ประเด็นท้าทาย 2/2567

เรื่องการพัฒนาทักษะการอ่านจับใจความโดยใช้วิธีการสอนอ่านแบบ SQ4R 

ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 โรงเรียนป่าไม้อุทิศ 4

          ทักษะการอ่านจับใจความเป็นทักษะสำคัญทักษะหนึ่งที่ผู้เรียนจะต้องได้รับการพัฒนาและสัมฤทธิ์ผลตามการเป้าหมายที่ตั้งไว้  การอ่านนับเป็นทักษะที่สำคัญมากในชีวิตประจำวัน แสวงหาความรู้ วิทยาการต่าง ๆ ได้อย่างกว้างขวาง ทันสมัย ทันเหตุการณ์  และนำความรู้ ที่ได้จากการอ่าน ไปประยุกต์ใช้แก้ปัญหา เป็นแนวทางการดำเนินชีวิต เสริมสร้างบุคลิกภาพที่ดี พัฒนาคุณภาพชีวิต และประเทศชาติให้เจริญก้าวหน้า (ภาควิชาภาษาไทย และภาษาตะวันออก, 2543: 1)

         อีกทั้งหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐานพุทธศักราช 2551 ได้กำหนดคุณภาพผู้เรียนชั้นมัธยมศึกษาปี 1-3 เกี่ยวกับความเข้าใจในการอ่าน กล่าวว่า อ่านออกเสียงร้อยแก้วและบทร้อยกรองเป็นทำนองเสนาะได้ ว่าถูกต้อง เข้าใจตีความ แปลความ และขยายความเรื่องที่อ่านได้วิเคราะห์ วิจารณ์ จากเรื่องที่อ่านความคิดเห็นโต้แย้ง และเสนอความคิดใหม่จากการอ่านอย่างมีเหตุผล สัมพันธ์กับความคิดอย่างมีชั้นตอน และความเป็นไปได้ของเรื่องที่อ่าน รวมทั้งประเมินความถูกต้องของข้อมูลที่ใช้สนับสนุนเรื่องที่อ่าน ตลอดจนมีนิสัยรักการอ่าน

         การอ่านจับใจความสำคัญ เป็นพื้นฐานสำคัญ และเป็นทักษะที่สำคัญที่สุดที่ใช้ในการแสวงหาความรูเพื่อที่จะทำให้เข้าใจเนื้อหา และสามารถ ตีความ แปลความ และขยายความเรื่องที่อ่านได้ดีขึ้นต่อไปได้ การฝึกฝนการอ่านจับใจความทำให้ ผู้อ่านมีความรู้สามารถปรับตัว และดำรงชีวิตอยู่ในสังคมปัจจุบันได้อย่างมีความสุข (สมถวิล วิเศษสมบัติ, 2525: 73) สอดคล้องกับ วาวแวว  โรงสะอาด (2530: 38) กล่าวว่า ความสำเร็จในการเรียนของนักเรียนขึ้นอยู่ กับความสามารถในการอ่านจับใจความสำคัญนักเรียนที่อ่านแล้วไม่เข้าใจ และจับใจความไม่ได้จะเบื่อหน่ายต่อการเรียนมีเจตคติที่ไม่ดีต่อการเรียนรวมไปถึงไม่เกิดนิสัยรักการอ่าน และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนจะไม่ดีเท่าที่ควร

       ถนอมวงศ์  ล้ำยอดมรรคผล (2539: 55) กล่าวว่าการอ่านจับใจความสำคัญนับว่าเป็นหัวใจของการอ่าน เพราะถ้าอ่านแล้วจับใจความสำคัญไม่ได้ย่อมไม่เข้าใจเรื่องที่อ่าน ต้องกลับมาอ่านใหม่ ทำให้เสียเวลาเพิ่มมากขึ้น และ แววมยุราเหมือนนิล (2541: 15) กล่าวว่า การอ่านจับใจความเป็นพื้นฐานสำคัญมากสำหรับการอ่านระดับสูงต่อไป เช่น ถ้าผู้เรียนจับใจความเรื่องที่อ่านไม่ได้ คือ ไม่รู้เรื่อง ก็คงไม่สามารถอ่านเพื่อวิจารณ์ว่าเรื่องนั้นดีหรือไม่ดีได้เลย

         การศึกษา และสำรวจสภาพปัญหาในชั้นเรียนโดยประสบการณ์ตรงเนื่องจากผู้วิจัยปฏิบัติหน้าที่สอนรายวิชาภาษาไทย 3 (ท 22101) ของผู้เรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 โรงเรียนป่าไม้อุทิศ 4 โดยมีเกณฑ์การประเมินให้ผ่านมาตรฐานร้อยละ 50 พบว่า ผู้เรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2/2 โรงเรียนป่าไม้อุทิศ 4 มีปัญหาด้านการอ่าน ในเรื่องการอ่านจับใจความสำคัญจากเรื่องที่อ่านออกเสียงบทร้อยแก้ว และบทร้อยกรองเหมาะสมกับเรื่องที่อ่าน ด้านการเขียนในเรื่องเขียนจดหมายกิจธุระ ด้านการฟัง การดูและการพูด พูดรายงานเรื่องหรือประเด็นที่ศึกษาค้นคว้า จากการฟัง การดู และการสนทนา ด้านหลักภาษาคือการสร้างคำในภาษาไทย และการวิเคราะห์โครงสร้างคำ

         จากปัญหาที่กล่าวมานี้ ปัญหาการอ่านจับใจความสำคัญเป็นปัญหาที่มีผลกระทบมากที่สุด มีค่าเฉลี่ยร้อยละ 84 สรุปได้ว่า ผู้เรียนส่วนใหญ่ยังไม่สามารถสรุปหรือจับใจความจากเรื่องที่อ่านได้ดีเท่าที่ควร เมื่อมอบหมายงานให้จับใจความจากบบอ่าน ผู้เรียนมักจะคัดลอกข้อความจากบทอ่าน โดยที่ไม่สรุปเป็นภาษาของตนเอง และหลายคนที่ไม่สามารถ ระบุได้ว่าประเด็นสำคัญของบทอ่านคืออะไร ผู้แต่งมีจุดมุ่งหมายอย่างไร ทั้งนี้อาจเกิดจากผู้เรียนไม่ตระหนักถึงความสำคัญของอ่านหนังสือ จึงไม่ได้ฝึกฝนทักษะเท่าที่ควร จากปัญหาและสาเหตุดังกล่าวผู้วิจัยจึงได้ศึกษาหานวัตกรรมเพื่อมาใช้ในการแก้ปัญหา ที่มุ่งเน้นให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ด้วยตนเองเพื่อจะได้เกิดความเข้าใจในเรื่องนั้น ๆ อย่างแท้จริง โดยมุ่งเน้นให้เรียนรู้โดยการใช้แบบฝึกเพื่อพัฒนาทักษะในด้านการอ่านจับใจความ

      วิธีการสอนแบบ SQ4R เป็นวิธีการสอนอ่านที่พัฒนามาจากการอ่านแบบ SQ3R ดัังที่ โรบินสัน (Robinson, 1961: 29-30, อ้างถึงใน อรรถวุฒิ  ตรากิจธรกุลม 2542: 30- 32) ได้เสนอไว้ ต่อมาในปี 1984 วอลเตอร์ พอค (Walter  Pauk)  ได้เสนอแนะวิธีการสอนอ่านแบบ SQ4R โดยมีการเพิ่มขั้นตอนบันทึก (Record) หลังจากผู้เรียนได้อ่านบทอ่าน และเปลี่ยนขั้นตอนการทบทวน (Review) เป็นขั้นตอน ให้นักเรียนได้วิเคราะห์บทอ่าน (Reflect)

         ดังที่ สุคนธ์  สินธพานนท์ และคณะ (2545: 289-290) ได้ให้ความเห็นไว้ว่า SQ4R เป็นวิธีการที่จะช่วยให้ผู้เรียนเข้าใจแนวคิดที่อ่านได้เร็วขึ้น สามารถจับใจความของเรื่องได้ดี บอกรายละเอียดจดจำเรื่องที่อ่าน และสามารถทบทวนเรื่องที่อ่านได้อย่างมีประสิทธิ โดยขั้นตอนของวิธีการอ่านแบบ SQ4R เริ่มจากให้ผู้อ่านสำรวจ (S: Survey) หรืออ่านเนื้อเรื่องอย่างคร่าว ๆ เพื่อหาจุดสำคัญของเรื่องแล้วตั้งคำถาม (Q: Question) เพื่อให้การอ่านเป็นไปอย่างมีจุดมุ่งหมาย และจับประเด็นสำคัญได้ถูกต้อง จากนั้นผู้อ่านอ่านข้อความ (R ตัวที่ 1: Read) ในบทอ่านอย่างละเอียด เพื่อค้นหาคำตอบสำหรับคำถามที่ตั้งไว้ และให้จดบันทึก (R ตัวที่ 2: Record)  ข้อมูลต่าง ๆ ที่ได้จากการ อ่านในขั้น R ตัวที่1: Read โดยมุ่งเน้นจดบันทึกในส่วนที่สำคัญ และสิ่งที่จำเป็นโดยใช้ข้อความอย่างรัดกุม หรือย่อ ๆ ขั้นตอนต่อมาเป็นการตอบคำถามหรือเขียนสรุป ใจความสำคัญ (R ตัวที่3 : Recite) โดยผู้อ่านพยายามใช้ถ้อยคำของตนเองให้มากที่สุด ขั้นตอนสุดท้าย เป็นการวิเคราะห์วิจารณ์บทอ่าน (R ตัวที่ 4: Reflect) และแสดงความคิดเห็นสอดคล้องหรือไม่สอดคล้อง โดยใช้ภาษาอย่างถูกต้อง วิธีการสอนอ่าน แบบ SQ4R ที่ได้รับการพัฒนา โดย วอลเตอร์ พอค (Walter Pauk, 1984) นี้ ทำให้ผู้เรียนมีประสิทธิภาพ ในการอ่านมาดีกว่าการอ่านโดยไม่ตั้งคำถามล่วงหน้า ซึ่งทำให้การอ่านไม่มีจุดมุ่งหมายที่แน่นอนว่าต้องการอะไรหลังการอ่าน แต่ถ้ามีการใช้คำถามจะช่วยให้ผู้เรียนได้แนวคิดจากคำถามและพยายามหาคำตอบเมื่อครูถาม ดังนั้นการใช้คำถามจึงเป็นแนวทางที่จะให้ผู้เรียนอ่านอยูในขอบเขตที่ตั้งไว้

       ผู้ศึกษาวิจัยเกี่ยวกับการใช้วิธีการสอนแบบ SQ4R อาทิ ยุวดี  โปธายะ (2546) ได้ศึกษาวิธีการสอนแบบ SQ4R เพื่อสงเสริมความเข้าใจ และความสามารถในการเขียนสรุปใจความสำคัญของผู้เรียนในระดับชั้นประกาศนียบัตรวิชาชีพ ผลการวิจัยพบว่าความเข้าใจในการอ่านภาษาอังกฤษและความสามารในการเขียนสรุปใจความของผู้เรียนสูงขึ้น ซึ่งสอดคลองกับ รัตนภัณฑ์  เลิศคำฟู (2547) ได้ศึกษาวิธีการสอนแบบ SQ4R ในการสอนอ่านจับใจความสำคัญสำหรับผู้เรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 ผลการวิจัย พบว่าแผนการจัดการเรียนรู้ที่ใช้วิธีสอนแบบ SQ4R สามารถพัฒนาความสามารถในการอ่านจับใจความสำคัญของผู้เรียนได้ดีขึ้น

       นอกจากนั้น คริสตินา เฮตเลิรก (Kritina Hedberg 2005, อ้างถึงใน พรนิภา บรรจงมณี, 2548: 13) ได้ศึกษาความสามารถความเข้าใจในการอ่านภาษาอังกฤษโดยใช้วิธีการสอนแบบ SQ4R กับผู้เรียนชั้นประถมศึกษา 3 คน ผลการวิจัยพบว่าผู้เรียนทั้ง 3 คน มีความสามารถในการอ่านที่สูงขึ้น มีการใช้ทักษะและกระบวนการคิด ในการอ่านโดยการตั้งคำถาม ผู้เรียนสามารถจำรายละเอียด และบทเรียนได้มากขึ้นหลังจากได้รบการสอนโดยใช้วิธีสอนแบบ SQ4R เป็นเวลา 6 สัปดาห์   

           จากข้อมูลข้างต้น พบว่าผู้เรียนที่ได้รับการจัดการเรียนรู้ด้วยวิธีสอนแบบ SQ4R มีความสามารถทางการอ่านสูงขึ้นและน่าจะนำมาใช้พัฒนาการอ่านจับใจความในวิชาภาษาไทยได้ ผู้วิจัยจึงสนใจที่จะพัฒนาทักษะการอ่านจับใจความของผู้เรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2/2 โรงเรียนป่าไม้อุทิศ 4     ปีการศึกษา 2567 โดยใช้วิธีการสอนแบบ SQ4R ผู้วิจัยมีความเชื่อมั่นในนวัตกรรมนี้มาใช้ในการวิจัยครั้งนี้

           ปัญหาการอ่านจับใจความสำคัญเป็นปัญหาที่ส่งผลกระทบต่อตัวผู้เรียนอย่างมาก  ทำให้ผู้เรียนไม่สามารถพัฒนาการเรียนรู้ได้อย่างเต็มที่ การอ่านจับใจความนับเป็นพื้นฐานสำคัญของการอ่าน ซึ่งการอ่านมีความจำเป็นต่อการดำรงชีวิตของคนในยุคปัจจุบัน เพราะการอ่านช่วยให้สามารถติดตามความเคลื่อนไหว และความก้าวหน้าได้ทัน การอ่านช่วยเพิ่มประสบการณ์ ความรู้ ความคิด และวิจารณญาณ อีกทั้งทำให้มีความงอกงามทางวุฒิภาวะ วุฒิปัญญา และความสามารถการอ่านจับใจความนับเป็นเครื่องมือแสวงหาความรู้ ช่วยให้ประสบผลสำเร็จในการเรียน และประกอบอาชีพ ส่งเสริมให้เป็นผู้มีความคิด ความฉลาดรอบรู้ อีกทั้งยังสามารถช่วยพัฒนาตน พัฒนางาน พัฒนาคุณภาพชีวิต ทำให้เป็นผู้ที่มีความสมบูรณ์ทั้งด้านจิตใจและบุคลิกภาพที่ดี  ผู้วิจัยจึงเล็งเห็นถึงความสำคัญของการพัฒนาทักษะการอ่านจับใจความของผู้เรียน ให้ควบคู่ไปกับการพัฒนาความสามารถที่มีอยู่ เพื่อให้ผู้เรียนสามารถนำกระบวนการอ่านจับใจความไปเป็นรากฐานในการพัฒนาตนเองใหเต็มตามศักยภาพ และใชความสามารถที่มีอยู่ให้เป็นประโยชน์ต่อตนเอง และสังคมได้อย่างสูงสุด ดังนั้นผู้วิจัยจึงสนใจที่จะนำวิธีการสอนแบบ SQ4R ที่มีการสำรวจแล้วว่าใช้ได้ผลจริง มาจัดกิจกรรมการเรียนรู้เพื่อแกปัญหาการอ่านจับใจความของผู้เรียน ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2/2 โรงเรียนป่าไม้อุทิศ 4 ปีการศึกษา 2567 อีกทั้งเพื่อพัฒนาการเรียนการสอนให้มีประสิทธิภาพและสอดคล้องตามเป้าหมายของการศึกษาในยุคปัจจุบัน 

1) ศึกษาและหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 (ฉบับปรับปรุง 2562) หลักสูตรสถานศึกษาโรงเรียนป่าไม้อุทิศ 4 และหลักสูตรกลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย

2) แลกเปลี่ยนเรียนรู้ทางวิชาชีพเพื่อพัฒนาการจัดการเรียนการเรียนการสอนแบบ Active learning โดยใช้แบบแผนการวิจัยโดยใช้รูปแบบการวิจัยเชิงทดลองแบบหนึ่งกลุ่มวัดก่อนและหลังเรียน (The One-Group Pretest Posttest Design)

3) ออกแบบโครงสร้างรายวิชา หน่วยการเรียนรู้ตามตัวชี้วัด/ผลการเรียนรู้ และจัดทำแผนการจัดการเรียนรู้การวัดและประเมินผลการอ่านจับใจความสำคัญโดยวิธีการสอนแบบ SQ4R สำหรับผู้เรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2/2

4) เก็บรวบรวมข้อมูลจัดกิจกรรมการเรียนรู้กับผู้เรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2/2 โดยปรับกิจกรรมให้เหมาะสมกับบริบทที่สอน

5) วิเคราะห์ข้อมูลและสถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล บันทึกผลการเรียนรู้ของผู้เรียน ที่เกิดขึ้นจากการกิจกรรมการเรียนรู้ และสะท้อนผลการเรียนรู้ให้ผู้เรียนทราบ และนำข้อมูลที่ได้ไปพัฒนาผลการเรียนรู้ให้ผู้เรียนบรรลุตามวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้

6) นำนวัตกรรมไปใช้แก้ปัญหา เมื่อประสบความสำเร็จในการแก้ไขปัญหา นำไปแลกเปลี่ยนเรียนรู้ทางวิชาชีพแก่ครูผู้สอนโรงเรียนป่าไม้อุทิศ 4

ประเด็นท้าทาย 1/2568

เรื่องการพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวรรณคดีไทย เรื่องนิราศภูเขาทอง โดยใช้รูปแบบการจัดการเรียนรู้แบบสร้างสรรค์เป็นฐาน CBL ของผู้เรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1

         บริบทของสถานศึกษาผู้เรียนมีความหลากหลายของกลุ่มชาติพันธุ์ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ม้งมีภาษาที่ใช้เป็นของตนเอง ทำให้ภาษาไทยจึงเป็นภาษาที่สองในการติดต่อสื่อสาร ส่งผลให้ผู้เรียนมีความบกพร่องทางภาษาไทย และรูปแบการจัดการเรียนรู้ ที่ไม่ตอบสนองผู้เรียน ทำให้ผลการเรียนรู้ไม่มีประสิทธิภาพ ดังที่ สุวัฒนา  มั่นภาวนา (2562, หน้า 90) กล่าวว่า การถ่ายทอดเนื้อหาของครูผู้สอนนั้น มุ่งเน้นตำราเป็นสำคัญทำให้ผู้เรียนขาดประสบการณ์ การคิดวิเคราะห์ ส่งผลให้ผู้เรียนไม่สามารถสรุปบทเรียนได้ด้วยตนเอง ผู้เรียนขาดแรงจูงใจในการเรียนขาดการบูรณาการกับศาสตร์อื่น ๆ ใช้วิธีสอนแบบ “ป้อนความรู้” ทำให้ผลการเรียนไม่งอกงาม

       จากปัญหา และความสำคัญดังกล่าว ข้าพเจ้าจึงมีแนวคิดในการพัฒนาศักยภาพของผู้เรียน โดยออกแบบการจัดการเรียนรู้แบบ Active Learning มุ่งเน้นให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ผ่านการลงมือ โดยใช้กระบวนการออกแบบการเรียนรู้แบบสร้างสรรค์เป็นฐาน (Creativity-Based Learning : CBL)  เพื่อออกแบบการเรียนรู้ให้ผู้เรียนได้รับองค์ความรู้ด้านเนื้อหาสาระ ตลอดจนทักษะสำคัญในศตวรรษที่ 21 การคิดสร้างสรรค์ได้อย่างเป็นรูปธรรม คิดวิเคราะห์ และคิดสร้างสรรค์ ซึ่งจะต้องใช้เทคนิควิธีการสอนที่หลากหลาย จึงศึกษาวิธีการสอนที่ส่งเสริม พัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวรรณคดีไทยให้แก่ผู้เรียน พบว่า การจัดการเรียนรู้แบบการสอนแบบสร้างสรรค์เป็นฐานเป็นเทคนิคที่น่าสนใจดังนี้

       รูปแบบการสอนแบบสร้างสรรค์เป็นฐาน (Creativity-Based Learning : CBL) เป็นรูปแบบการเรียนการสอนที่เหมาะสมกับบริบทของโรงเรียน เพื่อให้ครูผู้สอนใช้เป็นแนวทางในการออกแบบการสอน ใช้ความคิดอย่างสร้างสรรค์ ซึ่งเป็นเครื่องมือที่ทำให้เกิดการเรียนรู้ที่สนุกสนาน ท้าทายเกิดผลลัพธ์ตามหลักการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 ซึ่งพัฒนามาจากโครงสร้างการเรียนการสอนแบบใช้ปัญหาเป็นฐาน (PBL) การสอนแบบสร้างสรรค์เป็นฐานจะช่วยให้ผู้เรียนได้พัฒนาทักษะที่จำเป็นต่ออนาคต ได้แก่ ทักษะด้านการค้นคว้า ทักษะการคิด และทักษะการทำงาน ซึ่งรูปแบบการสอนแบบสร้างสรรค์เป็นฐานประกอบด้วย กระบวนการ (Process) และการสร้างบรรยากาศ (Context) จากผลการวิจัยของสถาบันวิจัยห้องเรียนแห่งอนาคตพบว่าผลสำเร็จของการนำ CBL ไปใช้ ทำให้ผู้เรียนสนุก ผู้สอนตื่นตัว เป็นรูปแบบการสอนที่พัฒนาทักษะในศตวรรษที่ 21 ได้จริง (วิริยะ ฤๅชัยพาณิชย์, 2558, หน้า 28-32)

          จากความสำคัญดังกล่าว ส่งผลให้ข้าพเจ้ามีความมุ่งมั่นที่จะพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวรรณคดีไทย เรื่องนิราศภูเขาทอง โดยใช้รูปแบบการจัดการเรียนรู้แบบสร้างสรรค์เป็นฐาน CBL ของผู้เรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1

1) ศึกษาและหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 (ฉบับปรับปรุง 2562) หลักสูตรสถานศึกษาโรงเรียนป่าไม้อุทิศ 4 และหลักสูตรกลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย

2) แลกเปลี่ยนเรียนรู้ทางวิชาชีพ เพื่อพัฒนาการจัดการเรียนการเรียนการสอนแบบ Active learning โดยใช้แบบแผนการวิจัยโดยใช้รูปแบบการวิจัยเชิงทดลองแบบหนึ่งกลุ่มวัดก่อนและหลังเรียน (The One-Group Pretest Posttest Design)

3) ออกแบบโครงสร้างรายวิชา หน่วยการเรียนรู้ตามตัวชี้วัด/ผลการเรียนรู้ และจัดทำแผนการจัดการเรียนรู้ การวัดและประเมินผลการเรียนวรรณคดีไทย เรื่องนิราศภูเขาทอง  สำหรับผู้เรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1/1

4) เก็บรวบรวมข้อมูลจัดกิจกรรมการเรียนรู้กับผู้เรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1/1 โดยปรับกิจกรรมให้เหมาะสมกับบริบทที่สอน

5) วิเคราะห์ข้อมูลและสถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล บันทึกผลการเรียนรู้ของผู้เรียน ที่เกิดขึ้นจากการกิจกรรมการเรียนรู้  และสะท้อนผลการเรียนรู้ให้ผู้รียนทราบ และนำข้อมูลที่ได้ไปพัฒนาผลการเรียนรู้ให้ผู้เรียนบรรลุตามวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้

6) นำนวัตกรรมไปใช้แก้ปัญหา เมื่อประสบความสำเร็จในการแก้ไขปัญหา นำไปแลกเปลี่ยนเรียนรู้ทางวิชาชีพแก่ครูผู้สอนโรงเรียนป่าไม้อุทิศ 4