A Arte da Sostenibilidade

Nun mundo onde a tecnoloxía avanza a pasos axigantados, con este proxecto do Departamento de Debuxo nos propuxemos realizar unha aproximación teórico-práctica á reciclaxe creativa, achegándonos a algunhas técnicas e oficios antigos, menos mecanizados e contaminantes, e máis artesanais e naturais, ademais de darlle unha nova vida ao material de refugallo a través de intervencións artísticas.

Deste xeito, quixemos promover un xeito de vida máis sustentable e menos consumista  e alentar o aproveitamento dos recursos, a posta en valor da reparación e da reutilización, o control da “moda rápida”, o aprecio polas pezas artesanais ben feitas e o consumo de produtos de proximidade, á vez que apreciar os costumes dos nosos maiores, quen lograban vivir en simbiose coa contorna e facían moitos labores de equipo.

Cremos que é moi valioso para o noso alumnado traballar nun proxecto que inclúe a busca de información, a análise crítica, a creación artística e a produción audiovisual nunha contorna web usada de xeito seguro, contrastando a información e citando correctamente as fontes. E a nosa idea é seguir completándoo os vindeiros cursos.

A Unión Europea define a Economía Circular coma un modelo de produción e consumo que implica compartir, alugar, reutilizar, reparar, restaurar e reciclar materiais e produtos existentes durante o maior tempo posible para ampliar o seu ciclo de vida. E, cando o produto chega ao final da súa vida útil, aínda os seus materiais seguirán dentro da economía mediante a reciclaxe.

Na práctica, implica minimizar os residuos, fronte ao modelo de “usar e tirar”.

O consumo humano de materiais está a aumentar a un ritmo insostible. A propia Unión Europea calcula que produce máis de 2.100 millóns de toneladas de residuos ao ano. O Banco Mundial (Informe “What a waste 2.0”) estima que a xeración anual de residuos a nivel global medrará un 70 % para o ano 2050. O mundo necesita avanzar con urxencia cara a unha economía circular na que non se desperdicien materiais.

Tamén é importante preservar o valor e manter os materiais en circulación o maior tempo posible. Isto implica ter en conta a reciclabilidade desde o principio e contar con infraestruturas de recollida e reciclaxe formais e optimizadas que garantan que os produtos e envases reciclables teñan as maiores posibilidades de permanecer no ciclo previsto, sempre apoiadas pola lexislación e as políticas públicas. Nos países con infraestruturas e políticas de xestión de residuos menos desenvolvidas, os modelos de recollida adoitan ser informais, o que supón desafíos adicionais. É urxente adoptar estratexias de mercado diversificadas e fomentar unha estreita colaboración para facer realidade unha cadea de valor da reciclaxe autosostible.

En España, a Lei 7/2022, de residuos e solos contaminados para unha economía circular, estende a obriga de recollida separada a todos os sectores (fogares, servizos e comercio) para permitir unha reciclaxe de alta calidade e estimular o uso de materias primas secundarias de calidade. Pola súa banda, o Real Decreto 1055/2022, de envases e residuos de envases, establece a obriga de realizar a recollida separada dos residuos de envases domésticos, comerciais e industriais segundo o tipo de material, abarcando polo menos as seguintes fraccións: papel, plástico, madeira, metais férreos, aluminio, vidro e papel-cartón.

A recollida separada dos residuos axuda moitísimo á recuperación das materias primas e a tratar cada material segundo as súas características. Na revista National Geographic (xullo/2022) no artigo “¿El futuro de los residuos? Consumir menos, reciclar más” o experto Ángel Fernández, presidente do Patronato da Fundación para a Economía Circular, dí que a xestión dos residuos é problemática pero que vai mellorando moito, pois hai 25 anos en España se botaba todo o lixo aos vertedoiros ou se queimaba para xerar enerxía, mentres que hoxe en día producimos menos residuos que a media europea e ademais reciclamos máis que a media. Aínda así, di, só reciclamos o 36% dos residuos e que o obxectivo é chegar ao 65% no 2035.

Nós, dende o Departamento de Arte, quixemos colaborar a esta corrente que defende as 3R: Reutilizar, reducir e reciclar deseñando uns obradoiros artísticos para fomentar a reciclaxe creativa de materiais de uso común. E, para levalos a cabo, tivemos que facer primeiro un labor de investigación das características de cada material que empregamos: metacrilato, CDs, poliestireno, cartón…

¿QUE PODEMOS FACER NÓS?

No libro “Guía de Ecoloxía Cotiá”, de Ramsés Pérez, di que en Galicia prodúcese entre 1 kg e 1,5 kg por persoa e día e danos algún consellos interesantes para rebaixar estes datos:

• Antes de mercar un produto, pensa ben se realmente o necesitas.

• Cando compres algo, asegúrate de que é duradeiro ou que se pode arranxar.

• Cambia os envases de plástico ou tetrabriks dun só uso, por envases máis ecolóxicos, por exemplo, tarros de vidro.

• Se xa non necesitas algo, pensa en donalo ou intercambialo antes de tiralo. E, de botalo ao lixo, asegúrate de facelo no contenedor axeitado para poder reciclalo.

• Reutiliza todo o que poidas, dándolle outros usos se é preciso.

• Non imprimas as cousas se non é realmente imprescindible.

• Non merques produtos “sobreenvasados” e intenta mercar a granel.

• Leva a túa bolsa dende a casa.

• Merca produtos deseñados mediante criterios sustentábeis: reciclados ou biodegradables ou que se fabrican xerando pouca contaminación.

Xa temos algunhas ideas: reciclaxe creativa, recollida solidaria de roupa, intentar comprar menos e máis cerca, falar deste tema aos demais para conciencialos...  en resumo, intentar aportar o noso graniño de area para coidar do noso planeta!