KAIDAH KEBAHASAAN TEKS WAYANG

Kaidah kebahasaan ing pementasan wayang, utamane ing wayang kulit utawa wayang wong, biasane manut aturan basa sing khas, utamane ing Jawa lan Bali. Iki sawetara kaidah kebahasaan sing kerep muncul ing pementasan wayang:

1. Basa Kawi utawa Jawa Kuna  

   Akeh dialog ing pertunjukan wayang nggunakake basa Kawi utawa Jawa Kuna. Basa iki sering dienggo kanggo menehi nuansa sakral lan klasik ing cerita wayang.

2. Basa Jawa Krama

   Basa Jawa tingkat dhuwur (Krama) biasane dienggo, utamane ing dialog antarane tokoh-tokoh sing luwih sepuh utawa bangsawan. Iki nuduhake rasa hormat lan tata krama ing komunikasi.

3. Basa Jawa Ngoko

   Ing interaksi antar tokoh sing sejajar utawa ing dialog sing luwih santai, basa Jawa Ngoko kerep dienggo. Biasane dienggo dening tokoh sing luwih enom utawa ing situasi sing luwih informal.

4. Gaya Basa Bermajas  

   Gaya basa ing wayang kerep nggunakake kiasan, perumpamaan, lan metafora. Contone, tembung kaya "mega-mega" kanggo awan utawa "pusaran angin" kanggo nggambarake kekacauan emosi.

5. Dialog Puitis lan Filosofis 

   Dialog ing wayang kerep nduweni unsur puitis lan kebak piwulang moral. Saben obrolan biasane ngemot makna jero sing diwenehake liwat basa sing endah.

6. Pangginaan Basa Alus kanggo Tokoh Utama

   Tokoh utama kaya Arjuna utawa Yudhistira biasane ngomong nganggo basa sing luwih alus lan kebak tatakrama, nggambarake status sosial lan kebijaksanaan sing diduweni.

7. Humor lan Sindiran ing Basa Percakapan 

   Tokoh punakawan kaya Semar, Gareng, Petruk, lan Bagong kerep nganggo basa saben dina sing luwih santai, humoris, lan kadhang kala kebak sindiran kanggo hiburan penonton.

8. Pangginaan Alus vs Kasar

   Ana aturan basa adhedhasar karakter: tokoh becik (Pandhawa) kerep nggunakake basa alus (alus), dene tokoh antagonis (Kurawa) utawa raseksa nggunakake basa kasar.