Tip 4: Formatief toetsen als leerstrategie (retrieval practice)

Retrieval practice staat voor het proberen oproepen/herinneren van informatie uit je lange termijngeheugen. Door dit regelmatig te doen (dus: door meer te testen), herinner je je meer! 

Toetsing moet dus niet enkel gezien worden als een meting van wat er al geleerd werd (= evaluatie): toetsing hélpt bij het leren zelf!

Om het effectief leren van je leerlingen te ondersteunen, bouw je als leerkracht best bewust retrieval practice voor al je leerlingen in je lessen in. 

Bouw toetsing regelmatig en expliciet in je lessen in. 
 

Leg uit aan je leerlingen dat ze hier ook zelf mee aan de slag kunnen door zichzelf thuis tussendoor te toetsen, los van hun studeermomenten: wat weet ik nog uit mijn hoofd, wat kan ik nu nog zelf reproduceren uit mijn geheugen…? 

Retrieval practice toont zich als een krachtige leerstrategie. Immers: elke keer je probeert info uit je geheugen op te halen, zal dit ervoor zorgen dat je je die info in de toekomst beter zal herinneren! Elke geheugenpoging versterkt de hersenverbinding die je over deze informatie hebt aangemaakt, waardoor in de toekomst deze info makkelijker zal opgehaald geraken (= langer en beter onthouden). 

Retrieval practice geeft de leerling ook onmiddellijke feedback over wat hun geheugen nog kan reproduceren uit zichzelf, zonder gebruik te maken van de cursus. Zo ervaren ze of er nog iets bijgestuurd moet worden (Beginnen studeren? Vaker herhalen?) en zo ja: wat dan. Het draagt met andere woorden bij aan het vergroten van de metacognitieve kennis. 

Het gebruiken van (formatieve) toetsing als een strategie om te leren, vermindert daarnaast ook de toetsangst voor summatieve toetsen. 

• Laat leerstof op een later moment nog eens terugkomen. Laat de leerlingen een bevraging of opdracht hierover maken.  

• Werk met een formatieve starttest bij aanvang van de les (over geziene leerstof) 

• Maak eventueel gebruik van cumulatieve (formatieve) toetsing, waarbij in elke volgende toets ook vragen worden gesteld over de nieuw geleerde leerstof, maar ook over de leerstof die eerder al was aangeboden. Dit zorgt automatisch voor retrieval practice. 

• Wanneer je bijvoorbeeld een korte quiz doet over huidige leerstof, voeg dan gerust een extra vraag toe over leerstof van iets langer geleden. 

• Entryticket aan het begin van de les: wat hebben de leerlingen onthouden over vorige les (= free recall). Dit kan je ook doen aan de hand van een wisbordje. 

• Exit ticket aan het einde van de les: laat leerlingen in eigen woorden noteren wat de kerngedachten van de les waren, of vraag hen gericht naar het uitleggen of toepassen van bepaalde begrippen, formules… 

• Laat leerlingen aan de slag gaan met de vragen die sommige handboeken op het einde van een hoofdstuk hebben verzameld. Laat hen ze eerst oplossen zonder gebruik van materiaal.  

• Laat leerlingen tijdens de lessen flashcards aanmaken. Laat hen hier regelmatig mee oefenen. 

• …