ΛΟΓΟΣ Η' (8): ΠΕΡΙ ΑΟΡΓΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΟΤΗΤΟΣ

Ο Λόγος  8 (Η') είναι η απάντηση στην «πυρκαγιά» της ψυχής. Ο Άγιος Ιωάννης εξετάζει τον θυμό ως μια κατάσταση προσωρινής παραφροσύνης και προτείνει την πραότητα ως τη σταθερή εκείνη δύναμη που διατηρεί την ψυχή ατάραχη μέσα στις θύελλες.

Το Πρωτότυπο Κείμενο

«Αοργησία εστί, ακόρεστος επιθυμία ατιμίας· ώσπερ τοις κενοδόξοις, ακόρεστος έπαινος. Πραότης εστί, ακίνητος ψυχής κατάστασις, εν ατιμίαις και επαίνοις ωσαύτως έχουσα. Πραότης εστί, το πλησίον προσεύχεσθαι αταράχως, καν θαλάσσας ταραχής προξενήση.

Οργή εστί, κρυφία μνησικακία, το μίσος τούτο κατεργαζομένη. Οργή εστί, θυμός υποτύφων, ο εκάστοτε τη ψυχή ενοχλών. Ώσπερ η του ηλίου παρουσία το σκότος εκδιώκει, ούτω και η της ταπεινώσεως ευωδία πάσαν πικρίαν και οργήν αφανίζει. Αρχή αοργησίας, σιωπή χειλέων εν ταραχή καρδίας· μεσότης δε, σιωπή λογισμών εν βραχεία ψυχής αταραξία· τέλος δε, γαλήνη ακλόνητος υπό πνευμάτων πονηρών ενοχλουμένη.»

Η Μετάφραση

«Αοργησία είναι η ακόρεστη επιθυμία της περιφρόνησης, όπως ακριβώς για τους κενοδόξους είναι ακόρεστη η επιθυμία του επαίνου. Πραότητα είναι η ακίνητη κατάσταση της ψυχής, η οποία παραμένει η ίδια τόσο στις περιφρονήσεις όσο και στους επαίνους. Πραότητα είναι το να προσεύχεται κανείς ατάραχα για τον πλησίον του, ακόμη κι αν εκείνος του προξενεί θάλασσες ταραχής.

Οργή είναι η κρυμμένη μνησικακία, η οποία κατεργάζεται το μίσος. Οργή είναι ένας θυμός που σιγοκαίει και ενοχλεί την ψυχή σε κάθε ευκαιρία. Όπως η παρουσία του ήλιου διώχνει το σκοτάδι, έτσι και η ευωδία της ταπεινοφροσύνης εξαφανίζει κάθε πικρία και οργή. Η αρχή της αοργησίας είναι η σιωπή των χειλέων όταν η καρδιά είναι ταραγμένη· το μέσο στάδιο είναι η σιωπή των λογισμών με μια μικρή αταραξία της ψυχής· και το τέλος (η τελειότητα) είναι μια ακλόνητη γαλήνη, ακόμη και όταν ενοχλείται από πονηρά πνεύματα.»


Φιλοσοφική και Θεολογική Ανάλυση

Ο όγδοος λόγος αποτελεί μια σπουδαία ψυχογραφία του θυμού. Φιλοσοφικά, ο Άγιος Ιωάννης ορίζει την πραότητα ως «ακίνητον κατάστασιν». Πρόκειται για την απόλυτη εσωτερική ευστάθεια. Ενώ ο θυμωμένος άνθρωπος είναι έρμαιο των εξωτερικών ερεθισμάτων (αν τον επαινέσουν χαίρεται, αν τον βρίσουν οργίζεται), ο πράος έχει μετακινήσει το κέντρο βάρος του στην αιωνιότητα. Η ελευθερία του πράου έγκειται στο ότι κανείς δεν μπορεί να του αφαιρέσει την ειρήνη, γιατί αυτή δεν εξαρτάται από τη συμπεριφορά των άλλων.

Θεολογικά, η αοργησία συνδέεται άρρηκτα με την ταπεινοφροσύνη. Ο Άγιος χρησιμοποιεί την εικόνα του ήλιου: η ταπείνωση δεν «παλεύει» απλώς με την οργή, αλλά τη διαλύει όπως το φως το σκοτάδι. Η οργή περιγράφεται ως μια εσωτερική «σκουριά» ή ένα σιγοβράσιμο (θυμός υποτύφων) που δηλητηριάζει τη σχέση του ανθρώπου με τον Θεό και τον πλησίον. Η πραότητα, αντίθετα, είναι η δύναμη εκείνη που επιτρέπει στον άνθρωπο να προσεύχεται για τον εχθρό του την ώρα που δέχεται την επίθεση.

Ο Άγιος ορίζει τρία στάδια για την κατάκτηση αυτής της αρετής, προσφέροντας μια πρακτική μέθοδο ελέγχου: