ΛΟΓΟΣ ΙΒ' (12): ΠΕΡΙ ΨΕΥΔΟΥΣ
Ο Λόγος 12 (ΙΒ') είναι μια σύντομη αλλά κοφτερή ανάλυση πάνω στην παραποίηση της πραγματικότητας. Ο Άγιος Ιωάννης βλέπει το ψεύδος όχι απλώς ως μια λανθασμένη πληροφορία, αλλά ως μια πνευματική κατάσταση που αποκόπτει τον άνθρωπο από την Πηγή της Αλήθειας.
Το Πρωτότυπο Κείμενο
«Σίδηρος και λίθος συγκρουόμενοι, πυρ αποτίκτουσιν· πολυλογία δε και ευτραπελία, ψεύδος γεννώσιν. Ψεύδος εστί, κατάλυσις αγάπης· και επιορκία, άρνησις Θεού. Ουδείς των ευφρονούντων το ψεύδος μικρόν τι των αμαρτημάτων λογίζεται· ουδέ γαρ έστιν αμαρτία, καθ’ ης το Πνεύμα το Άγιον τοιαύτην φοβεράν απόφασιν εξήνεγκεν· "Απολείς", φησί, "πάντας τους λαλούντας το ψεύδος".
Το ψεύδος εστί, θυγάτηρ κενοδοξίας· ο γαρ ψεύστης, τω φόβω της ατιμίας ή τη ελπίδι της τιμής, το ψεύδος προφέρεται. Ώσπερ οίνος την μέθην, ούτω και το ψεύδος την λήθην του Θεού εργάζεται. Ο τον φόβον Κυρίου κτησάμενος, ψεύδους απέστη· διότι αλάνθαστον έχει τον οικείον δικαστήν, το συνειδός.»
Η Μετάφραση
«Όταν συγκρούεται το σίδερο με την πέτρα, γεννιέται φωτιά· έτσι και η πολυλογία μαζί με την αστειολογία γεννούν το ψεύδος. Το ψεύδος είναι η καταστροφή της αγάπης· και η ψευδορκία είναι η άρνηση του Θεού. Κανένας από τους γνωστικούς ανθρώπους δεν θεωρεί το ψεύδος ως κάτι μικρό ανάμεσα στις αμαρτίες· διότι δεν υπάρχει άλλη αμαρτία για την οποία το Άγιο Πνεύμα να έβγαλε τόσο φοβερή απόφαση: "Θα εξοντώσεις", λέει, "όλους εκείνους που λένε ψέματα".
Το ψεύδος είναι η κόρη της κενοδοξίας· διότι ο ψεύτης προφέρει το ψέμα είτε από φόβο μήπως ταπεινωθεί, είτε από ελπίδα ότι θα τιμηθεί. Όπως το κρασί προξενεί τη μέθη, έτσι και το ψεύδος προκαλεί τη λήθη του Θεού (μας κάνει να Τον ξεχνάμε). Εκείνος που απέκτησε τον φόβο του Κυρίου, απομακρύνθηκε από το ψεύδος· διότι έχει μέσα του έναν αλάνθαστο δικαστή, τη συνείδησή του.»
Φιλοσοφική και Θεολογική Ανάλυση
Στον δωδέκατο λόγο, το ψεύδος ορίζεται ως μια οντολογική εκτροπή. Φιλοσοφικά, ο Άγιος Ιωάννης αναδεικνύει τη σύνδεση του ψεύδους με την εικόνα που θέλουμε να προβάλλουμε στους άλλους. Το ψεύδος είναι το εργαλείο της «κενοδοξίας»· χρησιμοποιείται για να χτιστεί ένας ψεύτικος εαυτός που θα είναι αρεστός ή επιβλητικός. Η διαπίστωση ότι το ψεύδος είναι «κατάλυσις αγάπης» είναι βαθύτατα φιλοσοφική, διότι η αγάπη απαιτεί διαφάνεια και εμπιστοσύνη· χωρίς την αλήθεια, η σχέση μεταξύ δύο προσώπων καταρρέει και γίνεται μια ανταλλαγή ψευδαισθήσεων.
Θεολογικά, το ψεύδος θεωρείται η άρνηση του ίδιου του Χριστού, ο Οποίος αυτοπροσδιορίζεται ως «η Οδός και η Αλήθεια». Ο Άγιος χρησιμοποιεί τη σκληρή βιβλική φράση για την απώλεια των ψευτών, προκειμένου να τονίσει τη σοβαρότητα του πάθους. Το ψεύδος παρομοιάζεται με τη μέθη, διότι θολώνει την πνευματική όραση και οδηγεί στη «λήθη του Θεού». Όταν ο άνθρωπος συνηθίζει να παραποιεί την αλήθεια προς τους άλλους, καταλήγει να ψεύδεται και στον ίδιο του τον εαυτό, χάνοντας την επαφή με την πραγματική του κατάσταση.
Το αντίδοτο που προτείνει ο Άγιος είναι ο «φόβος Κυρίου» και η εγρήγορση της συνείδησης. Η συνείδηση ονομάζεται «αλάνθαστος δικαστής», διότι είναι η εσωτερική φωνή που γνωρίζει την αλήθεια πριν αυτή παραμορφωθεί από τα χείλη. Η θεραπεία ξεκινά από τον έλεγχο της πολυλογίας: αν περιορίσουμε τα λόγια μας, περιορίζουμε και τις πιθανότητες να καταφύγουμε στο ψέμα για να εντυπωσιάσουμε ή να καλυφθούμε. Ο αληθινός άνθρωπος της Κλίμακος είναι εκείνος του οποίου η εσωτερική πραγματικότητα ταυτίζεται απόλυτα με την εξωτερική του μαρτυρία.
Επιστροφή