ΛΟΓΟΣ Ι' (10): ΠΕΡΙ ΚΑΤΑΛΑΛΙΑΣ

Ο Λόγος 10 ( Ι' ) στρέφει την προσοχή μας στο πώς η εσωτερική κακία εκστομίζεται και γίνεται πράξη μέσα από τα λόγια μας.
Η Καταλαλιά (το να κακολογούμε τους άλλους) θεωρείται από τον Άγιο Ιωάννη ως μια ύπουλη «βδέλλα» που αδειάζει την ψυχή από την αγάπη.

Το Πρωτότυπο Κείμενο

«Καταλαλιά εστι, γέννημα μίσους, λεπτή νόσος, βδέλλα παχεία, το αίμα της αγάπης εκμυζώσα και αναλίσκουσα, υποκρισία αγάπης, αγνείας μολυσμός και βάρος. Ουδείς των σωφρόνων (εμοί δοκεί) καταλαλήσει, αλλά μάλλον ο των οικείων πταισμάτων αμελών. Ο κρίνων τον πλησίον, εαυτόν προκατέκρινε· και ο μη κρίνων, της κατακρίσεως ελευθερωθήσεται. Μη αιδεσθής τον καταλαλούντα περί του αδελφού αυτού, αλλά μάλλον ειπέ προς αυτόν· "Παύσαι, αδελφέ· εγώ καθ’ εκάστην εν χαλεπωτέροις πταίω, και πώς τούτον κρίναι δυνήσομαι;". Ούτω γαρ διπλούν εργάση το καλόν, και σεαυτόν και τον πλησίον μια φαρμακεία θεραπεύσας. Ουδέποτε γέγονε καταλαλιά χωρίς μίσους, ή μνησικακίας.» 

Η Μετάφραση

«Καταλαλιά είναι το γέννημα του μίσους, μια λεπτή αρρώστια, μια χοντρή βδέλλα που ρουφάει και καταναλώνει το αίμα της αγάπης, μια υποκρισία της αγάπης, ένας μολυσμός και ένα βάρος της αγνότητας. Κανείς από τους συνετούς ανθρώπους (νομίζω) δεν θα κακολογήσει, αλλά μάλλον εκείνος που παραμελεί τα δικά του σφάλματα.

Εκείνος που κρίνει τον πλησίον του, έχει ήδη καταδικάσει τον εαυτό του· και εκείνος που δεν κρίνει, θα ελευθερωθεί από την κατάκριση του Θεού. Μην ντραπείς να σταματήσεις κάποιον που κακολογεί τον αδελφό του, αλλά μάλλον πες του: "Σταμάτα, αδελφέ· εγώ κάθε μέρα υποπίπτω σε χειρότερα σφάλματα, και πώς μπορώ να κρίνω αυτόν;". Διότι έτσι θα κάνεις διπλό καλό, θεραπεύοντας και τον εαυτό σου και τον πλησίον σου με ένα μόνο φάρμακο. Ποτέ δεν υπήρξε καταλαλιά χωρίς να υπάρχει από πίσω μίσος ή μνησικακία.»

Φιλοσοφική και Θεολογική Ανάλυση

Στον δέκατο λόγο, η καταλαλιά αναλύεται ως κοινωνική και πνευματική αποσύνθεση. Φιλοσοφικά, ο Άγιος Ιωάννης αποκαλύπτει την ψυχολογική ρίζα της κακολογίας: ο άνθρωπος κρίνει τους άλλους επειδή αδυνατεί ή αρνείται να αντικρίσει τα δικά του ελαττώματα. Η καταλαλιά λειτουργεί ως ένας μηχανισμός προβολής, όπου η υποτίμηση του άλλου χρησιμοποιείται ως ψευδαίσθηση ανωτερότητας του εαυτού μας. Ο χαρακτηρισμός «λεπτή νόσος» υποδηλώνει ότι η καταλαλιά εισχωρεί απαρατήρητα στην καθημερινή επικοινωνία, συχνά μεταμφιεσμένη σε ενδιαφέρον ή δικαιολογημένη κριτική.

Θεολογικά, η καταλαλιά ορίζεται ως η αντίθετη δύναμη της αγάπης. Η παρομοίωση με τη «βδέλλα» που ρουφάει το αίμα της αγάπης δείχνει ότι η κακολογία δεν αμαυρώνει μόνο τη φήμη του άλλου, αλλά νεκρώνει πνευματικά αυτόν που μιλάει. Η κατάκριση θεωρείται σφετερισμός του θεϊκού αξιώματος, καθώς μόνο ο Θεός είναι ο δίκαιος Κριτής που γνωρίζει το βάθος της καρδιάς και τη μετάνοια του κάθε ανθρώπου. Ο Άγιος τονίζει ότι η σωτηρία του ανθρώπου εξαρτάται άμεσα από τη στάση του απέναντι στα λάθη των άλλων: η αποφυγή της κρίσης επιφέρει την άφεση των ιδίων αμαρτιών.

Η πρόταση του Αγίου για τη «φαρμακεία» (θεραπεία) είναι πρακτική και κοινωνικά γενναία. Η ομολογία της δικής μας αδυναμίας («εγώ εν χαλεπωτέροις πταίω») λειτουργεί ως ασπίδα που σταματά τη μετάδοση του «ιού» της κακολογίας. Έτσι, η ταπεινοφροσύνη γίνεται το μόνο αντίδοτο που μπορεί να εξουδετερώσει το μίσος που κρύβεται πίσω από κάθε πικρό λόγο. Η καταλαλιά, τελικά, δεν είναι πρόβλημα της γλώσσας, αλλά πρόβλημα της καρδιάς που έχει χάσει την επαφή με το δικό της πένθος και τη θεία ευσπλαχνία.

Επιστροφή