การพัฒนาหลักสูตร

ความหมายของการพัฒนาหลักสูตร

การพัฒนาหลักสูตร หมายถึง กระบวนการปรับปรุงหลักสูตรจากของเดิมที่มีอยู่แล้ว ให้ดีขึ้น หรือ การสร้างหลักสูตรใหม่ โดยมีการวางแผนเป็นขั้นตอน เพื่อให้บรรลุเป้าหมายของการจัด การศึกษาที่ต้องการให้ผู้เรียนเกิดการเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น

คำศัพท์เกี่ยวข้องกับการพัฒนาหลักสูตรที่มีความหมายใกล้เคียงกัน เอกสารที่ เกี่ยวข้องกับหลักสูตรมีดังนี้

1. การออกแบบหลักสูตร (Curriculum design) หมายถึง การกำหนดลักษณะรูปแบบของ หลักสูตรให้สอดคล้องกับแผนงานการจัดทำหลักสูตร

2. การสร้างหลักสูตร (Curriculum construction) หมายถึง การจัดทำหลักสูตรขึ้นมาใหม่ โดยที่ ยังไม่เคยมีหลักสูตรนั้นมาก่อน

3. การวางแผน หรือการร่างหลักสูตร (Curriculum planning) หมายถึง การร่างแผนงานการ จัดทำหลักสูตร โดยกำหนดเป้าหมายว่าหลักสูตรที่จะจัดทำนั้น ทำเพื่อใคร จะพัฒนาบุคคลไปในทิศทางใด

4. การจัดหลักสูตร (Curriculum organization) หมายถึง การลงมือจัดทำหลักสูตรตามรูปแบบที่ ได้เลือกไว้

5. การจัดการหลักสูตร (Curriculum management) หมายถึง การบริหารจัดการงานเกี่ยวกับ หลักสูตร เพื่อให้การใช้หลักสูตรเป็นไปตามทิศทางที่กำหนดไว้อย่างมีประสิทธิภาพ

6. การวิเคราะห์หลักสูตร (Curriculum analysis) หมายถึง การตรวจสอบหลักสูตร เพื่อการเตรียมการ สอน และการประเมินผลการเรียน

7. การปรับปรุงหลักสูตร (Curriculum improvement) หมายถึง การดำเนินงานจัดทำหลักสูตรที่ มีอยู่แล้วให้มีความเหมาะสมยิ่งขึ้น

8. การปรับหลักสูตร (Curriculum adaption) หมายถึง การนำหลักสูตรไปปรับใช้ใน การจัดการเรียนการสอน

9. การเปลี่ยนแปลงหลักสูตร (Curriculum change) หมายถึง การแก้ไขหลักสูตรเดิมให้มีสภาพที่ แตกต่างจากหลักสูตรเก่าที่มีอยู่แล้ว

หลักการพัฒนาหลักสูตร หลักสูตร เป็นกระบวนการที่ต่อเนื่องและมีความเป็นพลวัตร โอลิวา ได้ เสนอความเป็นจริงของหลักสูตรไว้ 10 ประการ ดังนี้

1. การเปลี่ยนแปลงหลักสูตรเป็นสิ่งที่ไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้

2. หลักสูตรเป็นผลผลิตของแต่ละช่วงเวลา

3. การปรับปรุงเปลี่ยนแปลง หลักสูตร จะไม่เป็นการเริ่มต้น และจบลงทันทีทันใด

4. การเปลี่ยนแปลง หลักสูตรที่ประสบความสำเร็จนั้น จำเป็นจะต้องมีการเปลี่ยนแปลงในตัวบุคคลที่เกี่ยวข้อง คือ นักพัฒนา หลักสูตร ผู้บริหารสถานศึกษา ครู และบุคลากรอื่นที่เกี่ยวข้อง

5. การพัฒนาหลักสูตรเป็นงานที่ต้องอาศัยความร่วมมือจากบุคคลหลายฝ่าย

6. การพัฒนาหลักสูตร เป็นกระบวนการของการตัดสินใจ

7. การพัฒนาหลักสูตรเป็นกระบวนการต่อเนื่อง นักพัฒนาหลักสูตรต้องทำงานตลอดเวลา

8. การพัฒนาหลักสูตรที่มีประสิทธิผล จำเป็นต้องมีการพิจารณาอย่างครอบคลุม

9. การพัฒนาหลักสูตรที่มีประสิทธิภาพ ต้องมีการดำเนินการไปตามกระบวนการอย่างมีระบบ ซึ่งจะส่งผลดีมากกว่าการลองผิดลองถูก

10. งานการพัฒนาหลักสูตรไม่ได้เริ่มจากศูนย์หรือเริ่มจากความว่างเปล่า

ระดับการพัฒนาหลักสูตร การพัฒนาหลักสูตรมี 4 ระดับ ดังนี้

1. การพัฒนาหลักสูตรระดับชาติ ควรพัฒนาหลักสูตรให้มีลักษณะที่เอื้ออำนวยต่อการนำไป ขยายให้มากที่สุด

2. การพัฒนาหลักสูตรระดับท้องถิ่น(เขตพื้นที่การศึกษา) ซึ่งจะทำการขยายหรือปรับหลักสูตรระดับชาติให้สอดคล้องกับสภาพทางสังคม ภูมิศาสตร์ และความ ต้องการของประชาชนในแต่ละเขตพื้นที่

3. การพัฒนาหลักสูตรในระดับโรงเรียน เป็นการพัฒนาหลักสูตรโดยทางโรงเรียนทำหน้าที่ขยาย และปรับประมวลการสอน จากการพัฒนาหลักสูตรระดับท้องถิ่นอีก

4. การพัฒนาหลักสูตรในระดับชั้นเรียน เป็นการพัฒนาหลักสูตรที่เน้นการตอบสนองความต้องการและความสนใจของผู้เรียน

ระบบการพัฒนาหลักสูตร

ซึ่งจะ ประกอบด้วยระบบย่อยที่สำคัญ 4 ระบบ คือ

1. ข้อมูลพื้นฐาน จะประกอบไปด้วย

· ประวัติและปรัชญาการศึกษา

· สังคมและวัฒนธรรม

· ความรู้เกี่ยวกับผู้เรียน

· ทฤษฎีการเรียนรู้

· ธรรมชาติของเนื้อหาสาระ

2. ระบบการร่างหลักสูตร จะประกอบด้วย

· วิเคราะห์ข้อมูลพื้นฐาน

· กำหนดจุดมุ่งหมายของหลักสูตร

· คัดเลือกและจัดเนื้อหาสาระ

· กำหนดวิธีการประเมินผล

· (อาจจะ)ทดลองการใช้หลักสูตร

· ประเมินหลักสูตรก่อนการนำไปใช้

· การปรับปรุงหลักสูตรก่อนจะนำไปใช้

3. ระบบการใช้หลักสูตร

· จัดทำเอกสารประกอบหลักสูตร

· เตรียมบุคลากร

· บริหารและบริการหลักสูตร

· ดำเนินการสอนตามหลักสูตร

· นิเทศการใช้หลักสูตร

4. ระบบการประเมินผลหลักสูตร

· ประเมินผลสัมฤทธิ์ของหลักสูตร

· ประเมินระบบหลักสูตร

5. การปรับปรุงแก้ไขหลักสูตร

เป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาหลักสูตร การปรับปรุงแก้ไข หลักสูตรจะดำเนินการปรับปรุงแก้ไขในระบบย่อยระบบใดก่อนหรือหลังก็ได้ โดยใช้กระบวนการแบบ เดียวกันกับการสร้างหลักสูตรขึ้นมาใหม่ทุกประการ

แบบจำลองการพัฒนาหลักสูตรของไทเลอร์

แบบจำลองของไทเลอร์ ถือเป็นต้นแบบของการพัฒนาหลักสูตร ไทเลอร์ให้คำแนะนำว่า ในการกำหนดวัตถุประสงค์ทั่วไปของหลักสูตรทำได้ด้วยการเก็บรวบรวมข้อมูลจากแหล่งต่างๆ ประกอบด้วย ข้อมูลผู้เรียน ข้อมูลสังคมที่โรงเรียนตั้งอยู่ และข้อมูลเนื้อหาสาระวิชา นำข้อมูลจากสามแหล่งนี้มาวิเคราะห์เชื่อมโยงเพื่อช่วยให้มั่นใจในข้อมูลที่เก็บรวบรวมมา การเชื่อมโยงข้อมูลเป็นการสังเคราะห์ข้อมูลเพื่อนำข้อมูลไปกำหนดจุดประสงค์ของหลักสูตร (ฉบับร่าง) ต่อจากนั้นจึงกลั่นกรองด้วยปรัชญาการศึกษาของสถานศึกษาและจิตวิทยาการเรียนรู้

แบบจำลองการพัฒนาหลักสูตรของไทเลอร์ แสดงดังภาพประกอบที่1

ภาพประกอบ 1 แบบจำลองการพัฒนาหลักสูตรของไทเลอร์

ที่มา : Allan C. Ornstien & Francis P. Hunkins, (1998 : 198).

ไทเลอร์มองว่า นักการศึกษาจะต้องจัดการศึกษาที่มุ่งให้ความสำคัญกับสังคม ด้วยการยอมรับความต้องการของสังคม และในการดำเนินชีวิต ใช้การศึกษาเป็นเครื่องมือที่มุ่งปรับปรุงสังคม ผู้สอนควรได้นำทั้งปรัชญาสังคมและปรัชญาการศึกษา มาเป็นเค้าโครงพิจารณาใน 4 ประเด็น คือ

1. ความจำและการระลึกได้ของแต่ละคน เป็นพื้นฐานของการเป็นมนุษย์ ไม่จำกัดว่าจะเป็นเชื้อชาติ สัญชาติ หรือฐานะทางเศรษฐกิจและสังคม

2. โอกาสเพื่อการมีส่วนร่วมที่เปิดกว้างในทุกระยะของกิจกรรมในกลุ่มสังคม

3. ให้การสนับสนุนของการเปลี่ยนแปลงมากกว่ามุ่งตอบความต้องการส่วนบุคคล

4. ความเชื่อและสติปัญญาเป็นดังวิธีของความคิดที่เกี่ยวข้องกับปัญหาสำคัญมากกว่าที่จะขึ้นอยู่กับอำนาจรัฐหรือผู้มีอำนาจ