Tip 10: Laat leerlingen reflecteren over zichzelf en zelf  de verantwoordelijkheid dragen

• Leerlingen kunnen pas goede keuzes maken over hun studiehouding en -proces, wanneer ze kennis meekrijgen over effectieve leerstrategieën en over hoe een brein echt werkt 

• Daarom geldt voor elke leerkracht, vanuit elk vak: 

  • Praat met je leerlingen over het belang van effectieve leerstrategieën 

  • Laat je leerlingen zien en ervaren hoe jij als expert effectieve strategieën inzet 

  • Geef voldoende tijd en kansen om te oefenen, geef gerichte feedback en bouw je ondersteuning stilaan af 

  • Stimuleer leerlingen om zichzelf de vraag te stellen of hun doel werd bereikt, of de ze meest efficiënte leerstrategie hebben gekozen…
    Laat op die manier de verantwoordelijkheid over het leren verschuiven van de leerkracht naar de leerling. 

Elke les.

Gewoontegedrag is moeilijk te doorbreken. Als leerlingen zo vroeg mogelijk sterke studeergewoontes aangeleerd krijgen en ontwikkelen, hoeven ze niet telkens aan de verleiding te weerstaan om voor de ‘easy way’ te gaan en kunnen ze beter wilskracht tonen tegen de neiging om voor ‘makkelijke’, ‘comfortabele’ manieren van ‘studeren’ te kiezen. 
Het gaat hier echter om niet-effectieve strategieën als
- de cursus herlezen (Dat lijkt snel en vlot te gaan, maar net daarin schuilt het gevaar. Het gevoel van herkenning dat herlezen geeft, is misleidend. Iets herkennen is immers niet hetzelfde als iets weten en het zich kunnen herinneren.)
- markeren (Door te markeren verwerk je geen informatie. Je weet nooit zeker of wat je markeert ook effectief het belangrijkste is van de tekst. )
- overschrijven (Vraagt weinig denkwerk van je brein omdat het op automatische piloot gebeurt. De leerstof wordt niet door de leerling herkneedt, hetgeen toch nodig is om van effectief leren te kunnen spreken. 

Leerlingen kiezen voor deze ineffectieve methoden omdat ze makkelijk en comfortabel aanvoelen. Echter, om tot effectief langetermijnleren te komen, moet je dieper nadenken, durven fouten onder ogen zien en ontdekken welke misvattingen nog bijgestuurd moeten worden. Dat alles voelt sowieso moeilijker aan dan de meeste leerlingen lief is. Effectief leren bouwt bewust een aantal hindernissen in tijdens het studeren. Net deze ‘desirable difficulties’ zorgen voor leerwinst op de langere termijn. Het is dan ook van groot belang dat bij leerlingen de bereidheid groeit om hindernissen te willen nemen in het studeren.  

• Leg aan leerlingen uit dat om een sterke studeergewoonte te ontwikkelen: 

• Ze hun omgeving moeten leren aanpassen (Ban de gsm uit de les zodat afleidende prikkels worden beperkt, laat ze geen filmpjes kijken tijdens het studeren… Leg uit dat smartphone en ander mediagebruik ervoor zorgt dat er tijd wordt verspild en dat het brein minder goed zal werken waardoor het studeren niet vlot lukt en ze meer fouten zullen maken. Leg ook uit dat muziek luisteren tijdens het studeren geen goed idee is. Muziek bemoeilijkt de focus bij het studeren van teksten en bij het uitvoeren van complexe opdrachten.) 

• Ze de effectieve leerstrategieën waarmee ze kennis maken tijdens de les ook best thuis inzetten en ze herhalen (zelftoetsen, retrieval, samenvatten (herkneden), free recall…) 

• Ze moeten ervaren hoe voldoening motiveert. (Als leerlingen meer effectieve leerstrategieën gaan hanteren, gaan ze merken dat ze hun studietijd zinvoller besteden, dat ze in de lessen beter kunnen volgen en dat hun resultaten erop vooruitgaan, hetgeen natuurlijk motiverend werkt. 

• Help je leerlingen bij het zelf plannen van hun werk door 

• Heldere leerdoelen te stellen 

• Een waaier aan effectieve leerstrategieën aan te bieden 

• Effectieve feedback te geven 

• Relevante voorkennis te activeren 

• Het belang van gespreid leren (herhalen) te benadrukken 

• Voorbeelden te tonen van planningen voor jouw vak 

• Leerlingen feedback te laten geven op mekaars planning en studie-aanpak 

• Ondersteun leerlingen in het monitoren van zichzelf door 

• Te praten over wanneer best welke leerstrategie in te zetten en waarom 

• Te bespreken welke ervaringen ze met verschillende leerstrategieën hebben 

• Te controleren of ze de leerstof voldoende diepgaand verwerken 

• Te wijzen op valkuilen die verbonden zijn aan bepaalde ineffectieve leerstrategieën waartoe leerlingen zich vaak aangetrokken voelen 

• Ondersteun leerlingen bij zelfevaluatie door 

• Ze te laten inschatten of ze op een effectieve manier hebben gestudeerd en wat er nog beter kon 

• Effectieve feedback te geven op de vakinhoud en de leerstrategieën die ze hebben ingezet om de inhoud te verwerken 

• Ze hun eigen fouten te laten analyseren