa.

I te tae maiʻanga te au mitinari ki to tatou pa enua, kare ta tatou korero i tata ia ake. I reira kua tautā ratou i te tatā i te reira na roto i te tataʻanga i ta tatou Puka Tapu. Kua rave mai ratou i te au reo o to tatou au paenua katoatoa. I teia ra te kite nei tatou i te reira e, te taangaanga ia nei. Me kua rauka i te au mitinari (missionaries) i rave i teia, eaa atu ei, e kore ei e rauka ia tatou?

Te au tuatau putuputuʻanga

2. Te riro nei te reo Rarotonga ei tukatiʻanga (connect) i te au reo o to tatou pa enua i roto i te au tuatau e putuputu ana to tatou iti tangata ki te ngai okotai. Mei te Maire Maeva Nui e te vai atura. Tika rai te vai ra te manea o to tatou au reo (dialects) inara ko te reo Rarotonga te taʻangʻanga ia ana ei akakitekite i te au mea te ka rave ia.

Te reo ka marama te katoatoa

3. Ko te reo teia ka marama te katoatoa’anga o te au pa enua Kuki Airani. No te mea oki e tuketuke te au reo, te riro nei te reo Rarotonga ei atuiatu’anga e te akaruru’anga i to tatou au reo Kuki Airani. Ei reira e rauka ei ia tatou i te ta’anga’anga kapiti i te au reo na roto i te akaruru’anga e te akatano’anga i te au kupu kia tau ki te au manako ka anoanoia.

Te enua maata

4. No te mea oki e ko Rarotonga te enua maata o te Kuki Airani nei, e ko te enua teia e putuputu mai ana te au turoto, pera katoa, te maataanga o te au pitiniti tei Rarotonga nei, e, te maata nei te iti tangata i te tuatua i te reo Rarotonga (lingua franca), no teia e tetai uatu au tumu no reira e tau kia akataka ia te reo Rarotonga e ko te reo teia no te akaruru i to tatou au reo Kuki Airani. Na roto I teia ka ngoie ua i to tatou iti tangata i te marama i te au akakiteanga tuatua.

Te reo o mitia (media)

5. Te kite nei tatou i te reo e taangaanga ia nei i runga i te ratio, e te pia tutu, koia oki ko te reo Rarotonga. Te akarongo nei te iti tangata o to tatou paenua katoatoa e te riro nei teia ei tauturu ia ratou i te akarongo e te tamou i te reo Rarotonga. Kare meite mea e, kia kore to ratou reo enua, mari ra kia riro te reo Rarotonga ei tauturu kia marama ratou e tatou katoatoa e, eaa te tupu nei i roto i to tatou basilea e pera katoa i vao ake I te Kuki Airani nei.

Ta openga

Me ka anano tatou e kia taʻangaʻanga ia te au reo katoatoa tera i reira te aiteʻanga, ka tauta tatou i te uri i te aiteʻanga o te au reo katoatoa e te akatanoʻanga kia tano te atuiʻanga mei tetai reo ki tetai.

No reira te irinaki nei au e, ko te reo Rarotonga kia akamou ia te reira e ko to tatou reo tumu ei akaruru e, ei atuitui atu’anga no to tatou au reo Kuki Airani. Ei mou i to tatou au reo ki te ngai okotai kia puapinga e kia arangatu. Kare te reira e tupu me kare tatou e taokotai I to tatou ngakau, manako e te vaerua katoa.