Tip 5: Vermijd overbelasting van het werkgeheugen

Gezien ons werkgeheugen een beperkte capaciteit heeft, is het cruciaal deze capaciteit bij leerlingen optimaal te benutten voor het leren. 
Dat wil niet zeggen dat leerstof makkelijker gemaakt moet worden, maar wel dat je als leerkracht heel goed moet nadenken over een correcte belasting van het leerlingenbrein. 

Met andere woorden: zorg ervoor dat de aandacht van je leerlingen is gericht op wat écht telt en ban alle afleiding die niet bijdraagt tot leren!  

Wees je daarnaast bewust van het feit dat een mens een natuurlijke concentratieboog heeft van slechts 15 à 20 minuten. Dat wil zeggen dat de kern van de nieuwe leerstof in de klas best aangeboden wordt binnen het tijdsbestek van een kwartier. 

Voortdurende alertheid voor overbelasting werkgeheugen.

De gouden regel voor leren en studeren is dat dit gebeurt in rust en in afwezigheid van externe prikkels. Studeren vraagt mentale focus en alles wat deze focus afleidt is een negatieve factor voor leren en studeren. 

Wanneer het leren/studeren/werken gecombineerd wordt afleiding door externe prikkels (smartphone, sociale media, oortjes met muziek, gepraat of rumoer rondom de leerling, een Youtube-filmpje dat afspeelt…), is er van effectief leren geen sprake. Immers: hier is sprake van multitasking. En multitasking vraagt aan het brein om de aandacht op te splitsen of deze snel te switchen. Bij multitasking is het niet mogelijk je intelligentie aan te spreken en informatie zorgvuldig en geconcentreerd te verwerken.
Dit effect is groot bij alle leerlingen, maar nog groter bij leerlingen die cognitief minder sterk zijn en die een leerachterstand hebben opgebouwd.

Let op: Leerlingen studeren over het algemeen graag met muziek. Echter: muziek die luid en dominant aanwezig is, zorgt ervoor dat de leerprestaties dramatisch snel achteruit gaan. Ook als muziek zacht op de achtergrond speelt, gaat een stuk van onze onbewuste breinaandacht daar naartoe, net zoals naar andere achtergrondruis.
De enige manier waarop studeren met (zachte en instrumentale!) muziek op de achtergrond een goed idee is, is als er ander storend omgevingsrumoer moet overstemd worden. 
Het feit dat leerlingen aangeven ‘beter te kunnen studeren met muziek’, heeft meer te maken met het feit dat ze het dan ‘leuker’ vinden om met schoolwerk bezig te zijn. Het studeren ‘leuker’ maken met muziek zal echter niet bijdragen tot effectief leren. Effectief leren heeft immers als eigenschap dat het niet per se ‘leuk’ is, maar net wat oncomfortabel/ongemakkelijk moet aanvoelen. Als hier geen sprake van is, wordt er wellicht ook niets nieuws geleerd!
Daag leerlingen gerust uit tot eerlijk zijn met zichzelf! 

• Probeer het aanbieden van nieuwe leerstof te beperken tot maximum een kwartier na mekaar. 

• Stel verwerkingsvragen. Deze helpen de leerlingen om informatie uit het werkgeheugen weg te krijgen naar het lange termijngeheugen. 

• Sta niet toe dat leerlingen in de klas werken met oortjes, de radio of een serie op de achtergrond. Maak ook duidelijk waarom je dit niet toestaat (= bijdragen tot metacognitie). 

• Tips om bij het ontwerpen van je lessen en cursusmateriaal rekening mee te houden: 

• Gebruik een vast format voor je presentaties, cursussen, … zodat leerlingen dit herkennen en weten wat ze kunnen verwachten. 

• Gebruik korte zinnen, die lezen makkelijker en houden de aandacht van de leerlingen beter vast. 

• Onderscheid in je cursus verschillende soorten informatie duidelijk van mekaar met kaders, andere markeringen… Zorg dat de opbouw van je cursus zo makkelijk mogelijk is om te begrijpen. 

• Gebruik gemakkelijk leesbare lettertypes 

• Zorg dat de woorden die je gebruikt helder en verstaanbaar zijn voor de leerlingen 

• Kies voor rustige en beperkte kleuren 

• Structureer je teksten (tekstblokken, titels en tussentitels…) 

• Werk met eenvoudige schema’s, laat je leerlingen ook zelf schema’s/overzichten maken 

• Ga voor eenvoud en gebruik alleen relevante multimedia (te veel informatie hindert het leren)