โคลงโลกนิติ

โคลงโลกนิติ

พระนิพนธ์พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร

โคลงโลกนิติ เป็นสุภาษิตเก่าแก่ แต่งมาแต่โบราณครั้งกรุงเก่า แต่เดิมนักปราชญ์ผู้แต่งเที่ยวเลือกหาคาถาสุภาษิต บาลี และสันสกฤต อันมีอยู่ในคัมภีร์ต่างๆ คือ คัมภีร์โลกนิติบ้าง คัมภีร์โลกนัยบ้าง ตลอดจนคัมภีร์พระธรรมบทก็มี คัดเอาคาถาสุภาษิตเหล่านั้นมาแปลแต่งเป็นคำโคลงไปทุกๆ คาถา รวมเป็นเรื่องเรียกว่า โคลงโลกนิติ เป็นสุภาษิตที่นับถือกันมาช้านาน

เมื่อพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงปฏิสังขรณ์วัดพระเชตุพน เมื่อปีเถาะ พ.ศ.๒๓๗๔ มีพระราชประสงค์ให้จารึกโคลงโลกนิติลงในแผ่นศิลาติดไว้เป็นธรรมทานในวัดพระเชตุพน จึงโปรดให้สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศรทรงรวบรวมโคลงโลกนิติของเก่ามาชำระแก้ไขใหม่ให้เรียบร้อย ประณีต และไพเราะ เพราะของเก่าคัดลอกกันต่อๆ มา ปรากฏมีถ้อยคำวิปลาสผิดพลาดมาก

ครั้นสมเด็จฯ กรมพระยาเดชาดิศร ทรงชำระแล้ว โปรดเกล้าฯ ให้จารึกไว้ในวัดพระเชตุพน โคลงโลกนิติจึงแพร่หลายแต่นั้นมา

ปี พ.ศ.๒๔๖๐ หอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนคร เคยรวบรวมโคลงโลกนิติทั้งของเก่าและที่ชำระใหม่ พิมพ์ขึ้นครั้งหนึ่ง ให้ชื่อว่า “ประชุมโคลงโลกนิติ” มีคาถาบาลีและสันสกฤตเท่าที่ค้นพบพิมพ์กำกับไว้ข้างต้นแห่งโคลงสุภาษิตนั้นด้วย

โคลงโลกนิติ

พระนิพนธ์ กรมสมเด็จพระเดชาดิศร

• อัญขยมบรมนเรศร์เรื้อง รามวงศ์

พระผ่านแผ่นไผททรง สืบไท้

แสวงยิ่งสิ่งสดับองค์ โอวาท

หวังประชาชนให้ อ่านแจ้งคำโคลงฯ

• ครรโลงโลกนิตินี้ นมนาน

มีแต่โบราณกาล เก่าพ้อง

เป็นสุภาษิตสาร สอนจิต

กลดั่งสร้อยสอดคล้อง เรี่ยไว้ในกรรณฯ

เสพกัญชา

จิตรกรรมฝาผนัง วัดใหญ่อินทาราม อำเภอเมือง จังหวัดชลบุรี

• ปลาร้าพันห่อด้วย ใบคา

ใบก็เหม็นคาวปลา คละคลุ้ง

คืนคนหมู่ไปหา คบเพื่อน พาลนา

ได้แต่รายร้ายฟุ้ง เฟื่องให้เสียพงศ์ฯ

คนทั้งหลายที่ไปมั่วสุม คบค้าสมาคมกับคนพาลคนชั่ว

ย่อมต้องพัวพันกับเรื่องเลวร้าย พาให้ตนเองและวงศ์ตระกูลพลอยเดือดร้อนเสียหายไปด้วย

เปรียบดังนำใบคาไปห่อปลาร้า กลิ่นเหม็นย่อมติดฝังแน่นในใบคา แม้จะนำไปล้างน้ำกลิ่นนั้นก็ไม่จางหาย.

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวขณะยังทรงพระเยาว์ กับสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรํสี)

ถ่ายจากพิพิธภัณฑ์ชุมชนวัดเกตุการาม อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่

• ใบภ้อพันห่อหุ้ม กฤษณา

หอมระรวยรสพา เพริศด้วย

คือคนเสพเสน่หา นักปราชญ์

ความสุขซาบฤาม้วย ดุจไม้กลิ่นหอม

การคบหาสมาคมกับนักปราชญ์ การมีมิตรดีมีคุณธรรม ย่อมชักนำให้เราประกอบแต่คุณงามความดี มีแต่ความสุขความเจริญ

เปรียบเช่นไม้กฤษณาซึ่งมีกลิ่นหอม นำใบภ้อมาห่อหุ้ม กลิ่นหอมของไม้กฤษณายังหอมระรวยติดอยู่ที่ใบภ้อ.

ผลมะเดื่อใหญ่

ภาพจาก : น้ำตกคลองลาน อำเภอคลองลาน จังหวัดกำแพงเพชร

• ผลเดื่อเมื่อสุกไซร้ มีพรรณ

ภายนอกแดงดูฉัน ชาดบ้าย

ภายในย่อมแมลงวัน หนอนบ่อน

ดุจดั่งคนใจร้าย นอกนั้นดูงามฯ

ยถา อุทุมฺพรปกฺกา, พหิ รตฺตกา เอว จ; อโนฺตกิมิล สมฺปุณฺณา, เอวํ ทุชฺชนหทยาฯ

ผลมะเดื่อเมื่อสุก มีสีแดงสวยงามสดใส ดังเอาชาดมาทาป้ายไว้

แต่ภายในผลมะเดื่อนั้น เต็มไปด้วยหนอนและแมลง หาความสวยงามดั่งภายนอกมิได้

เปรียบเช่นคนภายนอกดูเป็นคนดีน่าคบหา แต่จิตใจที่ซ่อนอยู่ภายในกายโหดร้ายนัก

พุทธศาสนสุภาษิต

• ขนุนสุกสล้างแห่ง สาขา

ภายนอกเห็นหนามหนา หนั่นแท้

ภายในย่อมรสา เอมโอช

สาธุชนนั่นแล้ เลิศด้วยดวงใจ ฯ

ยถา ปิ ปนสา ปกฺกา พหิ กณฺฑกเมว จ

อนฺโต อมตสมฺปนฺนา เอวํ สุชนหทยา

ผลขนุนสุกอยู่ตามกิ่งก้านสาขาของต้น ดูภายนอกเห็นแต่หนามแหลมอยู่ตามเปลือกผล

แต่เนื้อขนุนซึ่งอยู่ภายในนั้นให้รสชาติหอมหวานยิ่งนัก เปรียบเหมือนคนที่รูปกายภายนอกขี้ริ้วขี้เหร่

แต่ภายในจิตนั้น งดงาม เต็มเปี่ยมด้วยคุณธรรม

พุทธศาสนสุภาษิต

• ยางขาวขนเรียบร้อย ดูดี

ภายนอกหมดใสสี เปรียบฝ้าย

กินสัตว์เสพปลามี ชีวิต

เฉกเช่นชนชาติร้าย นอกนั้นนวลงามฯ

นกกระยาง มีขนสีขาวสวยงามดังปุยฝ้าย เห็นแต่ภายนอกก็ว่าขาวสะอาดดีแต่ในจิตนั้นไซร้

ชั่วร้าย ขาดเมตตา กินปลาและสัตว์มีชีวิตเป็นอาหาร เปรียบเช่นคนรูปร่างหน้าตาผิวพรรณดี แต่มีจิตใจโหดร้าย

ภาพ : www.igoodmedia.net

• รูปแร้งดูร่างร้าย รุงรัง

ภายนอกเพียงพึงชัง ชั่วช้า

เสพสัตว์ที่มรณัง นฤโทษ

ดังจิตสาธุชนกล้า กลั่นสร้างทางผล ฯ

นกแร้งมีรูปร่างแสนสกปรกรกรุงรัง น่าเกลียดน่าชัง กินสัตว์ที่ตายแล้วเป็นอาหาร จึงไม่เป็นบาปเป็นกรรมแก่ตัว

เปรียบเช่นคนที่มีชีวิตอยู่ในวงแวดล้อมของคนชั่ว คนไม่มีศีล แต่คนผู้นั้นก็มิได้คบหาสมาคม มีจิตใจแน่วแน่มั่นคง มุ่งประกอบแต่คุณงามความดีเพื่อมรรคผลในภายหน้า

• พระสมุทรสุดลึกล้น คณนา

สายดิ่งทิ้งทอดมา หยั่งได้

เขาสูงอาจวัดวา กำหนด

จิตมนุษย์นี้ไซร้ ยากแท้หยั่งถึง ฯ

มหาสมุทรจะลึกเพียงใดก็ตาม ก็ไม่พ้นความสามารถของมนุษย์ที่จะทอดสายดิ่งวัดความลึกดูได้

ขุนเขาแม้จะสูงสุดฟากฟ้า ก็วัดความสูงของยอดได้ แต่จิตมนุษย์นี้ คาดเดาได้ยากว่าเขาชังเรา หรือรักเรา

• ห้ามเพลิงไว้อย่าให้ มีควัน

ห้ามสุริยแสงจันทร์ ส่องไซร้

ห้ามอายุให้หัน คืนเล่า

ห้ามดั่งนี้ไว้ได้ จึ่งห้ามนินทา ฯ

ห้ามไฟไม่ให้มีควัน ห้ามพระอาทิตย์พระจันทร์อย่าส่องแสง

ห้ามอายุให้หวนคืนเด็ก ห้ามทั้งสามสิ่งนี้ได้ จึ่งสามารถห้ามการนินทา.

• คนพาลผู้บาปแท้ ทุรจิต

ไปสู่หาบัณฑิต ค่ำเช้า

ฟังธรรมอยู่เนืองนิตย์ บ่ซาบ ใจนา

คือจวักตักข้าว ห่อนรู้รสแกง ฯ

คนพาลสันดานบาป แม้จะสมาคมกับนักปราชญฺ์ ได้ฟังธรรมคำสอนอยู่เนืองนิตย์

ก็หาได้ซาบซึ่งในคำสั่งสอนนั้นไม่ เปรียบเช่นจวักตักข้าวตักแกงแต่ไม่รู้รสชาติของแกงว่าเป็นอย่างไร

ภาพ : จิตรกรรมฝาผนังพระอุโบสถ วัดพระธาตุดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่

• คนใดไปเสพด้วย คนพาล

จักทุกข์ทนเนานาน เนิ่นแท้

ใครเสพท่วยทรงญาณ เปรมปราชญ์

เสวยสุขล้ำเลิศแล้ เพราะได้สดับดีฯ

คนผู้คบคนพาล คนพาลย่อมชักนำให้ได้รับความเดือดร้อนรำคาญอยู่เนืองนิตย์

ผู้ใดคบกับบัณฑิต บัณฑิตย่อมชักจูงให้กระทำแต่สิ่งที่เป็นคุณ จึงย่อมได้รับแต่ความสุขความเจริญ

ภาพ :วัดธาตุหลวงใต้ เวียงจันทน์ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว

• ผู้ใดใจฉลาดล้ำ ปัญญา

ได้สดับปราชญ์เจรจา อาจรู้

ยินคำบัดเดี๋ยวมา ซับซาบ ใจนา

คือมลิ้นคนผู้ ซาบรู้รสแกง ฯ

ผู้มีสติปัญญา เมื่อได้ฟังนักปราชญ์สั่งสอน แม้เพียงชั่วเวลาอันสั้นๆ

ก็สามารถเข้าใจคำสั่งสอนอย่างซาบซึ้งได้ไม่ยาก เปรียบเช่นลิ้นคน ที่ไวต่อรสชาติของอาหาร ฉันนั้น

• หมูเห็นสีหราชท้า ชวนรบ

กูสี่ตีนกูพบ ท่านไซร้

อย่ากลัวท่านอย่าหลบ หลีกจาก กูนา

ท่านสี่ตีนอย่าได้ วากเว้วางหนี ฯ

หมูเห็นพญาราชสีห์ มีสี่เท้าเท่าตัวเอง ก็ทะนงตัว ร้องท้าราชสีห์ชวนรบว่า

เรามีสี่ตีน ท่านก็สี่ตีนเหมือนเรา ท่านจงมาสู้กับเรา อย่ากลัวเราแล้วรีบหลบหนีไปเสียเล่า...อย่าประเมินคุณสมบัติคนที่เราพบเห็นแต่เพียงรูปลักษณ์ภายนอก

• สีหราชร้องว่าโอ้ พาลหมู

ทรชาติครั้นเห็นกู เกลียดใกล้

ฤามึงใคร่รบดนู มึงนาศ เองนา

กูเกลียดมึงกูให้ พ่ายแพ้ภัยตัว ฯ

พญาสีหราชได้ยินดังนั้น ร้องตอบไปว่า เจ้าหมูสกปรกโอหัง นี่เอ็งคิดสู้รบกับข้าเชียวหรือ?

ถ้ารบกับเราตัวเอ็งน่ะแหละจะถึงความพินาศ เอาเถอะ! ข้าไม่อยากสู้รบกับคนพาล ข้าขอยอมแพ้.

• กบเกิดในสระใต้ บัวบาน

ฤาห่อนรู้รสมาลย์ หนึ่งน้อย

ภุมราอยู่ไกลสถาน นับโยชน์ ก็ดี

บินโบกมาค้อยค้อย เกลือกเคล้าเสาวคนธ์

กบเกิดในสระบัวที่บานสะพรั่งส่งกลิ่นหอมตลบอบอวลไปทั่ว แต่หาได้รู้รสอันหวานหอมของเกสรบัวไม่

แมลงผึ้งอยู่ไกลสระนับโยชน์ ยังได้สัมผัสกลิ่น โบยบินมาลิ้มชิมรส เกลือกเคล้ำเกสรบัวอยู่เป็นประจำ.

• ใจชนใจชั่วช้า โฉงเฉง

ใจจักสอนใจเอง ไป่ได้

ใจปราชญ์ดัดตามเพลง พลันง่าย

ดุจช่างปืนดัดไม้ แต่งให้ปืนตรง ฯ

คนใจบาปหยาบช้า ย่อมไม่สามารถตักเตือนตัวเองให้รู้จักผิดชอบชั่วดีได้ ส่วนคนผู้มีปัญญาสามารถฝึกหัด

อบรม เตือนตนเองให้เป็นคนตั้งมั่นอยู่ในศีลในธรรมไม่ประกอบกรรมชั่วอันเป็นอกุศล ดุจช่างเกาทัณฑ์ดัดลูกศร หน้าไม้ ให้ตรงฉะนั้น.

พิพิธภัณฑ์หุ่นขี้ผึ้ง จังหวัดราชบุรี

• เป็นคนควรรอบรู้ สมาคม

สองประการนิยม กล่าวไว้

หนึ่งพาลหนึ่งอุดม นักปราชญ์

สองสิ่งนี้จงให้ เลือกผู้สมาคม ฯ

ท่านว่า ให้พิจารณาเลือกคบหาสมาคมกับบุคคล ๒ จำพวกนี้ไว้

หนึ่ง คือ คนพาล สองคือ นักปราชญ์ บุคคลสองจำพวกนี้พึงเลือกคบให้ดีเถิด.

• ความรู้ผู้ปราชญ์นั้น รักเรียน

ฝนทั่งเท่าเข็มเพียร ฝ่ายหน้า

คนเกียจเกลียดหน่ายเวียน วนจิต

กลอุทกในตะกร้า เปี่ยมล้นฤามี ฯ

คนจะเป็นนักปราชญ์ ย่อมหมั่นศึกษาเล่าเรียนแสวงหาความรู้ใส่ตัว ไม่ท้อถอย เปรียบกับการหมั่นเพียรฝนแท่งเหล็กจนสำเร็จเป็นเข็มเย็บผ้า

ส่วนคนเกียจคร้าน เบื่อหน่ายการเรียน จะไม่มีวิชาความรู้ติดตัวที่จะนำพาให้ชีวิตดำเนินไปอย่างมีความสุข เปรียบกับอุทก(แปลว่า น้ำ) ที่ขังอยู่ไม่ได้ในตระกร้า ย่อมไหลออกไปจนหมดเกลี้ยง

ภาพจาก วัดมงคลบพิตร พระนครศรีอยุธยา

• รำฟ้อนสุนทรด้วย รูปา

ร้องขับศัพท์เสน่หา ยิ่งแท้

มวยปล้ำล่ำสันสา มารถจึ่ง ดีแฮ

รักกับชังนั้นแล้ เพื่อลิ้นเจรจา

การร่ายรำนั้น สวยงามด้วยท่วงท่า และรูปร่างหน้าตาของผู้ฟ้อนรำ

เพลงฟังไพเราะ เพราะทำนองและน้ำเสียงของผู้ขับร้อง

นักมวยจะชนะคู่ต่อสู้ได้ก็ด้วยความสามารถและความแข็งแรง

แต่คนจะรักหรือชังกันนั้น เกิดจากน้ำคำเจรจานั้นแล.

ภาพ "ป่าชายเลน" จังหวัดชลบุรี

• ไม้ค้อมมีลูกน้อม นวยงาม

คือสัปปุรุษสอนตาม ง่ายแท้

ไม้ผุดั่งคนทราม สอนยาก

ดัดก็หักแหลกแล้ ห่อนรื้อโดยตาม ฯ

ต้นไม้ที่มีผลดก กิ่งย่อมโอนอ่อนโน้มลงสู่พื้นดิน เช่นเดียวกับผู้มีปัญญา เป็นบุคคลฝึกหัด อบรมง่าย

ส่วนไม้ผุ จะดัดให้ตรงอย่างไรก็ทำไม่ได้ รอแต่เวลาผุพังแหลกสลายเท่านั้น เปรียบดังคนพาล ได้ฟังคำสั่งสอนอบรมก็ไม่รู้ในสิ่งดีสิ่งเลว ท่านว่า เป็นบุคคลอบรมสั่งสอนยาก.

• คนใดยืนอยู่ร้อย พรรษา

ใจบ่มีปรีชา โหดไร้

วันเดียวเด็กเกิดมา ใจปราชญ์

สรรเพชญบัณฑูรไว้ เด็กนั้นควรยอ ฯ

คนเราถึงจะมีอายุยืนถึง ๑๐๐ ปี แต่โง่เขลาเบาปัญญา ไม่รู้จักแสวงหาความรู้่

สู้เด็กที่เกิดมาเพียงวันเดียว ที่เป็นผู้มีสติปัญญา มีความสามารถฉลาดเฉลียวก็ไม่ได้

พระพุทธองค์ตรัสสรรเสริญเด็กนั้น .

• มีอายุร้อยหนึ่ง นานนัก

ศีลชื่อปัญจางค์จัก ไป่รู้

ขวบเดียวเด็กรู้จัก ษานิจ ศีลนา

พระตรัสสรรเสริญผู้ เด็กนั้นเกิดศรี ฯ

คนเราถึงจะมีอายุยืนถึง ๑๐๐ ปี แต่เป็นผู้ไม่มีศีลมีธรรม

พระพุทธองค์ตรัสว่า เด็กที่เกิดมามีอายุเพียงหนึ่งปี แต่รู้จักบุญบาป รู้รักษาศีล เป็นผู้ประเสริญกว่า.

หุ่นขึ้ผึ้ง : ประธานาธิบดี เหมา เจ๋อตง และ เติ้ง เสี่ยวผิง

ภาพจาก พิพิธภัณฑหุ่นขี้ผึ้งสยาม จังหวัดราชบุรี

• ได้เห็นนักปราชญ์ไซร้ เป็นสุข

อยู่ร่วมเรือนหายทุกข์ ค่ำเช้า

ผู้พาลสั่งสอนปลุก ใจดั่ง พาลนา

ยลเยี่ยงนกแขกเต้า ตกต้องมือโจร ฯ

การได้พบเห็น ได้ฟังนักปราชญ์ ย่อมทำให้เราได้รับความรู้ พัฒนาตนเองให้มีความสามารถ เจริญในทางที่ถูกที่ควร

ยิ่งหากได้มีโอกาสคลุกคลี อยู่ร่วมกันด้วยแล้ว ปราชญ์ผู้นั้นจักเป็นผู้ช่วยอบรมสั่งสอนเราไปสู่หนทางแห่งความเจริญยิ่งๆ ขึ้นไปอีก

ตรงกันข้ามหากเราคลุกคลีกับคนพาล คนพาลก็จักชักนำเราไปสู่แต่หนทางอบาย อุปมาดังเช่นนิทานเรื่องนกแขกเต้าที่ตกไปอยู่ในรังโจร.

• จงนับสัปปุรุษผู้ บุญธรรม์

จงละหลีกพาลอัน ชั่วช้า

จงสร้างสืบบุญธรรม์ ทุกเมือ

(จงสร้างสืบบุญวัน ค่ำต่อ วายนา)*

จงนึกนิตย์ชีพคล้าย ดุจด้วยฟองชล ฯ

* ข้อความในวงเล็บ เป็นข้อความในต้นฉบับบางเล่มที่ผิดออกไป จึงนำมาลงไว้ด้วย...สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร

พึงคบหาสมาคมกับผู้มีศีลมีธรรม จงหลีกหนีการคบคนพาล

จงหมั่นสร้างบุญกุศล สร้างสมคุณงามความดี หมั่นรำลึกไว้เสมอว่า ชีวิตไม่เที่ยง สังขารย่อมเสื่อมสลายและแตกดับอย่างแน่นอน.

จิตรกรรมฝาผนัง : โรงแรมคุ้มภูคำ จังหวัดเชียงใหม่

• งาสารฤาห่อนเหี้ยน หดคืน

คำกล่าวสาธุชนยืน อย่างนั้น

ทุรชนกล่าวคำฝืน คำเล่า

หัวเต่ายาวแล้วสั้น เล่ห์ลิ้นทรชน ฯ

งาช้างที่งอกออกมาแล้ว ย่อมไม่หดคืน เช่นเดียวกับคำพูดของคนมีศีลธรรม คำพูดย่อมมั่นคง เชื่อถือได้

ตรงกันข้าม คนพาลหรือทุรชน มักพูดจากลับกลอกเชื่อถือไม่ได้ ดุจหัวเต่าประเดี๋ยวยาวประเดี๋ยวสั้น ผลุบๆ โผล่ๆ จากกระดอง ฉะนั้น .

• ทรชนอย่าเคียดแค้น อย่าสนิท

อย่าห่างศัตรูชิด อย่าใกล้

คือไฟถ่านแรงฤทธิ ถือถลาก มือนา

แม้นดับแล้วบ่ไหม้ หม่นต้องมือดำ ฯ

ให้เปรียบคนเช่นนี้ดังศัตรู : คนชั่ว คนพาล เหมือนถ่านไฟที่กำลังลุกโชน

อย่าไปสนิทชิดเชื้อคบหาสมาคม เพราะรังแต่จะนำความเดือดร้อนมาให้

...ถ่านที่กำลังติดไฟ ถูกมือก็ไหม้พอง แม้ไฟดับสนิทแล้ว ไปจับถ่านเข้าก็ดำติดมือ.

• ปางก่อนเคยร่วมน้ำ ใจจิต

เคยยื่นทรัพย์ไปล่ปลิด ปลดให้

เคยเป็นมิ่งเมียสนิท หลายชาติ มานา

ในชาตินี้จึงได้ เสพส้องครองกัน ฯ

ในชาติปางก่อน คนเคยอยู่ด้วยกัน ผูกพันรักใคร่ อุปถัมภ์เกื้อกูลกันมาหลายชาติ

มาในชาตินี้ บุพเพสันนิวาสย่อมชักนำให้ประสบพบกัน ได้อยู่เป็นคู่ครองกันอีก.

ภาพ :สำนักสงฆ์ถ้ำผาปล่อง อำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่

• นาคีมีพิษเพี้ยง สุริโย

เลื้อยบ่ทำเดโช แช่มช้า

พิษน้อยหยิ่งโยโส แมลงป่อง

ชูแต่หางเองอ้า อวดอ้างฤทธี ฯ

พญานาคมีฤทธิ์เดชร้ายแรงดั่งดวงอาทิตย์ เลื้อยไปไหนมาไหนอย่างแช่มช้า ไม่วางท่าอวดอำนาจ

ผิดกันกับแมลงป่อง ที่เป็นสัตว์มีพิษเพียงเล็กน้อย แต่กลับทำท่าทางยโสโอหัง ทำชูหางวางโตให้ใครๆ ต้องเกรงกลัวว่าตัวเป็นสัตว์มีพิษ.

หลวงปู่เทสก์ เทสรังสี

• ภูเขาเหลือแหล่ล้วน ศิลา

หามณีจินดา ยากได้

ฝูงชนเกิดนานา ในโลก

หานักปราชญ์นั้นไซร้ เลือกแล้วฤามี ฯ

ภูเขาอยู่มากมายทั่วไปในโลก ล้วนมีแต่หินไม่มีราคา จะเสาะแสวงหารัตนชาติ (เงิน ทอง เพชร พลอย ฯลฯ) ที่มีในภูเขาแม้เพียงสักชิ้นเล็กๆ ก็หาได้ยากแสนยาก

อุปมา คนที่เกิดมาในโลกมีมากมายเหลือคณานับ แต่จะค้นหาผู้เป็นนักปราชญ์ ผู้มีปัญญา ก็ค้นหาได้ยากแสนยากเช่นเดียวกัน.

• ภูเขาทั้งแท่งล้วน ศิลา

ลมพยุพัดพา บ่ขึ้น

สรรเสริญและนินทา คนกล่าว

ใจปราชญ์ฤาเฟื่องฟื้น ห่อนได้จินต์จลฯ

ภูเขามีความมั่นคงเพราะเต็มไปด้วยแท่งหิน จึงไม่สะเทือนเพราะแรงลม

เหมือนกับ "คำสรรเสริญและนินทา" ย่อมไม่ทำให้ใจของนักปราชญ์หวั่นไหวได้ฉันนั้น.

• ป่าหลวงหลายโยชน์พร้อม พฤกษา

หาแก่นจันทน์กฤษณา ยากไซร้

ฝูงคนเกิดมีมา เหลือแหล่

หาปราชญ์ฤาจักได้ ยากแท้ควรสงวน ฯ

ผืนป่ากว้างใหญ่ไพศาล เต็มไปด้วยพรรณไม้นานาชนิดมากมายก่ายกอง จะแสวงหาแก่นไม้จันทร์ ไม้กฤษณา ที่มีคุณค่าสูง หาได้ยากนัก

เช่นเดียวกับคนที่เกิดมาในโลก มีมากมายเหลือคณานับ แต่จะแสวงหานักปราชญ์ราชบัณฑิต แม้สักรายเดียวก็แสนยาก.

• มดแดงแมลงป่องไว้ พิษหาง

งูจะเข็บพิษวาง แห่งเขี้ยว

ทรชนทั่วสรรพางค์ พิษอยู่

เพราะประพฤติมันเกี้ยว เกี่ยงร้ายแกมดี ฯ

มดแดง แมลงป่อง มีพิษอยู่ที่ปลายหาง งู จะเข็บ (สัตว์จำพวกตะขาบ) มีพิษอยู่ที่เขี้ยว

ส่วนคนพาลย่อมคิดชั่ว กระทำความชั่ว (ได้ทั้งตัว - ตั้งแต่หัวจรดปลายเท้า).

• นกน้อยขนน้อยแต่ พอตัว

รังแต่งจุเมียผัว อยู่ได้

มักใหญ่ย่อมคนหัว ไพเพิด

ทำแต่พอตัวไซร้ อย่าให้คนหยัน ฯ

สอนให้ดูตัวอย่าง : นกตัวเล็กๆ เรี่ยวแรงย่อมมีน้อย จึงเสาะแสวงหากิ่งไม้ใบหญ้าทำรังพอได้อยู่อาศัยสองตัวเมียผัว

เกิดมาเป็นคน จะทำสิ่งใดก็ให้พอเหมาะพอควรกับกำลังทรัพย์กำลังความสามารถ อย่าได้คิดทำการใหญ่เกินตัวให้ใครๆ ดูถูกดูหมิ่นได้ว่าไม่รู้จักประมาณตน.

ภาพจาก : www.guitarthai.com

• กละออมเพ็ญเพียบน้ำ ฤาติง

โอ่งอ่างพร่องชลชิง เฟื่องหม้อ

ผู้ปราชญ์ห่อนสุงสิง เยียใหญ่

คนโฉดรู้น้อยก็ พลอดพ้นประมาณฯ

หม้อที่มีน้ำเต็มเปี่ยม แรงกระเพื่อมของน้ำจะไม่เกิดเสียงดัง...โอ่ง อ่างน้ำที่มีน้ำขังไม่เต็ม แรงน้ำกระเพื่อมจักเกิดเสียง

..บุคคลผู้เป็นปราชญ์จักไม่โอ้อวดภูมิปัญญาความรู้ความฉลาดของตน แต่คนโง่เขลาเบาปัญญามักอวดภูมิรู้ของตนแม้จักมีเพียงน้อยนิด

ภาพจาก : www.osk103.co

• มัจฉามีทั่วท้อง ชโลธร

หาเงือกงูมังกร ยากได้

ทั่วด้าวพระนคร คนมาก มีนา

จักเสาะสัปปุรุษไซร้ ยากแท้จักมีฯ

ปลามีอยู่ทั่วไปตามแหล่งน้ำ ทะเล ห้วย หนอง คลอง บึง แต่จะหาเงือกหรือมังกรสักตัวนั้น หาได้ยาก

ผู้คนก็มีอยู่เต็มบ้านเต็มเมือง แต่จะหาผู้เป็นนักปราชญ์สักคนนั้น หากได้ยากแท้

• ดารามีมากน้อย ถึงพัน

บ่เปรียบกับดวงจันทร์ หนึ่งได้

คนพาลมากอนันต์ ในโลก

จะเทียบเท่าปราชญ์ไซร้ ยากแท้ฤาถึงฯ

งมเข็มในมหาสมุทร"

แสงสว่างอันเกิดจากดวงดาวนับร้อยนับพันดวง นำมารวมกันแล้ว แสงนั้นก็สว่างไม่เท่ากับแสงจันทร์ที่มีเพียงหนึ่งดวง

เช่นเดียวกับปัญญาความรอบรู้ในความเห็นถูกตามสัจธรรมของเหล่าคนพาลที่มีอยู่กลาดเกลื่อนในโลกนี้ นำมารวมกันแล้วก็ยังน้อยกว่าปัญญาของนักปราชญ์เพียงคนเดียว

• คนใดยืนเหยียบร้อย ขวบปี

ความอุตส่าห์ฤามี เท่าก้อย

เด็กเกิดขวบหนึ่งดี เพียรพาก

พระตรัสว่าเด็กน้อย นี่เนื้อเวไนย ฯ

คนเราถึงจะมีอายุยืนยาวเกือบร้อยปี แต่เป็นคนขาดความอุตสาหะ มีความเกียจคร้านเป็นนิตย์

ส่วนเด็กที่เกิดมา แม้มีอายุเพียงหนึ่งปี แต่มีความพากเพียร พระพุทธองค์ตรัสสรรเสริญว่า เด็กนี้คือหน่อเนื้อเวไนย (ผู้ซึ่งสมควรที่จะแนะนำสั่งสอนให้บรรลุอมตธรรมได้)

• นกแรงบินได้เพื่อ เวหา

หมู่จระเข้เต่าปลา พึ่งน้ำ

เข็ญใจพึ่งราชา จอมราช

ลูกอ่อนอ้อนกลืนกล้ำ เพื่อน้ำนมแรงฯ

หมู่วิหคนกกา อาศัยท้องฟ้าโบยบินหาอาหาร หมู่จระเข้ เต่า ปลา อาศัยแหล่งน้ำเป็นที่อาศัย

คนยากไร้เข็ญใจ ย่อมอาศัยพระบารมีองค์กษัตริย์ ลูกอ่อนรอดชีวิตมาได้ เพราะร้องไห้ออดอ้อนขอน้ำนมแม่

สพฺเพสํ สุขเมตพฺพํ ขตฺติเยน ปชานตา

ผู้ปกครองแผ่นดินมีปัญญา พึงแสวงสุขเพื่อปวงประชา

(๑๒.๐๖) (๒๗/๑๐๕๖)

ภาพจาก : www.dhammajak.net

• คบกากาโหดให้ เสียพงศ์

พาตระกูลเหมหงส์ แหลกด้วย

คบคนชั่วจักปลง ความชอบ เสียนา

ตราบลูกหลานเหลนม้วย ไม่ม้วยนินทา ฯ

การคบคนชั่ว นอกจากจักนำความเสื่อมเสียมาสู่พวกเดียวกันแล้ว ยังชักนำให้ผู้มีศักดิ์สกุลสูงส่งที่หลงมาคบค้า ไปสู่อบาย

และเสื่อมเสียชื่อเสียงไปจนถึงชั่วลูกหลานเหลน แม้ละโลกนี้ไปแล้วก็หาได้สิ้นคำนินทาไปไม่.

กากา กากสฺส โทเสน หํโส ภวติ สํสก

เอวํ ทุชฺชนสงฺคญฺจ กุลปุตฺโตฺร วิวสฺสติ ฯ ..... พุทธศาสนสุภาษิต

• หิ่งห้อยส่องก้นสู้ แสงจันทร์

ปัดเทียบเทียมรัตน์อัน เอี่ยมข้า

ทองเหลืองหลู่สุวรรณ ธรรมชาติ

พาลว่าตนเองอ้า อาจล้ำเลยกวี ฯ

คนโง่เขลาเบาปัญญา หลงตัวเองว่าฉลาดกว่า เก่งกว่าบรรดานักปราชญ์จอมกวี

อุปมาอุปไมย...หิ่งห้อยชูก้นกระพริบริบหรี่ส่องแข่งแสงจันทรา ลูกปัดด้อยราคานำมาตีค่าเสมอรัตนมณี

ทองเหลืองราคาต่ำนำมาเทียบทองคำที่ล้ำค่าหายาก

« แก้ไขครั้งสุดท้าย: 02 สิงหาคม 2560 16:24:33 โดย Kimleng »

บันทึกการเข้า

กิมเล้ง @ สุขใจ ดอท คอม

สูตรอาหาร ทำกับข้าว เที่ยวไปทั่ว

Kimleng

'อกุศลธรรม' เป็นสิ่งเกิดขึ้นจากการตามใจคนทั้งนั้น อะไรที่ชอบก็บอกของนั้นดี อะไรที่ไม่

สุขใจ๊ สุขใจ

นักโพสท์ระดับ 14

คะแนนความดี: +5/-0

ออฟไลน์

เพศ:

Thailand

กระทู้: 4027

'อกุศลธรรม' เป็นสิ่งเกิดขึ้นจากการตามใจคนทั้งนั้น

ระบบปฏิบัติการ:

Windows 7/Server 2008 R2

เวบเบราเซอร์:

MS Internet Explorer 9.0

Re: โคลงโลกนิติ : คาถาสุภาษิตจากคัมภีร์โบราณ

« ตอบ #1 เมื่อ: 25 มิถุนายน 2556 19:08:32 »

• เสือผอมกวางวิ่งเข้า โจมขวิด

ไป่ว่าเสือมีฤทธิ์ เลิศล้ำ

เล็บเสือดั่งคมกฤช เสือซ่อน ไว้นา

ครั้นปะปามล้มคว่ำ จึ่งรู้จักเสือ ฯ

กวางเห็นเสือผอมโซ คิดว่าเสือคงไร้เรี่ยวแรง จึงกระโจนเข้าขวิดทำร้าย

หารู้ไม่ว่าแม้เสือจะผอมแต่ก็ยังมีกรงเล็บอันแหลมคมและแข็งแรง จึงถูกเสือตะปบล้มคว่ำลง กวางจึงรู้ฤทธิ์เดชของเสือ

ปริภูโต มุทุ โหติ อติติกฺโข จ เวรวา

อ่อนไปก็ถูกเขาดูหมิ่น แข็งไปก็มีภัยเวร .....พุทธศาสนสุภาษิต

• ภูเขาอเนกล้ำ มากมี

บมิหนักแผ่นธรณี หน่อยไซร้

หนักนักแต่กระลี ลวงโลก

อันจักทรงธารได้ แต่พื้นนรกานต์ฯ

ภูเขาเลากาน้อยใหญ่มีมากมายนับไม่ถ้วนในแผ่นดิน แต่หาทำให้หนักแผ่นดินแต่อย่างใดไม่

สิ่งที่ทำให้โลกหนักอยู่นี้คือ บรรดาพวกคนพาล คนชั่ว คนลวงโลก อันควรมีที่อาศัยที่อยู่ได้คือ นรกอเวจี

• ป่าพึ่งพาลพยัคฆ์ร้าย ราวี

เสือพึ่งไพรพงพี เถื่อนถ้ำ

ความชั่วพึ่งความดี เท็จพึ่ง จริงนา

เรือพึ่งแรงน้ำน้ำ หากรู้คุณเรือฯ

ป่าอยู่ได้เพราะมีเสืออาศัย คนไม่กล้าเข้าไปตัดไม้....เสือยังชีพอยู่ได้เถื่อนถ้ำในป่าเป็นที่อาศัยและกินสัตว์ที่อยู่ในป่าเป็นอาหาร

"ความชั่วพึ่งความดี ความเท็จพึ่งความจริง" ... เมื่อปรากฎความดีจะทำให้เรารู้จักความชั่ว...ความจริงปรากฏเมื่อใดจะทำให้รู้ว่าที่แล้วมาคือความเท็จ

"เรือพึ่งน้ำน้ำพึ่งเรือ" เรือจะลอยตัวและแล่นได้ต้องมีน้ำ น้ำจะไม่เน่าเหม็น น้ำต้องมีแรงกระเพื่อม (อาศัยเรือวิ่งไปมาให้เกิดออกซิเจนในน้ำ)

• พ่อตายคือฉัตรกั้ง หายหัก

แม่ดับดุจรถจักร จากด้วย

ลูกตายบ่วายรัก แรงร่ำ

เมียมิ่งตายวายม้วย มืดคลุ้มแตนไตร ฯ

พ่อตายเปรียบเหมือนยอดฉัตรหักลงมา แม่ตายเปรียบเหมือนล้อราชรถหลุดหาย

ลูกตายก็ไม่วายความอาลัยเศร้าโศรก ยิ่งเมียมาตายจากไปอีกคน ดูประหนึ่งว่าช่างมืดมิดไปเสียทั้งสามโลก

(แดนไตร หมายถึง โลกทั้ง ๓ ได้แก่ กามภพ คือภพของเทวดาลงมา, รูปภพ คือ ภพของพรหมที่มีรูป, อรูปภพ คือภพของพรหมที่ไม่มีรูป; หรือ สวรรค์ มนุษยโลกและบาดาล.

• วิชาเป็นเพื่อนเลี้ยง ชีวิต

ยามอยู่เรือนเมียสนิท เพื่อนร้อน

ร่างกายสหายติด ตามทุกข์ ยากนา

ธรรมหากเป็นมิตรข้อน เมื่อม้วยอาสัญ ฯ

วิชาความรู้ เป็นเพื่อนช่วยทำมาหากินเลี้ยงชีวิต ภรรยาคู่ทุกข์คู่ยาก เป็นเพื่อนสนิทในยามเดือดร้อนวุ่นวายใจ

ร่างกาย เป็นเพื่อนตามติดเราไปทุกแห่งหนแม้ในยามสุขยามทุกข์ยากลำบาก แต่ ธรรมะ-บุญ บาป ที่สั่งสมไว้ จะเป็นเพื่อนตามติดเราไปจนถึงภพหน้า.

• เมื่อน้อยเรียนเร่งรู้ วิชา

ครั้นใหญ่หาสินมา สู่เหย้า

เมื่อกลางแก่ศรัทธา ทำแต่ บุญนา

ครั้นแก่แรงวอกเว้า ห่อนได้เป็นการ ฯ

• ปางน้อยสำเหนียกรู้ เรียนคุณ

ครั้นใหญ่ย่อมหาทุน ทรัพย์ไว้

เมื่อกลางแก่แสวงบุญ ธรรมชอบ

ยามหง่อมทำใดได้ แต่ล้วนอนิจจัง ฯ

น้ำขึ้นให้รีบตัก....สุภาษิต

เมื่อยังเด็กให้หมั่นศึกษาเล่าเรียนหาแสวงหาความรู้ใส่ตน เมื่อเติบใหญ่ให้รีบขวนขวายทำมาหากิน เก็บหอมรอบริบให้มีฐานะมั่นคง

เมื่อเข้าสู่วัยกลางคนให้หมั่นสร้างสมบุญกุศล เพราะเมื่อถึงคราวแก่ชราคิดจะทำอะไรก็ทำไม่ได้เสียแล้ว เพราะไม่มีเรี่ยวแรง รอแต่วันตายแตกดับตามกฎอนิจจัง

• ตมแก่แต่น้ำแล่น เป็นกระสาย

น้ำก็ล้างเลนหาย ซากไซร้

บาปเกิดใช่แต่กาย เพราะจิต ก่อนนา

อันจักล้างบาปได้ เพราะน้ำใจเอง ฯ

โคลนเลน เกิดจากกระแสน้ำพัดพามารวมสะสมไว้ และน้ำนี่เองที่จะช่วยชะล้างโคลนเลนให้หมดสิ้นไปได้

บาปของพวกเราทั้งหลายก็เช่นกัน เกิดขึ้นจากจิตที่เป็นอกุศล ดังนั้น หากจะชำระล้างบาป ก็ต้องชำระจิตของตนให้บริสุทธิ์ผ่องใสนั่นเอง

จิตฺเตน นียติ โลโก ...กุศลจิต ย่อมนำสัตว์โลกไปสู่สุคติภูมิ

ภาพจาก : เว็บไซต์หนังสือพิมพ์ข่าวสด

• อย่าโทษไทท้าวท่วย เทวา

อย่าโทษสถานภูผา ย่านกว้าง

อย่าโทษหมู่วงศา มิตรญาติ

โทษแต่กรรมเองสร้าง ส่งให้เป็นเองฯ

เมื่อมีทุกข์มีโศก มีโรคมีภัย จงอย่าได้โทษเทวดา ฟ้า ดิน ญาติสนิทมิตรสหาย หรือวงศาคณาญาติ

ให้รู้ว่าทุกข์นั้นเกิดจากกรรม คือการกระทำของตัวนั่นเอง ...ทำดีย่อมได้รับผลดี ทำกรรมชั่วย่อมได้รับความทุกข์เดือดร้อน

ภาพจาก : วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

• ช้างสารหกศอกไซร้ เสียงา

งูเห่ากลายเป็นปลา อย่าต้อง

ข้าเก่าเกิดแต่ตา ตนปู่ ก็ดี

เมียรักอยู่ร่วมห้อง อย่าไว้ วางใจ ฯ

ท่านว่า สิ่ง ๔ อย่าง อย่าได้ไว้วางใจ คือ

๑. ช้างสารสูง หกศอก ถึงแม้งาจะหักไปข้างสองข้าง

๒. งูเห่า (ชาวนากับงูเห่า...เลี้ยงไม่เชื่อง)

๓. ข้าเก่าที่อยู่มาตั้งแต่สมัยปู่ย่าตายาย และ

๔. เมียรักร่วมเรียงเคียงหมอน

• ตีนงูงูไซร้หาก เห็นกัน

นมไก่ไก่สำคัญ ไก่รู้

หมู่โจรต่อโจรหัน เห็นเล่ห์ กันนา

เชิงปราชญ์ฉลาดกล่าวผู้ ปราชญ์รู้เชิงกัน ฯ

"ไก่เห็นตีนงู งูเห็นนมไก่" ทั้งสองฝ่ายต่างรู้ตื้นลึกหนาบาง หรือเล่ห์เหลี่ยมของกันและกันเป็นอย่างดี โดยที่คนอื่นไม่รู้ไม่เห็นด้วย

ทำนองเดียวกัน ในหมู่โจรย่อมรู้เล่ห์เหลี่ยมชั้นเชิงของโจรด้วยกัน นักปราชญ์ก็รอบรู้ทันกันในเชิงปราชญ์

• เมียท่านพิศพ่างเพี้ยง มารดา

ทรัพย์ท่านคืออิฐผา กระเบื้อง

รักสัตว์อื่นอาตมา เที่ยมเท่า กันแฮ

ตรองดังนี้จักเปลื้อง ปลดพ้นสงสาร ฯ

อย่าคิดยุ่งเกี่ยวเชิงชู้สาวกับภรรยาของผู้อื่น ให้มองหญิงนั้นดังเช่นมองดูมารดาของตนเอง

ทรัพย์สินของคนอื่นก็ดี ให้มองดังเช่นอิฐ เช่นกระเบื้อง หาราคาไม่ได้ และให้มีความรักความเมตตา สงสารสัตว์ทั้งหลาย

เท่ากับเรารักชีวิตตนเอง หากใครทำได้ดั่งนี้จักหลุดพ้นจากวัฏสงสาร

น ปรํ นาปิ อตฺตานํ วิหึสติ สมาหิโต

จงเป็นผู้มีจิตตั้งมั่น ไม่เป็นผู้เบียดเบียนคนอื่น และแม้ที่สุดคือตนเอง

ภาพตัดต่อจาก : http://adventure.tourismthailand.org/thai & https://www story.kidszaa.com

• รู้น้อยว่ามากรู้ เริงใจ

กลกบเกิดอยู่ใน สระจ้อย

ไป่เห็นชเลไกล กลางสมุทร

ชมว่าน้ำบ่น้อย มากล้ำลึกเหลือ ฯ

เขาเรียกว่า...กบในกะลาครอบ

คนมีความรู้งูๆ ปลาๆ แต่สำคัญตนผิดคิดไปว่าตนเองเป็นผู้ฉลาดเฉลียว มีความรู้ สติปัญญามาก

อุปมากับ กบที่อาศัยอยู่ในสระหรือบ่อน้ำเล็กๆ ไม่เคยได้ไปเห็นทะเลหรือมหาสมุทรอันกว้างใหญ่ไพศาล

จึงหลงผิดคิดไปว่าสระน้ำที่ตนอาศัยช่างกว้างขวางใหญ่โตเสียจริงๆ

ภาพวาด อาจารย์เหม เวชกร

• ฝูงหงส์หลงเข้าสู่ ฝูงกา

สีหราชเคียงโคนา คลาดเคล้า

ม้าต้นระคนลา เลวชาติ

นักปราชญ์พาลพาเต้า สี่นี้ไฉนงาม ฯ

* กบสีทองสดใส เกาะอยู่บนก้านบัวสีเขียวหม่น...ปริศนาธรรม

ฝูงหงส์หลงเข้าไปอยู่กับฝูงกา พญาราชสีห์เดินเคียงคู่กับโคไถนา ม้าต้นของกษัตริย์เข้าไปปะปนกับฝูงลา

คนดีมีศีลมีธรรม หลงเข้าไปปะปนคบค้าสมาคมกับหมู่คนชั่ว สี่สิ่งนี้ ท่านว่าหาความสง่างามมิได้เลย

* บัวพ้นน้ำ.....ปริศนาธรรม

• ทองเหลืองเปลื้องร้ายห่อน เห็นมี

ขัดเท่าขัดราคี เล่าไซร้

นพคุณหมดใสสี เสร็จโทษ

ถึงบ่แต่งตั้งไว้ แจ่มแจ้งไพบูลย์ ฯ

ทองเหลืองแม้จะนำมาขัดถูอย่างไร ก็ไม่มีวันแวววาวระยิบระยับสดใสเท่าทองคำแท้

ทองคำแท้เมื่อได้ทำความสะอาดขัดสิ่งสกปรกออกแล้ว แม้มิได้นำมาประดับกาย ก็ยังคงความงดงามบริสุทธิ์ล้ำค่าไม่เสื่อมคลาย

จิตรกรรมฝาผนัง วัดสุวรรณาราม เขตบางกองน้อย กรุงเทพมหานคร

ภาพจาก : http://kanchanapisek.or.t

• เนื้อปองน้ำหญ้าบ่ ปองทอง

ลิงบ่ปองรัตน์ปอง ลูกไม้

หมูปองอสุจิของ หอมห่อน ปองนา

คนเคลิบเคลิ้มบ้าใบ ห่อนรู้ปองธรรม ฯ

สัตว์ป่าจำพวกเก้ง กวาง เนื้อทราย ต้องการแต่น้ำและหญ้า ไม่ปรารถนาอยากได้ทองคำ

ลิงก็ต้องการแต่ลูกไม้ ไม่ปรารถนาอยากได้แก้วแหวนอัญมณี หมูก็ต้องการแต่ของบูดของเน่าเหม็น ไม่ต้องการของหอม

คนพาลสันดานบาป คนหลงมัวเมา ก็ชอบหนทางไปสู่ความทุกข์ความเดือดร้อน ไม่ต้องการเป็นผู้ประพฤติธรรม

สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตรัสรู้พระอนุตรสัมมาสัมโพธิญาณ

ณ ใต้ร่มไม้ศรีมหาโพธิ์ ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ตำบลอุรุเวลาเสนานิคม

• พริกเผ็ดใครให้เผ็ด ฉันใด

หนามย่อมแหลมเองใคร เสี้ยมให้

จันทน์กฤษณาไฉน ใครอบ หอมฤา

วงศ์แห่งนักปราชญ์ได้ เพราะด้วยฉลาดเอง ฯ

พริกย่อมมีรสเผ็ดโดยคุณสมบัติของพริก หนามแหลมก็แหลมเองโดยธรรมชาติ ไม่มีใครไปเสี้ยมให้แหลม

ไม้จันทร์ ไม้กฤษณา ก็หอมเองโดยไม่มีใครนำไปอบให้มีกลิ่นหอม วงศ์วานของนักปราชญ์ ปัญญาเกิดขึ้นได้เองโดยไม่ต้องมีใครไปสั่งสอน

กษัตริย์อชาตศัตรู ได้มิตรชั่ว คือพระเทวทัตชักจูง จับพระเจ้าพิมพิสารผู้เป็นพระราชบิดาขังคุก

ให้อดพระกระยาหารจนสิ้นพระชนม์ พระราชาผู้เฒ่า “เสด็จเดินจงกรม” ไปมา

ยังชีพอยู่ได้ด้วย “พุทธานุสสติ” คือ มองลอดช่องหน้าต่าง ทอดพระเนตรดูพระพุทธองค์

เสด็จขึ้น-ลงเขาคิชฌกูฏ พร้อมภิกษุสงฆ์ทุกวัน เรียกว่าอยู่ได้ด้วยปีติโสมนัสโดยแท้

• จันทน์แห้งห่อนกลิ่นได้ ดรธาน

อ้อยหีบชานยังหวาน โอชอ้อย

ช้างเข้าศึกเสียมสาร ยกย่าง งามนา

บัณฑิตแม้นทุกข์ร้อย เท่ารื้อลืมธรรม ฯ

ไม้จันทน์แม้แห้งสนิทแล้ว ก็ยังคงกลิ่นหอมด้วยคุณสมบัติที่มีอยู่ อ้อยที่หีบน้ำหวานออกไปแล้วก็ตามรสหวานก็ยังติดอยู่ชานอ้อย

ช้างศึก เมื่อเข้าสู่สนามรบ กิริยาเยื้องย่างมีความสง่างาม ดุจดังผู้มีปัญญาแม้ตกอยู่ในห้วงมหันตทุกข์ ก็สามารถใช้ธรรมะเข้ามาปลดเปลื้องทุกข์ได้ ฉะนั้น

...อตฺตานํ ทมยนฺติ ปณฺฑิตา

บัณฑิต ย่อมฝึกตน (ขุ.ธ.๒๕/๒๕)

แม้ตกอยู่ในห้วงแห่งมหันตทุกข์ ผู้ฝึกฝนตนดีแล้วย่อมรู้หน้าที่และไม่ละทิ้งธรรม...

• แมลงวันแสวงเสพด้วย ลามก ^๑

พาลชาติเสาะสิ่งรก เรื่องร้าย ^๑

ภุมราเห็จเหิรหก หาบุษ บานา ^๒

นักปราชญ์ฤาห่อนหม้าย หมั่นสู้แสวงธรรมฯ ^๓

แมลงวันชอบกินของสกปรกเน่าเหม็น คนชั่วชอบสร้างแต่เรื่องเดือดร้อนรำคาญ

แมลงผึ้งมุ่งแต่แสวงหาเสพเกสรพรรณไม้ ส่วนบุคคลผู้เป็นนักปราชญ์ชอบมุ่งแสวงหาแต่โมกขธรรม.

...บัวขาว ซึ่งเกิดในน้ำ เจริญในน้ำ

บางเหล่ายังไม่พ้นน้ำ จมอยู่ในน้ำ น้ำหล่อเลี้ยงไว้... (๑)

บางเหล่า ตั้งอยู่เสมอน้ำ... (๒)

บางเหล่า ตั้งขึ้นพ้นน้ำ น้ำไม่ติด... (๓)

...ดูกรราชกุมาร เมื่อตถาคตตรวจดูโลกด้วยพุทธจักษุ ก็ฉันนั้น...

พระพุทธองค์ทรงเปรียบบุคคลด้วยดอกบัว ๓ เหล่า 'มัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์'

• รูปชั่วมักแต่งแกล้ง เกลาทรง

ใจขลาดมักอาจอง อวดสู้

น้ำพร่องกละออมคง กระฉอก ฉานนา

เฉาโฉดโอษฐ์อวดรู้ ว่ารู้ใครเทียม ฯ

คนใดรูปร่างหน้าตาขี้ริ้วขี้เหร่ มักแต่งตัวแต่งผมแต่งหน้าให้ดูดี คนขี้ขลาดมักชอบอวดตัวว่ากล้าหาญ

หม้อน้ำพร่อง(น้ำไม่เต็ม) น้ำมักกระฉอก(กระเด็น) ส่วน คนโง่เขลาเบาปัญญา มักอวดคุยโวว่าตนเองเป็นผู้ฉลาด กล้าหาญ รอบรู้

น เว อนตฺถกุสเลน อตฺถจริยา สุขาวหา

หาเปติ อตฺถํ ทุมฺเมโธ กปิ อารามิโก ยถา.

การทำสิ่งใดอย่างไม่ฉลาดในประโยชน์ ก็นำความสุขมาให้ไม่ได้

ผู้มีปัญญาทรามย่อมพร่าประโยชน์ ดุจลิงเฝ้าสวนฉะนั้น.

(โพธิสตฺต) ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๑๕.

ภาพวาดครูเหม เวชกร

• เว้นวิจารณ์ว่างเว้น สดับฟัง

เว้นที่ถามอันยัง ไป่รู้

เว้นเล่าลิขิตสัง เกตว่าง เว้นนา

เว้นดั่งกล่าวว่าผู้ ปราชญ์ได้ฤามี ฯ

ไม่ควรพูดจนเกินพอดี ไม่ควรนิ่งเสมอไป

เมื่อถึงเวลาก็ควรพูดพอประมาณ ไม่ฟั่นเฝือ

นา ติเวลํ ปภาเสยฺย นตุณหี สพฺพทา สิยา

อวิกิณฺ มิตํ วาจํ ปตฺเตกาเล อุทีริเย

ขุ.ชา.มหา.๒๘/๓๓๘

พระเทวทัต พระสงฆ์ที่ก่ออนันตริยกรรมคือพยายามลอบปลงพระชนม์พระพุทธเจ้า

และก่อการสังฆเภท ทำให้คณะสงฆ์แตกแยกกัน

• รู้ธรรมเทียมเท่าผู้ ทรงไตร

เจนจัดอรรถภายใน ลึกล้น

กล่าวแก้สิ่งสงสัย เลอะเลื่อน

รสพระธรรมอั้นอ้น ว่ารู้ใครชม ฯ

เป็นผู้รู้หลักธรรมพุทธศาสนาอย่างลึกซึ้ง แต่เมื่อมีใครถามปัญหาธรรม

กลับไม่สามารถตอบให้เข้าหลักเหตุผลตามพระบรมพุทโธวาทได้ บุคคลเช่นนี้ ใครเล่าจักสรรเสริญ.

ยาวเทว อนตฺถาย ญตฺตํ พาลสฺส ชายติ

หนฺติ พาลสฺส สุกฺกํสํ มุทฺธํ อสฺส วิปาตยํ

ความรู้เกิดแก่คนพาล ก็เพียงเพื่อความฉิบหาย, มันทำสมองของเขาให้เขว, ย่อมฆ่าส่วนที่ขาวของคนพาลเสีย

พุทธศาสนสุภาษิต

อย่าเกลือกกลั้วด้วยหมู่คนพาล

• คบคนผู้โฉดเคลิ้ม อับผล

หญิงเคียดอย่าระคน ร่วมห้อง

อย่าคบหมู่ทรชน สอนยาก

บัณฑิตแม้ตกต้อง โทษสู้สมาคม ฯ

คบกับคนโง่เขลาเบาปัญญา ย่อมไม่ได้รับประโยชน์....ผู้หญิงเจ้าโทสะ อย่านำมาเป็นภรรยา

อย่าคบกับคนพาล เพราะเป็นผู้ไม่รู้ผิดชอบชั่วดี....แต่เหล่าบัณฑิตเป็นผู้มีปัญญา แม้ต้องโทษได้รับความลำบาก ก็ยังเป็นผู้ควรคบหาอยู่นั่นเอง.

นิหียติ ปุริโส นิหีนเสวี

ผู้คบคนเลว ย่อมพลอยเลวไปด้วย

พุทธศาสนสุภาษิต

• ขุนเขาสูงร้อยโยชน์ คณนา

ขุนปราบด้วยโยธา ราบได้

จักล้างพยศสา หัสยาก

ยศศักดิ์ให้เท่าให้ พยศนั้นฤๅหาย ฯ

ขุนเขานับความสูงได้เป็นร้อยๆ โยชน์ (๔๐๐ เส้นเป็นหนึ่งโยชน์) ก็ไม่พ้นความสามารถของคนที่จะทลายให้ราบคาบลงมาได้

แต่คนพาลสันดานหยาบ จักแก้นิสัยให้รู้ผิดชอบชั่วดีทำได้ยากแสนยาก แม้จะให้ยศถาบรรดาศักดิ์ใหญ่โตสักเพียงไร ก็ไม่อาจแก้ไขสันดานชั่วได้.

ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย นิสีเทยฺย สเยยฺย วา

น ตสฺส สาขํ ภญฺเชยฺย มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโก.

บุคคลนั่งหรือนอนที่ร่มเงาของต้นไม้ใด ไม่พึงหักรานกิ่งของต้นไม้นั้น

เพราะผู้ประทุษร้ายมิตรเป็นคนเลวทราม

พุทธศาสนสุภาษิต

^* การเสียกรุงครั้งที่ ๑

พระมหาธรรมราชาทรงเกลี้ยกล่อมพระยาจักรีให้เป็นไส้ศึก

เมื่อได้เวลาอันควร พระยาจักรีจึงให้สัญญาณแก่พม่าและเปิดประตูเมือง

ทำให้ทัพพม่าเข้ายึดพระนครสำเร็จ กรุงศรีอยุธยาจึงตกเป็นเมืองขึ้น

ของอาณาจักรพม่า เมื่อปีพุทธศักราช ๒๑๑๒

ชูชกไปทวงทอง สองผัวเมียที่รับฝากไม่มีจะให้

จำใจต้องยกอมิตตดา ธิดาสาวให้เป็นภริยา

ภาพเขียนของ ครูเหม เวชกร

• อายุถึงร้อยขวบ เจียรกาล

ธัมโมชอันโอฬาร บ่รู้

เด็กน้อยเกิดประมาณ วันหนึ่ง

เห็นถ่องธรรมยิ่งผู้ แก่ร้อยพรรษา ฯ

บุคคลเกิดมา มีอายุยืนถึง ๑๐๐ ปี แต่ไม่เคยแสวงหาธรรมเพื่อความหลุดพ้น

...เด็กทารกที่เกิดมาเพียงวันเดียวแต่เป็นผู้เข้าถึงธรรม...ดังนี้แล้ว ท่านว่า เด็กทารกนั้นเป็นผู้ประเสริฐกว่าผู้มีอายุยืน ๑๐๐ ปี

โย จ วสฺสสตํ ชีเว ทุปฺปญฺโญ อสมาหิโต

เอกาหฺ ชีวิตํ เสยฺโย ปญฺญวนฺตสฺส ฌายิโน

ผู้ใดมีปัญญาทราม มีใจไม่มั่นคง พึงเป็นอยู่ตั้งร้อยปี

ส่วนผู้มีปัญญาเพ่งพินิจ มีชีวิตอยู่เพียงวันเดียวประเสริฐกว่า

พุทธศาสนสุภาษิต

• รักทรัพย์อย่ายิ่งด้วย วิชา

สว่างอื่นเท่าสุริยา ห่อนได้

ไฟใดยิ่งราคา เพลิงราค ฤๅพ่อ

รักอื่นหมื่นแสนไซร้ อย่าสู้รักธรรม ฯ

ท่านว่า...ให้เป็นผู้ตั้งมั่นอยู่ในศีลธรรม อย่าประเมินค่าทรัพย์สมบัติภายนอกที่มีอยู่ ให้มากยิ่งกว่าทรัพย์ภายใน คือ "วิชา"

และให้คลายความกำหนัดยินดีในกามตัณหา เพราะความร้อนแห่งดวงอาทิตย์ ก็ไม่เท่ากับความร้อนแรงแห่งเพลิงราคะ ตัณหา

สงฺกปฺปราโค ปุริสสฺส กาโม

ความกำหนัดเพราะดำริ เป็นกามของคน

พุทธศาสนสุภาษิต

• มณฑกทำเทียบท้าว ราชสีห์

แมวว่ากูพยัคฆี แกว่นกล้า

นกจอกว่าฤทธี กูยิ่ง ครุฑนา

คนประดาขุกมีข้า ยิ่งนั้นแสนทวีฯ

มณฑก(กบ) วางท่าดั่งตัวเป็นราชสีห์ ฝ่ายแมวทำทีว่าตัวเป็นเสือร้าย

นกกระจอกก็ว่าข้ามีฤทธิ์เดชยิ่งกว่าพญาครุฑ....คนยากจนเผอิญร่ำรวยไม่มาก ก็คุยว่ามีทรัพย์สมบัติล้นเหลือ

"ตักน้ำใส่กระโหลกชะโงกดูเงา"

หมายความว่า อย่าลืมตน จงเป็นผู้เจียมตน

สุภาษิต-คำพังเพย

ภาพเขียน : ครูเหม เวชกร

• แม้นบุญยังอย่าได้ ขวนขวาย

อย่าตื่นตีตนตาย ก่อนไข้

ลูกพร้าวอยู่ถึงปลาย สูงสุด ยอดนา

ใครพร่ำน้ำตักให้ หากรู้เต็มเอง ฯ

ท่านว่า อย่ากังวลทุกข์ร้อนในเรื่องที่ยังไม่เกิดขึ้น

.เมื่อยังไม่ถึงเวลาบุญวาสนายังมาไม่ถึง ก็ไม่ต้องไปดิ้นรนไขว่คว้า หรืออย่าตีตนไปก่อนไข้ ให้ทุกข์ใจไปเปล่าๆ หากบุญพาวาสนาส่ง เราจักสมปรารถนาเอง

เปรียบดังเช่นลูกมะพร้าวอยู่ถึงปลายยอดสูงลิบลิ่ว ถึงเวลาอันควรน้ำในผลก็เต็มของมันเอง ไม่มีตักน้ำไปใส่ในผล

สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโย

การสร้างสมความดี (บุญ) นำสุขมาให้

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตโต)

• สนิมเหล็กเกิดแต่เนื้อ ในตน

กินกัดเนื้อเหล็กจน กร่อนขร้ำ

บาปเกิดแต่ตนคน เป็นบาป

บาปย่อมทำโทษซ้ำ ใส่ผู้บาปเอง ฯ

สนิมเหล็กเกิดจากเนื้อเหล็กที่ไม่มีคุณภาพ ผลกรรมที่ทำให้ใจเศร้าหมอง มีทุกข์เดือดร้อน ก็มาจากผลแห่งกรรมชั่วของผู้ตัวนั้นนั่นเอง

ยาทิสํ วปเต พีชํ ตาทิสํ ลภเต ผลํ

กลฺยาณการี กลฺยาณํ ปาปการี จ ปาปกํ

บุคคลหว่านพืชเช่นใด ย่อมได้ผลเช่นนั้น

ผู้ทำกรรมดี ย่อมได้ผลดี ผู้ทำกรรมชั่ว ย่อมได้ผลชั่ว

พุทธศาสนสุภาษิต

ภาพวาด ครูเหม เวชกร

• เหมหงส์เลี้ยงชีพด้วย สาคร

ช้างพึ่งพนาดร ป่าไม้

ภุมราบุษบากร ครองร่าง ตนนา

นักปราชญ์เลี้ยงตัวได้ เพื่อด้วยปัญญา ฯ

หงส์ยังชีวิตอยู่ได้ด้วยแหล่งน้ำ ช้างมีป่าดงพงไพรเป็นที่เลี้ยงชีพ

แมลงผึ้ง แมลงภู่อยู่ได้ด้วยบุษบากร (ดอกไม้) บัณฑิตเอาตัวรอดได้เพราะมีปัญญา

ภาพวาด ครูเหม เวชกร

• หญิงชั่วชู้ชายรัก ฤๅคลาด

เห็นบุรุษนักปราชญ์ เกลียดใกล้

แมลงวันย่อมเอาชาติ อสุภ เน่านา

บ่เสาะกลิ่นดอกไม้ ดุจผึ้งภุมรา ฯ

ท่านว่า ผู้หญิงไม่ดี ย่อมชอบเอาผู้ชายไม่ดีมาเป็นคู่ครอง ไม่อยากเข้าใกล้หรือเหลียวแลบุรุษนักปราชญ์ผู้มีสติปัญญาเฉลียวฉลาด

เปรียบดังแมลงวันชอบคลุกคลีกับของเน่าของเหม็น ตรงข้ามกับหมู่แมลงผึ้งที่ชอบลิ้มรสเกสรอันหอมหวานของหมู่มวลดอกไม้ ฉะนั้นแล......คนประเภทเดียวกันถึงจะอยู่ร่วมกันได้!

ภาพวาด ครูเหม เวชกร

• มิตรพาลอย่าคบให้ สนิทนัก

พาลใช่มิตรอย่ามัก กล่าวใกล้

ครั้นคราวเคียดคุมชัก เอาโทษ ใส่นา

รู้เหตุสิ่งใดไซร้ ส่อสิ้นกลางสนาม ฯ

ท่านว่า ให้ระวังการคบคน คนพาลไม่ใช่มิตรแท้ อย่าไปใกล้ชิดสนิทสนม

และเล่าความลับให้ฟัง ถึงคราวเราเคราะห์ร้าย เขาขุ่นเคืองเรา ก็จะนำเราไปนินทาว่าร้าย

ความลับทั้งหลายที่เขาล่วงรู้จะถูกแฉจนหมดสิ้น ..

• หมาใดตัวร้ายขบ บาทา

อย่าขบตอบต่อหมา อย่าขึ้ง

ทรชนชาติช่วงทา - รุณโทษ

อย่าโกรธอย่าหน้าบึ้ง ตอบถ้อยถือความ ฯ

ท่านว่า หมากัดอย่ากัดตอบ - อย่าลดตัวลงไปต่อสู้หรือต่อปากต่อคำกับคนพาลหรือคนที่มีศักดิ์ต่ำกว่า.

ผู้ใดถูกสุนัขที่มีนิสัยดุร้าย ฝึกฝนยาก ขบกัด จงให้อภัยหมานั้นอย่าไปเคียดแค้นทำร้ายทุบตี

เฉกเช่นเดียวกัน ควรให้อภัย อย่าได้โกรธขึ้ง ถือสาหาความกับอสัตบุรุษผู้ไม่มีศีล ที่รังแกเรา..

« แก้ไขครั้งสุดท้าย: 02 สิงหาคม 2560 16:29:01 โดย Kimleng »

บันทึกการเข้า

ที่มา:http://www.sookjai.com/index.php?topic=64593.0