Το γερμανικό σύστημα εκπαίδευσης

Το γερμανικό εκπαιδευτικό σύστημα θεωρείται ένα από τα πιο οργανωμένα και αποτελεσματικά εκπαιδευτικά συστήματα της Ευρώπης. Βασικό χαρακτηριστικό του είναι η αποκεντρωμένη διοίκησή του, καθώς την κύρια ευθύνη για την εκπαίδευση δεν έχει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση αλλά τα 16 ομόσπονδα κρατίδια (Länder). Κάθε κρατίδιο καθορίζει το αναλυτικό πρόγραμμα, τις σχολικές αργίες, τις εξετάσεις και ορισμένες εκπαιδευτικές πολιτικές, ενώ παράλληλα διασφαλίζεται ένας κοινός εθνικός προσανατολισμός μέσω διακρατιδιακής συνεργασίας.

Η εκπαίδευση είναι υποχρεωτική και δωρεάν στα δημόσια σχολεία. Η υποχρεωτική φοίτηση αρχίζει συνήθως στην ηλικία των 6 ετών και διαρκεί από 9 έως 10 χρόνια, ανάλογα με το κρατίδιο. Ακόμη και μετά το πέρας της υποχρεωτικής φοίτησης, οι νέοι που δεν συνεχίζουν σε γενικό λύκειο υποχρεούνται να παρακολουθούν κάποια μορφή επαγγελματικής εκπαίδευσης ή κατάρτισης μέχρι την ηλικία των 18 ετών.

Προσχολική Εκπαίδευση (Kindergarten)

Τα περισσότερα παιδιά φοιτούν σε παιδικούς σταθμούς και νηπιαγωγεία από την ηλικία των 3 ετών έως την έναρξη της υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Αν και η φοίτηση δεν είναι υποχρεωτική, η συμμετοχή ξεπερνά το 90%.

Οι δραστηριότητες επικεντρώνονται:

·         στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων,

·         στην αυτονομία,

·         στην καλλιέργεια της δημιουργικότητας,

·         στη γλωσσική ανάπτυξη,

·         στην εξοικείωση με το σχολικό περιβάλλον.

Η προσέγγιση είναι περισσότερο παιδοκεντρική και λιγότερο ακαδημαϊκή σε σύγκριση με άλλες χώρες.

Δημοτικό Σχολείο (Grundschule)

Η φοίτηση στο δημοτικό αρχίζει συνήθως στα 6 χρόνια και διαρκεί τέσσερα έτη (σε ορισμένα κρατίδια έξι).

Οι μαθητές διδάσκονται:

·         Γερμανική Γλώσσα,

·         Μαθηματικά,

·         Φυσικές Επιστήμες,

·         Ιστορία και Κοινωνικές Επιστήμες,

·         Μουσική,

·         Καλλιτεχνικά,

·         Φυσική Αγωγή,

·         Θρησκευτικά ή Ηθική Αγωγή.

Σε πολλές περιοχές η πρώτη ξένη γλώσσα (συνήθως τα Αγγλικά) εισάγεται ήδη από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού.

Η διδασκαλία δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη συνεργατική μάθηση, στην επίλυση προβλημάτων και στην ανάπτυξη της ανεξάρτητης σκέψης.

Η Μετάβαση στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση

Ένα από τα πιο ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του γερμανικού συστήματος είναι ότι μετά το δημοτικό οι μαθητές ακολουθούν διαφορετικές εκπαιδευτικές διαδρομές.

Στο τέλος της 4ης τάξης οι εκπαιδευτικοί συντάσσουν σύσταση προς τους γονείς, λαμβάνοντας υπόψη:

·         τις επιδόσεις του μαθητή,

·         τις μαθησιακές του δυνατότητες,

·         την ωριμότητά του,

·         τα ενδιαφέροντά του.

Ανάλογα με το κρατίδιο, η τελική επιλογή ανήκει στους γονείς ή συνδιαμορφώνεται με το σχολείο.

Οι βασικοί τύποι σχολείων

Hauptschule

Απευθύνεται κυρίως σε μαθητές που επιθυμούν να ακολουθήσουν τεχνικά ή πρακτικά επαγγέλματα.

Η φοίτηση ολοκληρώνεται συνήθως στην 9η ή 10η τάξη.

Οι μαθητές διδάσκονται:

·         βασικά ακαδημαϊκά μαθήματα,

·         τεχνολογικά αντικείμενα,

·         επαγγελματικές δεξιότητες.

Συχνά πραγματοποιούν επισκέψεις σε επιχειρήσεις και σύντομες πρακτικές ασκήσεις ήδη από τα πρώτα χρόνια φοίτησης.

Realschule

Προσφέρει ευρύτερη γενική εκπαίδευση και οδηγεί σε περισσότερες επαγγελματικές ή ακαδημαϊκές επιλογές.

Ολοκληρώνεται συνήθως στην 10η τάξη.

Οι απόφοιτοι μπορούν:

·         να συνεχίσουν σε επαγγελματικά λύκεια,

·         να εισέλθουν στο σύστημα μαθητείας,

·         να μεταβούν σε ανώτερες βαθμίδες που οδηγούν στο Abitur.

Gymnasium

Αποτελεί τη διαδρομή που οδηγεί στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση.

Η φοίτηση διαρκεί έως τη 12η ή 13η τάξη.

Το πρόγραμμα είναι απαιτητικό και περιλαμβάνει:

·         προχωρημένα μαθηματικά,

·         φυσικές επιστήμες,

·         ξένες γλώσσες,

·         κοινωνικές επιστήμες,

·         φιλοσοφία,

·         λογοτεχνία.

Οι μαθητές συνήθως διδάσκονται δύο ή και τρεις ξένες γλώσσες.

Gesamtschule

Σε πολλά κρατίδια λειτουργούν επίσης τα Gesamtschulen, όπου συνυπάρχουν οι διαφορετικές εκπαιδευτικές διαδρομές μέσα στο ίδιο σχολείο.

Οι μαθητές μπορούν να αλλάζουν επίπεδο μαθημάτων ανάλογα με την πρόοδό τους, χωρίς να χρειάζεται να αλλάξουν σχολείο.

Αξιολόγηση των μαθητών

Η βαθμολογία στη Γερμανία είναι διαφορετική από την ελληνική:

1: Άριστα

2: Πολύ καλά

3: Καλά

4: Επαρκώς

5: Ανεπαρκώς

6: Πολύ ανεπαρκώς

Η αξιολόγηση βασίζεται σε:

·         γραπτές δοκιμασίες,

·         διαγωνίσματα,

·         προφορική συμμετοχή,

·         εργασίες,

·         παρουσιάσεις,

·         projects.

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην καθημερινή συμμετοχή του μαθητή μέσα στην τάξη, η οποία μπορεί να επηρεάζει σημαντικά τον τελικό βαθμό.

Όριο απουσιών

Η Γερμανία δεν έχει ένα ενιαίο πανεθνικό "όριο απουσιών" όπως η Ελλάδα, όπου η υπέρβαση συγκεκριμένου αριθμού απουσιών οδηγεί αυτομάτως σε ανεπαρκή φοίτηση. Αντίθετα, ισχύει η αρχή της υποχρεωτικής σχολικής φοίτησης (Schulpflicht) και κάθε κρατίδιο εφαρμόζει τους δικούς του κανόνες.

Στη Γερμανία το βασικό ερώτημα δεν είναι «πόσες απουσίες έκανε ο μαθητής», αλλά:

Αν οι απουσίες είναι αδικαιολόγητες:

Σε αρκετά κρατίδια η μεγάλη σχολική απουσία μπορεί να ληφθεί υπόψη μαζί με τις επιδόσεις του μαθητή κατά την απόφαση προαγωγής. Αν οι εκπαιδευτικοί κρίνουν ότι ο μαθητής δεν παρακολούθησε επαρκώς ώστε να κατακτήσει τους μαθησιακούς στόχους της τάξης, μπορεί να αποφασιστεί επανάληψη της τάξης. Ωστόσο η απόφαση λαμβάνεται συνήθως από τον σύλλογο διδασκόντων ή το σχολικό συμβούλιο και όχι μηχανιστικά με βάση έναν αριθμό απουσιών.

Ψηφιακή Εκπαίδευση

Τα τελευταία χρόνια τα γερμανικά σχολεία έχουν επενδύσει σημαντικά στον ψηφιακό μετασχηματισμό.

Πολλά σχολεία διαθέτουν:

·         διαδραστικούς πίνακες,

·         tablets ή laptops για τους μαθητές,

·         ηλεκτρονικές πλατφόρμες μάθησης,

·         ψηφιακά σχολικά βιβλία.

Ωστόσο, ο βαθμός αξιοποίησης των ψηφιακών εργαλείων διαφέρει αρκετά μεταξύ των κρατιδίων και των σχολείων.

Το Διττό Σύστημα Επαγγελματικής Εκπαίδευσης (Dual System)

Το γερμανικό σύστημα μαθητείας θεωρείται διεθνές πρότυπο.

Οι μαθητευόμενοι:

·         εργάζονται 3-4 ημέρες την εβδομάδα σε πραγματική επιχείρηση,

·         παρακολουθούν μαθήματα 1-2 ημέρες σε επαγγελματική σχολή,

·         αμείβονται κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσής τους.

Περισσότερα από 300 επαγγέλματα προσφέρονται μέσω αυτού του συστήματος, από τεχνικούς αυτοκινήτων και ηλεκτρολόγους μέχρι τραπεζικούς υπαλλήλους και προγραμματιστές.

Το Abitur

Οι μαθητές του Gymnasium ολοκληρώνουν τις σπουδές τους με τις εξετάσεις Abitur.

Οι εξετάσεις περιλαμβάνουν:

·         γραπτά μαθήματα υψηλής βαρύτητας,

·         προφορικές εξετάσεις,

·         αξιολόγηση επιδόσεων των τελευταίων σχολικών ετών.

Το απολυτήριο Abitur αποτελεί το βασικό διαβατήριο για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια.

Σχολική Ζωή και Εξωσχολικές Δραστηριότητες

Τα γερμανικά σχολεία δίνουν μεγάλη σημασία:

·         στις αθλητικές δραστηριότητες,

·         στις μουσικές ομάδες,

·         στις θεατρικές παραστάσεις,

·         στα περιβαλλοντικά προγράμματα,

·         στις μαθητικές ανταλλαγές,

·         στα ευρωπαϊκά προγράμματα Erasmus+.

Πολλά σχολεία λειτουργούν ως Ganztagsschulen (σχολεία ολοήμερης φοίτησης), όπου οι μαθητές παραμένουν στο σχολείο μέχρι αργά το απόγευμα συμμετέχοντας σε δημιουργικές και αθλητικές δραστηριότητες.

Συμπερίληψη και Υποστήριξη Μαθητών

Τα τελευταία χρόνια η Γερμανία προωθεί όλο και περισσότερο τη συμπεριληπτική εκπαίδευση.

Οι μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες μπορούν να φοιτούν:

·         σε γενικές τάξεις με υποστήριξη,

·         σε ειδικά τμήματα,

·         ή σε ειδικά σχολεία όταν απαιτείται.

Στα σχολεία λειτουργούν υπηρεσίες:

·         σχολικών ψυχολόγων,

·         συμβούλων επαγγελματικού προσανατολισμού,

·         κοινωνικών λειτουργών,

·         ειδικών παιδαγωγών.

Συνολική εικόνα

Το γερμανικό εκπαιδευτικό σύστημα χαρακτηρίζεται από την υψηλή οργάνωση, την ποικιλία εκπαιδευτικών διαδρομών, την ισχυρή σύνδεση με την αγορά εργασίας και τη μεγάλη έμφαση στην επαγγελματική εκπαίδευση. Παρά τις κατά καιρούς συζητήσεις σχετικά με την πρώιμη επιλογή εκπαιδευτικής κατεύθυνσης μετά το δημοτικό, θεωρείται ένα σύστημα που προσφέρει πολλές δυνατότητες εξέλιξης και επιδιώκει να αξιοποιήσει τις ιδιαίτερες κλίσεις και ικανότητες κάθε μαθητή.