ΛΟΓΟΣ ΙΔ' (14): ΠΕΡΙ ΓΑΣΤΡΙΜΑΡΓΙΑΣ

Ο Λόγος 14 (ΙΔ'), όπου ο Άγιος Ιωάννης καταπιάνεται με το σώμα και την πιο πρωτογενή του ανάγκη: την τροφή. Η Γαστριμαργία (η μανία της κοιλιάς) θεωρείται η ρίζα πολλών παθών, καθώς ένας «βαρύς» από την τροφή άνθρωπος δυσκολεύεται να ανυψώσει τον νου του προς τον Θεό.

Το Πρωτότυπο Κείμενο

«Γαστριμαργία εστί, προσποίησις κοιλίας, και επίκλησις κόρου. Γαστριμαργία εστί, μήτηρ πορνείας, και λογισμών πονηρών εργαστήριον. Ώσπερ ο κόρος της κοιλιάς, ούτω και η της ψυχής παχύτης· και ώσπερ η πείνα της γαστρός, ούτω και η της ψυχής λεπτότης.

Κυρία των παθών η γαστριμαργία· και ο ταύτην δαμάσας, πάσαν την των παθών φάλαγγα κατέβαλεν. Ο δουλεύων τη κοιλία, όμοιός εστι τω δουλεύοντι τοις αλόγοις ζώοις. Πάχυνσον την γαστέρα, και την καρδίαν εσκότισας· πίεσον την κοιλίαν, και τον νουν εφώτισας. Γαστριμαργία εστίν, υπόκρισις εντέρων· διότι και πληρωθέντα, πάλιν κενά είναι βοώσι.»

Η Μετάφραση

«Γαστριμαργία είναι η προσποίηση της κοιλιάς και η επίκληση του κορεσμού (που ποτέ δεν έρχεται αληθινά). Γαστριμαργία είναι η μητέρα της πορνείας και το εργαστήριο των πονηρών λογισμών. Όπως ακριβώς χορταίνει η κοιλιά, έτσι "παχαίνει" και η ψυχή (χάνει την ευαισθησία της)· και όπως πεινάει το στομάχι, έτσι "λεπταίνει" και η ψυχή (γίνεται πιο πνευματική).

Η γαστριμαργία είναι η κυρίαρχη των παθών· και εκείνος που τη δάμασε, κατέβαλε ολόκληρη τη φάλαγγα των παθών. Εκείνος που δουλεύει στην κοιλιά του, μοιάζει με αυτόν που δουλεύει στα άλογα ζώα. Αν παχύνεις την κοιλιά σου, σκοτίζεις την καρδιά σου· αν πιέσεις (περιορίσεις) την κοιλιά σου, φωτίζεις τον νου σου. Η γαστριμαργία είναι η υποκρισία των εντέρων· διότι ακόμη και όταν γεμίσουν, φωνάζουν πάλι ότι είναι άδεια.»

Φιλοσοφική και Θεολογική Ανάλυση

Στον δέκατο τέταρτο λόγο, η σχέση του ανθρώπου με την τροφή αναλύεται ως ζήτημα κυριαρχίας του πνεύματος πάνω στην ύλη. Φιλοσοφικά, ο Άγιος Ιωάννης βλέπει τη γαστριμαργία ως μια «προσποίηση» και «υποκρισία». Το σώμα έχει την τάση να ζητά πάντα περισσότερα από όσα χρειάζεται για την επιβίωσή του, δημιουργώντας μια ψευδή αίσθηση ανάγκης. Η «παχύτης» (το πάχος) δεν αναφέρεται μόνο στο σωματικό βάρος, αλλά στην πνευματική δυσκινησία: ένας άνθρωπος παραδομένος στις απολαύσεις του φαγητού χάνει την ικανότητα για λεπτές πνευματικές θεωρίες και εσωτερική εγρήγορση.

Θεολογικά, η γαστριμαργία θεωρείται η πύλη εισόδου των παθών. Ο Άγιος συνδέει άμεσα τη γαστριμαργία με την πορνεία, υποδηλώνοντας ότι η αδυναμία ελέγχου της μίας σωματικής ορμής οδηγεί μαθηματικά στην απώλεια ελέγχου και της άλλης. Η νηστεία δεν είναι μια τιμωρία του σώματος, αλλά ένα μέσο «φωτισμού του νοός». Όταν η κοιλιά δεν είναι το κέντρο της προσοχής, ο νους απελευθερώνεται για να στραφεί προς την προσευχή.

Ο Άγιος τονίζει ότι η γαστριμαργία είναι «κυρία των παθών», γιατί είναι η πιο σταθερή και καθημερινή δοκιμασία της βούλησης. Η νίκη πάνω στην κοιλιά είναι μια στρατηγική νίκη· αν ο άνθρωπος καταφέρει να επιβληθεί στην πιο βασική του ανάγκη, αποκτά την αυτοκυριαρχία που χρειάζεται για να αντιμετωπίσει και τα πιο σύνθετα πάθη, όπως την υπερηφάνεια ή την οργή. Η πείνα, με μέτρο και διάκριση, λειτουργεί ως καθαρτικό του πνεύματος, κάνοντας την ψυχή πιο «λεπτή» και ικανή να αντιληφθεί τη χάρη του Θεού.

Επιστροφή