Prólogo

Prólogo 

En 2025, y por segundo año consecutivo, la Administración Nacional de Educación Pública (ANEP), con apoyo de la Unión General Armenia de Beneficencia (UGAB), realizó el Concurso de Ensayos sobre el Genocidio Armenio, mediante el cual se plantea al estudiantado de la Educación Media Superior pública la posibilidad de reflexionar sobre ese luctuoso acontecimiento histórico. Dichas instituciones se asociaron al Museo-Instituto del Genocidio Armenio, ubicado en la ciudad de Ereván, Armenia. En ese contexto, tanto desde nuestro país como desde la República de Armenia se lanzó la edición 2025 del citado proceso educativo; de esa manera se invitó a estudiantes armenios de enseñanza media a participar del concurso junto a sus pares uruguayos.  

Por otra parte, las jóvenes personas ganadoras en Armenia y Uruguay, junto a sus docentes tutores y tutoras, participarán conjuntamente de un viaje a Estados Unidos donde cumplirán una agenda educativa que se organiza junto al Armenian Genocide Project (GenEd). Asimismo, los trabajos de los y las estudiantes finalistas de ambos países se pueden leer en el presente volumen cuatrilingüe, lo que contribuye al intercambio entre jóvenes de ambos países, así como a la profundización de lazos entre los sistemas educativos uruguayo y armenio. 

Se da un paso más en la interesante experiencia del año 2024, en la que sólo se convocó estudiantes de nuestro país, culminando con la publicación cuatrilingüe y el viaje de la estudiante ganadora y su docente tutora a la República de Armenia, ocasión en la que se realizaron importantes contactos a través de presentaciones en instituciones educativas y culturales del país visitado.  

Este año, la estudiante que viaja en compañía de la docente tutora pertenece al liceo de Playa Pascual, en el departamento de San José. En la ocasión anterior, la alumna pertenecía al Instituto Alfredo Vázquez Acevedo, de Montevideo. 

Para el año 2025, los temas propuestos para al concurso fueron los siguientes: 

• 110 años de luchas sociales: el genocidio armenio con la mirada de los genocidios de la modernidad. 

• En búsqueda de las raíces de la lucha: influencia global del genocidio armenio en la perspectiva actual. 

• ¿Qué enseñanzas de la modernidad pueden trazarse hasta el genocidio armenio? 

Quien lea estas páginas tendrá la posibilidad de aquilatar la profundidad del análisis de los y las estudiantes de ambos países, a quienes une un estrecho vínculo, cimentado en la presencia de una importante comunidad armenia en Uruguay. 

Como parte de nuestra idiosincrasia, los uruguayos y las uruguayas hemos sabido recibir solidariamente a representantes de diferentes pueblos del mundo que, siendo objeto de persecución, han encontrado aquí un lugar en el que vivir en paz e integrarse sin perder su identidad cultural, que termina así enriqueciendo nuestras tradiciones. Desde el primer cuarto del siglo XX, la presencia de una importante inmigración armenia en Montevideo ha contribuido significativamente en ese sentido. Las sucesivas generaciones, ya uruguayas, han sostenido y proyectado la identidad de sus antepasados y han ejercido un papel protagónico en la vida social, cultural y política. Forman parte de nuestra comunidad nacional, a la vez que mantienen viva su identidad armenia. 

Si bien el genocidio contra el pueblo armenio comienza décadas antes, su etapa más sangrienta comenzó en 1915. Cincuenta años después, un amplio consenso político en nuestro país permitió aprobar la ley 13.326, que declaró el 24 de abril de 1965 como “Día de recordación de los mártires armenios”, “en homenaje a los integrantes de esa nacionalidad asesinados en 1915”. Uruguay se transformó así en el primer país del mundo en reconocer oficialmente el crimen perpetrado por el llamado Gobierno de los Jóvenes Turcos. 

El 28 de diciembre de 2022 y atendiendo al espíritu de la citada ley, el Consejo Directivo Central de la Administración Nacional de Educación Pública resolvió “realizar actividades en el marco del `Día de recordación de los mártires armenios` con el fin de rememorar la fecha y el hecho histórico”, considerando que “estos hechos históricos deben ser recordados generando conciencia respecto a los mismos, sus consecuencias e implicancias”. 

Las actividades que se comentan y que dieron origen al presente volumen, dan cabal respuesta a la resolución del Consejo, que, por otra parte, no hace más que propender al cumplimiento de los fines de la política educativa nacional establecidos en el artículo 13 de la Ley General de Educación, en sus literales: 

1. Promover la justicia, la solidaridad, la libertad, la democracia, la inclusión social, la integración regional e internacional y la convivencia pacífica. 

2. Propender al desarrollo de la identidad nacional desde una perspectiva democrática, sobre la base del reconocimiento de la diversidad de aportes que han contribuido a su desarrollo, a partir de la presencia indígena y criolla, la inmigración europea y afrodescendiente, así como la pluralidad de expresiones culturales que enriquecen su permanente evolución. 

3. Promover la búsqueda de soluciones alternativas en la resolución de conflictos y una cultura de la paz y la tolerancia, entendida como el respeto a los demás y la no discriminación. 

4. Fomentar las formas de expresión, promoviendo la diversidad cultural y el desarrollo de las potencialidades de cada persona. 

5. Estimular la creatividad y la innovación artística, científica y tecnológica. 

 El presente volumen contribuye a una memoria activa del genocidio armenio y reafirma el compromiso de nuestra educación pública con la justicia, la democracia y la dignidad de todos los pueblos. Ese es, en definitiva, el sentido profundo que orienta estas páginas. 

Prof. Julián Mazzoni 

Consejero 

Consejo Directivo Central - ANEP 

Prologue 

In 2025, for the second consecutive year, the National Administration of Public Education (ANEP), with the support of the Armenian General Benevolent Union (AGBU), launched the contest “Essays about the Armenian Genocide”. In this contest, high school students have the chance to reflect upon this mournful historical event. For this edition. the previously mentioned institutions partnered with the Armenian Genocide Museum-Institute located in Yerevan, Armenia. Within this scenario, the contest and educational process were launched in Uruguay and Armenia, inviting students from both countries to participate. There will be a pair of winners in Uruguay (a student and a mentor teacher) and a pair of winners in Armenia (a student and a mentor teacher). 

The winners from Armenia and Uruguay will take part in a joint trip to the United States, where they will attend some meetings as part of an educational agenda developed by the Armenian Genocide Project (GenEd). In addition to this, the essays of the finalists will be published in a quatrilingual book, which contributes to the exchange among youngsters from both countries and deepens the relationship between the Armenian and Uruguayan Education System.  

This contest represents a new step to the 2024 experience, which included Uruguayan students only. The 2024 edition of the contest finished with the publication of their work in four languages (Spanish, English, Armenian, and Uruguayan Sign Language) and a trip to the Republic of Armenia. There, the winner attended several activities and presentations at educational and cultural institutions. This year, the student who will travel to the US is from Liceo Playa Pascual, in the southern province of San Jose. In the 2024 edition, the winner was from the Alfredo Vázquez Acevedo Institute from Montevideo.  

In 2025, the topics proposed were: 

• 110 years of social struggle: the Armenian genocide from the perspective of modern genocides.  

• Searching for the roots: Global influence of the Armenian genocide in the current perspective.  

• What teachings from modern times can be traced back to the Armenian genocide? 

The reader will have the chance to witness the depth of the analysis made by the students from both countries, who are linked by a close relationship, based on the presence of an important Armenian community in Uruguay.  

As part of our idiosyncrasy, Uruguayans have received representatives from other nations in the world severally. Some of these people, who have been subject to persecution, have found in Uruguay a place to live in peace and integrate without losing their cultural identity, which enriches our own traditions as Uruguayans. From the first quarter of the 20th century, the presence of an important Armenian immigration to Montevideo has significantly contributed to that endeavor. The successive generations, already Uruguayans, have supported and projected the identity of their ancestors and have played a leading role in the social, cultural, and political life. They are part of our national community while they maintain their Armenian identity alive.  

Even though the genocide against the Armenian people had taken place decades earlier, its bloodiest period was in 1915. Fifty years later, with a wide political consensus, our country could pass Law 13.326 that declared April 24th, 1965, as the “Day to commemorate the Armenian martyrs” paying tribute to the Armenians killed in 1915. Uruguay became the first country in the world to officially recognize the crime committed by the Young Turks.  

On December 28, 2022, and taking into consideration the previously mentioned law, the National Board of Education from ANEP decided to “do some activities framed in the Day of Remembrance of the Armenian Martyrs” to remember the date and the historical event. It is considered that these historical events must be remembered to raise awareness about them, their consequences, and implications”.  

The activities implemented, which originated this publication, give a response to the decision of ANEP. The latter promotes the achievement of the national educational policy objectives stated in art. 13 of the General Law of Education, as follows: 

1. Promote justice, solidarity, liberty, democracy, social inclusion, regional and international integration, and peaceful coexistence.  

2. Lean towards the development of a national identity from a democratic perspective, based on the recognition of the diversity of contributions to its development, departing from an indigenous and native presence, European and African immigration, and the multiple cultural expressions that enrich its permanent evolution.  

3. Promote the search for alternative solutions in conflict resolution, and a culture of peace and tolerance, understood as respect for others and no discrimination.  

4. Promote the different ways of expression, encouraging cultural diversity and the value of personal characteristics.  

5. Stimulate creativity and artistic, scientific, and technological innovation.  

This publication contributes to creating an active memory of the Armenian Genocide and reaffirms the commitment of Uruguayan Public Education to justice, democracy, and dignity for all people. This is the most profound sense that orientates these pages.  

Prof. Julian Mazzoni 

Board member 

National Board of Education - ANEP 

Նախաբան 

2025 թվականին, երկրորդ տարին անընդմեջ, Հանրային կրթության ազգային խորհուրդը (ՀԿԱՎ)՝ Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության (ՀԲԸՄ) աջակցությամբ, մեկնարկեց «Էսսեներ հայոց ցեղասպանության մասին» մրցույթը: Այս մրցույթի շնորհիվ ավագ դպրոցի աշակերտները հնարավորություն ունեն անդրադառնալու այս պատմական տխուր իրադարձությանը: 

Այս փուլի համար վերոնշյալ հաստատությունները համագործակցեցին Երևանում գտնվող Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի հետ: Այս նախաձեռնության  շրջանակներում մրցույթ և միաժամանակ կրթական գործընթացներ մեկնարկվեցին Ուրուգվայում և Հայաստանում՝ մասնակցության հրավիրելով երկու երկրների աշակերտներին: Հաղթելու են մեկ ուսիցիչ և մեկ ուսանող յուրաքանչյուր երկրից։ 

Հայաստանի և Ուրուգվայի հաղթողները կուղևորվեն Միացյալ Նահանգներ, որտեղ նրանք կմասնակցեն մի քանի հանդիպումների՝ «Հայոց ցեղասպանության նախագծի» (GenEd) կողմից մշակված կրթական օրակարգի շրջանակներում: Բացի այդ, եզրափակիչ փուլ անցածների էսսեները կհրատարակվեն քառալեզու գրքում, որը կնպաստի երկու երկրների երիտասարդների միջև փոխանակման ծրագրերի զարգացմանը և կխորացնի Հայաստանի և Ուրուգվայի կրթական համակարգերի միջև հարաբերությունները։ 

Այս մրցույթը հաջորդող քայլն է 2014 թվականին կազմակերպված մրցույթի, որը ներառեց ուսանողների միայն Ուրուգվայից: 2024 թվականի մրցափուլն ավարտվեց  դպրոցականների չորս լեզուներով (իսպաներեն, անգլերեն, հայերեն և ուրուգվայական ժեստերի լեզու) հրատարակմամբ և Հայաստանի Հանրապետություն կատարած ուղևորությամբ: Այնտեղ հաղթողը մասնակցեց մի շարք միջոցառումների և շնորհանդեսների կրթական և մշակութային հաստատություններում: Այս տարի ԱՄՆ մեկնող ուսանողը Սան Խոսեի հարավային նահանգի Լիսեո դե Պլաշա Պասկուալից է: 2024 թվականի մրցույթում հաղթողը Մոնտեվիդեոյի Ալֆրեդո Վասկես Ասևեդո ինստիտուտից էր: 

 2025 թվականին առաջարկվող թեմաներն էին՝ 

• 110 տարվա սոցիալական պայքար. հայոց ցեղասպանությունը ժամանակակից ցեղասպանությունների տեսանկյունից։ 

• Արմատների որոնում. հայոց ցեղասպանության մեծամասշտաբ ազդեցությունը ներկայիս տեսլակնին։ 

• Դասավանդման ժամանակակից ի՞նչ մեթոդներ կարող են անդրադարձ կատարել  Հայոց ցեղասպանությանը։ 

Ընթերցողը հնարավորություն կունենա ծանոթանալու Ուրուգվայում կարևոր դեր ունեցող հայկական համայնքին սերտ հարաբերություններով կապվծ երկու երկրների ուսանողների կատարած վերլուծությունների խորությանը։ 

Որպես մեր առանձնակի մոտեցման դրսևորում, Ուրուգվայը տարբեր երկրներից ազգություներ է ընդունել։ Այս մարդկանցից մի քանիսն, ովքեր ենթարկվել են հալածանքների, Ուրուգվայում գտել են խաղաղ ապրելու և ինտեգրվելու միջավայր՝ առանց կորցնելու իրենց մշակութային ինքնությունը, ինչը էլ հարստացնում է նաև մեր ավանդույթները։ 20-րդ դարի առաջին քառորդից սկսած Մոնտեվիդեոյի համար կարևոր նշանակություն ունեցող հայերի ներգաղթն զգալիորեն նպաստել է այդ ձգտումներին։ Հաջորդ սերունդներն, ովքեր արդեն Ուրուգվայի քաղաքացիներ են, ընդունել և արտահայտել են իրենց նախնիների ինքնությունը և առաջատար դեր են խաղացել սոցիալական, մշակութային և քաղաքական կյանքում։ Նրանք մեր ազգային համայնքի մասն են կազմում՝ միաժամանակ պահպանելով իրենց հայկական ինքնությունը։ Չնայած հայ ժողովրդի դեմ ցեղասպանությունը տեղի էր ունեցել տասնամյակներ առաջ, դրա ամենաարյունալի շրջանը 1915 թվականն էր։ Հիսուն տարի անց, լայն քաղաքական կոնսենսուսի շնորհիվ, մեր երկիրը կարողացավ ընդունել 13.326-րդ օրենքը, որը 1965 թվականի ապրիլի 24-ը հայտարարեց «Հայ նահատակների հիշատակի օր»՝ հարգանքի տուրք մատուցելով 1915 թվականին զոհված հայերի հիշատակին։ Ուրուգվայը դարձավ աշխարհում առաջին երկիրը, որը պաշտոնապես ճանաչեց երիտթուրքերի կատարած հանցագործությունը։ 

2022 թվականի դեկտեմբերի 28-ին, հաշվի առնելով վերոնշյալ օրենքը, ՀԿԱ -ի Կրթության ազգային խորհուրդը որոշեց «իրականացնել որոշ միջոցառումներ հայ նահատակների հիշատակի օրվա կապակցությամբ»՝ ամսաթիվը և պատմական իրադարձությունը հիշելու նպատակով: Համարվում է, որ այս պատմական իրադարձությունները պետք է  հիշել դրանց և դրանց հետևանքների մասին իրազեկվածությունը բարձրացնելու նպատակով: 

 Այս հրատարակության համար հիմք հանդիսացող իրականացված գործողություններն արձագանք են ՀԿԱՎ -ի որոշմանը։ Վերջինս նպաստում է «Կրթության մասին» ընդհանուր օրենքի 13-րդ հոդվածում նշված ազգային կրթական քաղաքականության նպատակների իրականացմանը, որոնք հետևյալն են՝ 

Ա․ Նպաստել արդարության, համերաշխության, ազատության, ժողովրդավարության, սոցիալական ընդգրկվածության, տարածաշրջանային և միջազգային ներգրավվածության և խաղաղ համակեցության զարգացմանը։ 

Դ. Հենվել ազգային ինքնության զարգացման հեռանկարների վրա՝ ժողովրդավարական տեսանկյունից, հիմնվելով նաև դրա զարգացման մեջ ներդրված բազմազանության ճանաչման վրա՝ հեռանալով ծագումնաբանական և բնիկ ներկայությունից, եվրոպական և աֆրիկյան ներգաղթը և բազմակողմանի մշակութային դրսևորումները, որոնք նպաստում են հասարակության մշտական ​​զարգացմանը։ 

Ե. Խթանել հակամարտությունների հաշտեցմն այլընտրանքային լուծումների որոնմանը և խաղաղության ու հանդուրժողականության մշակույթի զարգացմանը, ինչն ընկալվում է որպես այլոց նկատմամբ հարգանք և խտրականության բացակայություն։ 

Զ. Խթանել ինքնարտահայտման տարբեր դրսևորումները՝ խրախուսելով մշակութային բազմազանությունը և անհատականության արժևորումը։ 

Զ. Խթանել ստեղծագործ մտքի զարգացումը և խրախուսել գեղարվեստական, գիտական ​​և տեխնոլոգիական նորարարությունը։ 

Այս հրապարակումը նպաստում է Հայոց ցեղասպանության մասին շարունակական հիշողության ստեղծմանը և վերահաստատում է Ուրուգվայի հանրային կրթության հանձնառությունը արդարության, ժողովրդավարության և բոլոր մարդկանց արժանապատվության խրախուսմն հարցում։ Սա այս էջերն առաջնորդող ամենախորը իմաստն է։ 

Պրոֆեսոր Ջուլիան Մացզոնի 

Խորհրդի անդամ 

Կրթության ազգային վարչություն – ԿԱԽ