Tip 7: Van begeleiding naar zelfregulering

We leren onze leerlingen niet zelfstandig in te staan voor hun leerproces door hen onmiddellijk in het diepe te gooien en alleen aan de slag te laten gaan. Ze hebben ruime oefenkansen nodig en veel feedback. Toch is het de bedoeling dat de ondersteuning van leerlingen afgebouwd wordt om ruimte te maken voor meer zelfregulering.  

Een leerkracht gaat met andere woorden eerst sterk sturen, maar naarmate hij.zij ervaart dat leerlingen meer competent worden met de leerinhoud en met leerstrategieën, zal deze ondersteuning afnemen.

Gespreid over het schooljaar/over de schoolloopbaan.

Uit onderzoek is gebleken dat de meeste lerenden, zeker op tienerleeftijd, uit zichzelf zullen kiezen voor passieve leerstrategieën (herlezen, markeren, overschrijven).  

Het is een belangrijke taak van de leerkracht om toe te lichten dat deze leerstrategieën misschien wel als makkelijk/comfortabel aanvoelen, maar in realiteit weinig bijdragen tot effectief leren.  

• Geef uitleg over goede manieren van aanpak en over effectieve leerstrategieën. Maak duidelijk waarom deze belangrijk zijn en hoe leerlingen deze zelfstandig kunnen toepassen.
  Geef ook uitleg over waarom passieve leerstrategieën als herlezen, markeren, overschrijven niet bijdragen tot effectief, diepgaand leren. 

• Laat leerlingen de voordelen van effectieve leerstrategieën ervaren (vb: retrieval practice (info gericht terug proberen op te halen uit het geheugen), free recall (alles noteren wat je nog weet van de leerstof zonder cursus, eventueel later in een andere kleur aangevuld a.d.h.v. de cursus)…
  Pas als leerlingen echt voelen en begrijpen dat dit soort strategieën helpend zijn, zullen ze deze ook effectief willen toepassen. 

• Ondersteun leerlingen indien nodig. Het kan best dat je een leerstrategie eerst zelf modelleert en hardop vertelt hoe en waarom je doet wat je doet. Bouw zo bijvoorbeeld samen een Cornell-samenvatting op, of maak samen oefenkaartjes…  

• Laat leerlingen af en toe zelf een samenvatting inleveren en geef hierover een goede inhoudelijke terugkoppeling. 

• Als je denkt dat leerlingen de leerstrategie (deels) zelfstandig kunnen toepassen, kan je geleidelijk de ondersteuning erbij weglaten. Je kan dan nog suggesties geven over hoe de leerlingen het zelf kunnen aanpakken. De verantwoordelijkheid over het kiezen en toepassen van de meest effectieve strategie verschuift op dat moment van leerkracht naar leerling. 

• Werkvormen die aanzetten tot zelfstandig werken: jigsawmethode, flipped classroom, contractwerk, hoekenwerk… (zie ook tip 8 over activerende werkvormen!)