• geografija je znanost o geografskom prostoru tj. Zemljinoj  površini

• Ona nam pomaže shvatiti kako priroda radi (zašto padne kiša ili kako nastaju planine), ali i kako čovjek mijenja prostor u kojem živi (zašto gradimo gradove baš tamo gdje jesu)

• Eratosten – „otac geografije“

• geografiju dijelimo na dva glavna dijela: prirodnu (sve što je stvorila priroda) i društvenu (sve što je napravio čovjek) 

    ​PRIRODNA GEOGRAFIJA DRUŠTVENA GEOGRAFIJA

reljef (brežuljci, ravnice i visoke planine)     stanovništvo (ljudi, koliko nas ima i kamo putujemo) 

klima (kakvo je vrijeme, ima li sunca ili snijega)      gospodarstvo (poslovi koje radimo i tvornice) 

tlo (zemlja po kojoj hodamo i na kojoj sadimo) naselja (naša sela, gradovi i kvartovi) 

vode (bistre rijeke, plava jezera i velika mora) promet (ceste, pruge, auti, vlakovi i avioni) 

biljni svijet (trava, cvijeće i guste šume) turizam (putovanja na more, skijanje i izleti) 

životinjski svijet (sve divlje i domaće životinje) zaštita okoliša (kako čuvamo prirodu) 

• Oceani su velike vodene površine između kontinenata. Na Zemlji imamo 5 oceana:

  1. 1. 1. Tihi ocean (Pacifik) - najveći ocean na svijetu.

        2. Atlantski ocean - spaja Europu, Afriku i Ameriku

        3. Indijski ocean - nalazi se većinom između Afrike, Azije i Australije

        4. Arktički ocean - nalazi se na hladnom sjeveru (oko Sjevernog pola)

        5. Južni ocean - nalazi se na hladnom jugu (okružuje Antarktiku)

• Kontinenti su velike kopnene cjeline koje su okružene morima i oceanima. Dijelimo ih na dva dijela, ovisno o tome kada su ih Europljani otkrili i nacrtali na kartama:

  1. 1. 1. Stari svijet (kontinenti za koje se oduvijek znalo): Europa, Azija i Afrika

        2. Novi svijet (kontinenti otkriveni kasnije u povijesti): Sjeverna Amerika, Južna Amerika, Australija, Antarktika 

• polutke: - sjeverna i južna polutka (dijeli ih ekvator)

  - istočna i zapadna polutka (dijeli ih početni meridijan)

  - kopnena i vodena polutka - na jednoj polovici Zemlje ima puno više kopna (sjeverna strana), a na drugoj puno više mora (južna strana)

• geografski položaj - određuje gdje se točno nalazi neki prostor s obzirom na mora i kopno koji ga okružuju 

• morski kanali - to su prolazi koje je čovjek prokopao kako bi brodovi mogli skratiti putovanje morem i kako ne bi morali kružiti oko cijelih kontinenata.

    - Dva najvažnija kanala na svijetu su:

1. Sueski kanal (1869.g.): Povezao je Sredozemno i Crveno more. Brodovi više ne moraju kružiti oko cijele Afrike da bi došli iz Europe u Aziju

2. Panamski kanal (1914.g.): Razdvojio je Sjevernu i Južnu Ameriku. Brodovi kroz njega brzo prolaze iz Atlantskog u Tihi ocean

• geografska karta ili zemljovid – umanjeni i pojednostavljeni prikaz Zemljine površine na ravnoj plohi

• kartografija – znanost koja proučava geografske karte

• kartografi – stručnjaci koji izrađuju geografske karate

• sadržaji na karti su prirodno-geografski (reljef, vode...) i društveno-geografski (naselja, prometnice...)

• reljef se prikazuje bojama i slojnicama (izohipse i izobate)

• atlas – zbirka geografskih karata

• kartografski znakovi – dogovoreni znakovi koji olakšavaju čitanje geografske karte

• elementi geografske karte: naziv, okvir, geografska mreža, sadržaj, tumač znakova (legenda), mjerilo karte

·         Paralele (usporednice)  → kružnice koje opasuju Zemlju    

                                     → usporedne                                  

                                     → smanjuju se prema polovima

                                                → najveća je paralela ekvator, označena je sa 0°

·         Meridijani (podnevnici) → polukružnice koje spajaju polove

                              → svi su jednaki, početni meridijan označen je sa 0°

                                     → okomiti su na ekvator, spojeni na polovima

→  geografska mreža - mreža meridijana i paralela

→ služi za određivanje geografskog smještaja – odnos bilo koje točke prema geografskoj mreži

          - udaljenost od ekvatora do Sjevernog pola = 90° sjeverno

          - udaljenost od ekvatora do Južnog pola = 90° južno

          - udaljenost od početnog meridijana do 180° = 180° istočno

          - udaljenost od početnog meridijana do 180° =180° zapadno

→ udaljenost od ekvatora određujemo pomoću paralela (90°sjeverno ili južno od ekvatora)

→ udaljenost od početnog meridijana određujemo pomoću meridijana (180° istočno ili zapadno od početnog meridijana)

ZAPAMTI:

Pomoću paralela mjerimo koliko smo sjeverno ili južno od ekvatora, a pomoću meridijana mjerimo koliko smo istočno ili zapadno od početnog meridijana!

- mjerilo pokazuje odnos veličine u prirodi i na geografskoj karti

- mjerilo može biti : a) brojčano  1 : 100 000

                               b) grafičko  

- očitavanje brojčanog mjerila → na svakoj karti piše njezino mjerilo, na primjer: 1 : 100 000.
                                              →To čitamo: "Jedan naprema sto tisuća".

                                                 →To znači: 1 centimetar na karti predstavlja 100 000 centimetara u stvarnosti (prirodi).

                1 cm na karti = 100 000 cm u prirodi

                                   = 1000 m u prirodi

                                   = 1 km u prirodi

- brojčano mjerilo: krupno, sitno

- prikazivanje sadržaja: → znakovima: kartografski, topografski

                                           → bojama: zelena, žuta, smeđa, plava, bijela  (visine, dubine), crvena (ceste, granice), crna (ostalo)

                                   → crtama: slojnice (izohipse)

→ natpisi → crna i plava slova, različite veličine i tipovi

→ tumač znakova → dio karte u kojem su objašnjeni kartografski znakovi

a) VRSTE GEOGRAFSKIH KARAT PREMA MJERILU:
    - plan grada -  do mjerila 1:10 000

                       -  planovi prikazuju naselja
    - topografske karte -  u mjerilima: 1: 25 000; 1:50 000; 1: 100 000; 1: 250 000
                              -  na topografskim kartama sadržaje prikazujemo topografskim znakovima
                              -  IZOHIPSE -  linije koje povezuju mjesta iste nadmorske visine
      - pregledne karte -  prikazuju veće dijelove Zemljine površine (države, kontinente i svijet)

 b) VRSTE GEOGRAFSKIH KARATA PREMA SADRŽAJU:
      - opće geografske karte – prikazuju i prirodne i društvene sadržaje – npr. karta svijeta
      - tematske karte -  ističu određenu temu ili sadržaj, npr. karta županija, reljefna karta, politička karta…
​
-      ATLAS -  zbirka svih vrsta geografskih karata
-      DIGITALNE KARTE – kartografski prikaz u digitalnom obliku

PRERAČUNAVANJE MJERILA!

• Da ne moraš puno računati, zapamti ova dva trika za pretvaranje centimetara:

Želiš metre (m)? Prekriži 2 nule!
(jer 1 metar ima 100 centimetara)

Želiš kilometre (km)? Prekriži 5 nula!
(jer 1 kilometar ima 100 000 centimetara)

• Ako imamo mjerilo 1 : 100 000:

Prekrižimo 5 nula (00000) i ostane nam broj 1.

To znači: 1 cm na karti = 1 km u prirodi.

Kako izračunati udaljenost u 3 koraka:

Zadatak: Mjerilo karte je 1 : 300 000. Izmjerio si ravnalom da je udaljenost između dva grada na karti 4 cm. Koliko je to u stvarnosti?

Korak 1: Pretvori mjerilo u kilometre (prekriži 5 nula)
            Pogledaj broj iza dvotočke (300 000) i prekriži mu 5 nula:
            (300 000) → ostane ti broj 3.
            Sada znaš da je 1 cm = 3 km.

Korak 2: Pomnoži s centimetrima s karte
            Udaljenost na karti je 4 cm. Pomnoži taj broj s brojem koji ti je ostao u prvom koraku (3):
            (4 X 3 = 12)

Korak 3: Napiši rješenje u kilometrima
            Udaljenost između ta dva grada u stvarnosti iznosi 12 kilometara!

• orijentacija (latinski „oriens“ = istok)

• orijentirati se znači odrediti strane svijeta (najprije sjever) i mjesto na kojemu se nalazimo (stajalište)

• KOMPAS – sprava čija magnetna igla pokazuje sjever
  
  

• orijentirati se možemo s pomoću:

o   Sunca i sjene predmeta (u 12 sati Sunce je na jugu, a sjena na sjeveru)

o   Sunca i sata                                                                   

o   zvijezde Sjevernjače

o   kompasa – naprave čija magnetna igla pokazuje sjever

o   topografske karte i kompasa  (odrediti stajalište, odredište, pravac kretanja)

o   objekata u prirodi (orijentacija karte i određivanje stajališta pomoću objekata u prirodi)

o   suvremenih uređaja: radara (posebno je važan na moru i u zraku)

o   satelitskih navigacijskih uređaja (GPS, Galileo ) – najpouzdaniji i najtočniji način mjerenja

GNSS – Globalni Navigacijski Satelitski Sustav – služi za orijentaciju i navigaciju