2Wagens4wielers

Graag wil ik een bijdrage leveren aan de discussie omtrent de eerste boerenwagens op luchtbanden. Toen mijn grootvader en zijn broers de smederij van hun vader overnamen, waren de meeste klanten natuurlijk boeren, die met de ploegen, hoefijzers en noem maar op naar de smid moesten om dit te laten repareren. De meest gebruikelijke boerenkar in die tijd was de wipkar, het door een paard getrokken driewielig wagentje. Deze werd door de plaatselijke stelmaker gemaakt, en de smid leverde dan de ijzeren hoepels om de wielen, het beslag en de andere ijzeren delen van de wipkar.

Die hoepels om de houten wielen maken, dat was wel een precies werkje. De hoepel werd gemaakt, dan in het smidsvuur gelegd, en als hij dan roodgloeiend was, werd hij met vier man (met elk een tang) eruit gehaald, en om het houtenwiel gelegd. De ijzeren hoepel koelde af, kromp en zat dan muurvast. Mocht de hoepel na 10 jaar eraf lopen, dan had de smid het niet goed gedaan. Andersom, als de hoepel na zeg 15 jaar er nog steeds om zat, dan had de smid vakwerk afgeleverd! Mochten jullie je afvragen hoe dat ging, bij ons in de smederij ligt nog steeds de molensteen in de vloer, waar het houtenwiel ingelegd werd, met de naaf in het centrale gat, zodat het wiel vlak op de grond lag, waarna de roodgloeiende hoepel er omheengelegd kon worden.

Maar dit is even een zijweg, we hadden het over de eerste wagens met luchtbanden. Wanneer dit geweest is is niet met zekerheid te zeggen. We kunnen ons beter concentreren op de feiten die wel bekend zijn.

Zo heeft garage Dijkhuizen een wagen in bezit, die in 1939 door de Landbouwer De Boer uit Oude Pekela bij de Gebr. Dijkhuizen nieuw was aangeschaft. De wagen stond op houten spaakwielen met luchtbanden. Ook is te zien dat het kopschot naar achteren is verzet. Dit ivm het paard dat er voor liep, de boer zat dan voorop de wagen.

In die tijd werden er sloopauto’s als donor gebruikt voor het onderstel van boerenwagens, de zgn. korren. Zo was elk onderstel dus ook anders vanwege de verscheidenheid aan sloopauto’s in die tijd. Ook moet niet worden vergeten, dat als de wagen nieuw was in 1939, de assen toch van zo rond 1920 moeten zijn geweest! Toen de zoon van deze meneer De Boer, dat was Jan Edo de Boer, stopte met het boerenbestaan zo rond 1990, bracht hij de wagen terug naar de firma Dijkhuizen, met de woorden, hai komt hier vot, en nou breng ik ‘m weer terogge.

De achteras is ooit eens vervangen, ook bij ons bedrijf. Ik weet nog dat Jan Edo de Boer boeldag heeft gehouden, dat was in 1989, want toen heb ik zijn combine nog gekocht, net voor de boeldag aan. En toen is deze wagen niet verkocht, want zo’n wagentje was altijd handig voor (verf)werkzaamheden aan de boerderij. Er werden er soms wel een aantal opelkaar gestapeld om bij de hoge kozijnen te komen. Zijn er nog foto’s van de boeldag?

Wagen uit 1939 afkomstig van Jan Edo de Boer uit Oude Pekela