ΛΟΓΟΣ ΚΘ' (29): ΠΕΡΙ ΑΠΑΘΕΙΑΣ

Φτάνουμε, στον προτελευταίο σταθμό, τον Λόγο 29  (ΚΘ'), που αποτελεί το προοίμιο της τελειότητας. Εδώ ο Άγιος Ιωάννης ο Σιναΐτης μας μιλά για την Απάθεια, μια κατάσταση που συχνά παρερμηνεύεται ως έλλειψη συναισθήματος, αλλά στην πραγματικότητα είναι η απόλυτη υγεία της ψυχής.

Το Πρωτότυπο Κείμενο
«Ἀπάθειά ἐστιν, οὐράνιος θάλαμος τοῦ ἐπουρανίου Βασιλέως. [...] Ἀπαθή ἐστιν ὁ τὸ σῶμα ἄφθαρτον ἐργασάμενος, καὶ τὸν νοῦν τῶν κτισμάτων ὑπερανέλαβε, καὶ πάσας τὰς αἰσθήσεις τῷ νοῒ ὑπέταξε, καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ὡς ἐνώπιον Κυρίου παραστήσας, ἀεὶ πρὸς αὐτὸν ἐκτείνων, καὶ ὑπὲρ τὴν φύσιν τῶν κτισμάτων γενόμενος. [...] Ἀπάθειά ἐστιν ἀνάστασις ψυχῆς πρὸ τοῦ σώματος.»

Η Μετάφραση
«Απάθεια είναι ο ουράνιος θάλαμος του επουράνιου Βασιλιά. Απαθής είναι εκείνος που έκανε το σώμα του άφθαρτο (απρόσβλητο από τα πάθη), που ύψωσε τον νου του πάνω από όλα τα κτίσματα, που υπέταξε όλες τις αισθήσεις στον νου και παρέστησε την ψυχή του ενώπιον του Κυρίου, τεντώνοντάς την διαρκώς προς Εκείνον, ξεπερνώντας τη φύση των κτιστών πραγμάτων. Η απάθεια είναι η ανάσταση της ψυχής πριν από την ανάσταση του σώματος.»

Φιλοσοφική και Θεολογική Ανάλυση
Ο εικοστός ένατος λόγος περιγράφει την απάθεια ως τη μεταμόρφωση του ανθρώπου σε «επίγειο άγγελο»:

• Η Ανάσταση προ της Αναστάσεως: Φιλοσοφικά, ο Άγιος δίνει έναν συγκλονιστικό ορισμό. Η απάθεια δεν είναι μια μελλοντική υπόσχεση, αλλά μια παρούσα πραγματικότητα. Είναι η στιγμή που η ψυχή απελευθερώνεται από τη φθορά των παθών (οργή, ζήλεια, φιλαργυρία) και ζει την ελευθερία της ανάστασης ενώ βρίσκεται ακόμα μέσα στο σώμα.

• Η Ιεραρχία των Δυνάμεων: Ο απαθής άνθρωπος είναι εκείνος που έχει αποκαταστήσει την «ορθή τάξη». Ο νους κυβερνά τις αισθήσεις και ο Θεός κυβερνά τον νου.
  Δεν υπάρχει πλέον εσωτερική σύγκρουση ή αναρχία. Οι αισθήσεις υπάρχουν, αλλά δεν «αιχμαλωτίζουν» πλέον τη βούληση.

• Η Υπέρβαση των Κτισμάτων: Θεολογικά, η απάθεια είναι η κατάσταση όπου ο άνθρωπος δεν σταματά στα αντικείμενα του κόσμου, αλλά βλέπει μέσα από αυτά τον Δημιουργό. Η ψυχή «εκτείνεται» προς το Άκτιστο. Ο κόσμος παύει να είναι εμπόδιο και γίνεται σκάλα.

• Ο Ουράνιος Θάλαμος: Η απάθεια χαρακτηρίζεται ως χώρος ανάπαυσης («θάλαμος»). Είναι η ειρήνη που έπεται του μεγάλου πολέμου με τα πάθη. Είναι η κατάσταση όπου η ψυχή δεν ταράζεται πια, όχι γιατί είναι αναίσθητη, αλλά γιατί είναι γεμάτη από τη θεία παρουσία.

Συμβολική Εικόνα

Φαντάσου έναν καθρέφτη που είναι στραμμένος προς τον ήλιο. Όσο ο καθρέφτης είναι λερωμένος από τη σκόνη και τις λάσπες (τα πάθη), αντανακλά μόνο το δικό του σχήμα και τη βρωμιά. Όταν όμως καθαριστεί τέλεια, παύει να φαίνεται ο ίδιος ο καθρέφτης και γίνεται ένα με το φως που αντανακλά. Ο απαθής άνθρωπος είναι αυτός ο καθαρός καθρέφτης: δεν βλέπεις πια τον εγωισμό του, αλλά το φως του Θεού που λάμπει μέσα από αυτόν.

Επιστροφή