ΛΟΓΟΣ Α' (1): ΠΕΡΙ ΑΠΟΤΑΓΗΣ
Το Πρωτότυπο Κείμενο
«Πάντων των τούτον τον καλόν αγώνα τον σκληρόν τε και στενόν, αλλά και εύκολον, μετιέναι βουλομένων, προ πάσης της εισόδου, πίστις το θεμέλιον. Αποταγή εστιν, εκούσιος έχθρα ύλης, και φύσεως άρνησις, προς επιτυχίαν των υπέρ φύσιν. Οι προθύμως τα του κόσμου καταλιπόντες, πάντως τούτο ποιήσουσιν, ή διά την μέλλουσαν βασιλείαν, ή διά το πλήθος των αμαρτιών, ή διά την προς Θεόν αγάπην· ει γαρ τούτων χωρίς της αποταγής γέγονεν, άλογος η απόταξις.
Όσοι τον αγώνα τούτον εισερχόμεθα, μετά πάσης ταπεινώσεως, και υπακοής, και εγκρατείας, τα θεμέλια καταβαλλώμεθα· ει γαρ μη ταύτα υποστρώσωμεν την ψυχήν, εις μάτην οικοδομούμεν. Ουδέν ούτως αισχρόν, ως εν τη αποταγή τοις καταλειφθείσι προσπάσχειν. Θύρα βασιλείας ουρανών, η αποταγή· η δε ταύτην μη εισελθών, ουδέν έτερον κατορθώσει. Απαρχή γαρ αρετών, η αποταγή· και τέλος αυτής, η αγάπη.»
Η Μετάφραση
«Για όλους εκείνους που επιθυμούν να ακολουθήσουν αυτόν τον καλό αγώνα, ο οποίος είναι σκληρός και στενός αλλά ταυτόχρονα και εύκολος, πριν από οποιαδήποτε είσοδο, θεμέλιο είναι η πίστη. Αποταγή είναι η θεληματική έχθρα προς την ύλη και η άρνηση της φύσεως (των φυσικών αδυναμιών), με σκοπό την επιτυχία εκείνων που βρίσκονται πάνω από τη φύση. Όσοι εγκατέλειψαν με προθυμία τα πράγματα του κόσμου, οπωσδήποτε το έκαναν για έναν από αυτούς τους λόγους: ή για τη μέλλουσα βασιλεία, ή για το πλήθος των αμαρτιών τους, ή για την αγάπη προς τον Θεό. Διότι αν η αποταγή έγινε χωρίς κάποιον από αυτούς τους λόγους, είναι στερημένη λογικής.
Όσοι εισερχόμαστε σε αυτόν τον αγώνα, ας θέτουμε τα θεμέλια με κάθε ταπεινοφροσύνη, υπακοή και εγκράτεια. Διότι αν δεν στρώσουμε αυτά τα στοιχεία κάτω από την ψυχή μας, οικοδομούμε μάταια. Τίποτε δεν είναι τόσο αισχρό, όσο το να έχει κανείς προσκόλληση σε εκείνα που εγκατέλειψε. Η αποταγή είναι η θύρα της βασιλείας των ουρανών· εκείνος που δεν εισέρχεται από αυτήν, τίποτε άλλο δεν θα κατορθώσει. Διότι η απαρχή των αρετών είναι η αποταγή, και το τέλος (ο σκοπός) αυτής είναι η αγάπη.»
Φιλοσοφική και Θεολογική Ανάλυση
Ο πρώτος λόγος της Κλίμακος θέτει το οντολογικό πλαίσιο της πνευματικής ανόδου. Η «Αποταγή» δεν νοείται ως μια παθητική παραίτηση ή μια μισανθρωπική φυγή, αλλά ως μια ενεργητική πράξη ελευθερίας. Φιλοσοφικά, ο Άγιος εισάγει την έννοια της «άρνησης της φύσεως» όχι ως καταστροφή του όντος, αλλά ως υπέρβαση των βιολογικών και ενστικτωδών περιορισμών που κρατούν τον άνθρωπο δέσμιο της φθοράς. Είναι η προσπάθεια μετάβασης από το «κατά φύσιν» στο «υπέρ φύσιν».
Θεολογικά, η αποταγή θεμελιώνεται στην Πίστη, η οποία δεν είναι απλή διανοητική συγκατάθεση, αλλά η βάση πάνω στην οποία οικοδομείται η νέα ύπαρξη. Ο Άγιος ταξινομεί τα κίνητρα της αποταγής (φόβος τιμωρίας, ελπίδα ανταμοιβής, αγάπη), υπογραμμίζοντας ότι η πνευματική ζωή απαιτεί λογική αιτία. Η απουσία κινήτρου καθιστά την άσκηση «άλογη» και, συνεπώς, πνευματικά άκαρπη.
Η αναφορά στην «αισχύνη της προσπάθειας» αναδεικνύει την εσωτερική σύγκρουση του ανθρώπου: η σωματική απομάκρυνση από τον κόσμο είναι άχρηστη αν δεν συνοδεύεται από την εσωτερική αποδέσμευση. Η ταπεινοφροσύνη, η υπακοή και η εγκράτεια παρουσιάζονται ως τα τρία αναγκαία δομικά στοιχεία που εξασφαλίζουν τη στατικότητα του πνευματικού οικοδομήματος. Τέλος, ο Λόγος καταλήγει σε μια τελεολογική διαπίστωση: η αποταγή είναι το μέσο και όχι ο σκοπός. Ο τελικός προορισμός (το τέλος) κάθε άσκησης είναι η Αγάπη, η οποία δικαιώνει την αρχική θυσία.
Επιστροφή