บทเรียนออนไลน์ - ทวีปเเอฟริกา

1. ลักษณะทางกายภาพของทวีปแอฟริกา

ที่ตั้ง อาณาเขต และขนาด ทวีปแอฟริกามีครึ่งหนึ่งอยู่ซีกโลกเหนือ และอีกครึ่งหนึ่งอยู่ซีกโลกใต้ โดยมีอาณาเขตติดต่อดังนี้

– ทิศเหนือ มีอาณาเขตติดต่อเกือบเป็นแผ่นดินเดียวกันกับทวีปยุโรป และเอเชีย โดยมีช่องแคบยิบรอลตาร์เป็นแนวแบ่ง ทวีปยุโรปกับทวีปแอฟริกา และคลองสุเอชแบ่งทวีปแอฟริกากับทวีปเอเชีย ดินแดนทางเหนือสุด คือ แหลมบง

– ทิศตะวันออก จดทะเลแดง อ่าวเอเดน และมหาสมุทรอินเดีย เกาะของทวีปแอฟริกาในมหาสมุทรอินเดีย ได้แก่ เกาะ มาดากัสการ์ และช่องแคบโมซัมบิกคั่นระหว่างเกาะนี้กับดินแดนภาคพื้นทวีป

– ทิศใต้ จดมหาสมุทรอินเดีย และแอตแลนติก ดินแดนทางใต้สุด คือ แหลมอะกะลัส

– ทิศตะวันตก จดมหาสมุทรแอตแลนติก มีอ่าวกินีทางตอนกลางทวีป ดินแดนตะวันตกสุด คือ แหลมอัลมาดีเอส

ทวีปแอฟริกามีขนาดใหญ่เป็นอันดับ 2 ของโลก มีเนื้อที่ 30,244,020 ตารางกิโลเมตร

ลักษณะภูมิประเทศ แบ่งได้ 3 เขต ดังนี้

เขตที่ราบสูงและภูเขาสูง มีอยู่ 3 บริเวณ ได้แก่

– เขตที่ราบสูงและภูเขาทางตะวันตกเฉียงเหนือ

– เขตที่ราบสูงและภูเขาสูงทางตะวันออก

– เขตภูเขาและที่ราบสูงทางใต้

เขตที่ราบลุ่มแม่น้ำ มี 4 แห่ง ดังนี้

– ที่ราบลุ่มแม่น้ำไนล์

– ที่ราบลุ่มแม่น้ำไนเจอร์

– ที่ราบลุ่มแม่น้ำแซมบีซี

– ที่ราบลุ่มแม่น้ำคองโก

เขตที่ราบสูงทางตะวันตก เป็นที่ราบสูงหินเก่า มีอาณาเขตตั้งแต่ทะเลทรายสะฮาราถึงอ่าวกินี

แหล่งน้ำในทวีปแอฟริกา เป็นแหล่งน้ำจืด ได้แก่

แม่น้ำ มีแม่น้ำสายสำคัญดังนี้

– แม่น้ำไนล์

– แม่น้ำคองโก

– แม่น้ำไนเจอร์

– แม่น้ำแซมบีซี

– แม่น้ำออเรนจ์

– แม่น้ำลิมโปโป

ทะเลสาบน้ำจืด อยู่ 3 แห่ง คือ ทะเลสาบวิกตอเรีย ทะเลสาบแทนกันยีกา และทะเลสาบมาลาวี

ภูมิอากาศ

ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อสภาพภูมิอากาศ ได้แก่

– ที่ตั้ง เส้นศูนย์สูตรลากผ่านตอนกลางของทวีป ทำให้เนื้อที่ 3 ใน 4 ส่วนอยู่ในเขตร้อน อีก 1 ส่วนอยู่ในเขตอบอุ่น

– ลักษณะภูมิประเทศ พื้นที่ทางตอนกลางของทวีปตั้งอยู่ในเขตศูนย์สูตร จึงได้รับอิทธิพลความชื้นและ มวลอากาศจากทะเลน้อยมาก

– กระแสน้ำ บริเวณที่มีกระแสน้ำเย็นกรีนแลนด์ไหลมาบรรจบกับกระแสน้ำอุ่นกัลฟ์สตรีม บริเวณชายฝั่งของ โมร็อกโกและดินแดนเวสเทิร์นสะฮารามีกระแสน้ำเย็นคะแนรีจะมีอากาศไม่ร้อนมาก แต่บริเวณที่กระแสน้ำอุ่น โมซัมบิกไหลผ่านฤดูหนาวจะมีอากาศอบอุ่นชื้น

– ทิศทางลมประจำ ลมค้าตะวันออกเฉียงเหนือพัดจากที่ต่างมาสู่ชายฝั่ง ล้วนมีผลต่อภูมิอากาศทั้งสิ้น

เขตภูมิอากาศ จำแนกได้ 6 เขต ดังนี้

– ภูมิอากาศแบบป่าฝนเขตร้อน มีพืชพรรณธรรมชาติเป็นป่าทึบหรือป่าดิบ

– ภูมิอากาศร้อนชื้นแบบทุ่งหญ้าเมืองร้อนหรือทุ่งหญ้าสะวันนา มีพืชพรรณธรรมชาติเป็นต้นไม้สลับทุ่งหญ้า

– ภูมิอากาศแบบทะเลทราย มีพืชพรรณธรรมชาติ เช่น อินทผลัม กระบองเพชร

– ภูมิอากาศแบบทุ่งหญ้ากึ่งทะเลทราย มีพืชพรรณธรรมชาติเป็นแบบทุ่งหญ้าสเตปป์

– ภูมิอากาศแบบเมดิเตอร์เรเนียน มีพืชพรรณธรรมชาติ ได้แก่ มะกอก

– ภูมิอากาศแบบอบอุ่นชื้น มีพืชพรรณธรรมชาติเป็นป่าไม้ผลัดใบ ใบไม้กว้าง และไม้พุ่ม

ทรัพยากรธรรมชาติ

– ดิน ไม่ค่อยมีความสมบูรณ์ เพราะแร่และสารอาหารในดินย่อยสลายเร็ว

– ป่าไม้ พื้นที่ป่าไม้คิดเป็น 1 ใน 5 ของทั้งทวีป ส่วนใหญ่จะปลูกป่าเพื่อการดำรงชีวิต

– สัตว์ในธรรมชาติ ทวีปแอฟริกามีสัตว์หลากหลายชนิด แต่มีการล่าสัตว์ทำให้สัตว์ในธรรมชาติลดจำนวนลงอย่าง รวดเร็ว จึงจัดตั้งเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแห่งชาติ

– พลังงาน ส่วนใหญ่มาจากแหล่งพลังงาน ได้แก่ ถ่านหิน น้ำมันและก๊าซธรรมชาติ พลังงานน้ำ และ นิวเคลียร์ซึ่งทวีปนี้มี แร่ยูเรเนียมจำนวนมาก

– แร่ เป็นสินค้าออกที่สำคัญ ได้แก่ ทองคำ ผลิตมากในแอฟริกาใต้ ซิมบับเว และกานา เพชร

2. ลักษณะทางสังคม เศรษฐกิจ และวัฒนธรรมของทวีปแอฟริกา

ประชากร ความหนาแน่นของประชากรน้อย

จำนวนประชากร สถิติใน พ.ศ. 2553 ทวีปแอฟริกามีประชากรประมาณ 1,030 ล้านคน มีประชากร 34 คนต่อตารางกิโลเมตร

เชื้อชาติ แบ่งเป็น 2 กลุ่ม ดังนี้

– กลุ่มผิวดำ เป็นเผ่าพันธุ์ดั้งเดิมของทวีปแอฟริกา เรียกว่า นิกรอยด์ มีผิวสีดำ ผมหยิกหย็อง

– กลุ่มผิวขาว เป็นเผ่าพันธุ์ดั้งเดิมที่มีผิวขาว

ภาษา แบ่งเป็น 4 กลุ่มใหญ่ ๆ ดังนี้

– กลุ่มภาษาเซมิติก

– กลุ่มภาษาซูดาน

– กลุ่มภาษาบันตู

– กลุ่มภาษาเฮาซา

ศาสนา บางส่วนที่นับถือศาสนา ได้แก่ คริสต์ศาสนา ศาสนาอิสลาม ศาสนาพราหมณ์–ฮินดู และมีส่วนน้อยนับถือศาสนายูดาห์ ซึ่งมีผู้นับถือคริสต์ศาสนาเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ

การกระจายของประชากร

– เขตที่มีประชากรหนาแน่น เป็นบริเวณที่อากาศไม่ร้อนจนเกินไป มีดินอุดมสมบูรณ์ และอยู่ใกล้แหล่งน้ำ

– เขตที่มีประชากรเบาบาง เป็นบริเวณที่อากาศร้อนและแห้งแล้งมาก

เศรษฐกิจ ทวีปแอฟริกามีอาชีพที่สำคัญ ดังนี้

การเกษตร ประกอบด้วย

การเพาะปลูก ซึ่งลักษณะการเพาะปลูกจะต่างกันตามสภาพภูมิอากาศและภูมิประเทศดังนี้

– เขตร้อนชื้น มีภูมิอากาศร้อนชื้น และเพาะปลูกพืชเมืองร้อน

– เขตลุ่มน้ำไนล์ เป็นเขตภูมิอากาศร้อนและแห้งแล้ง แต่ได้รับน้ำจากการชลประทาน

– เขตเมดิเตอร์เรเนียน ปลูกพืชแบบเมดิเตอร์เรเนียน

– เขตอบอุ่นชื้น ปลูกข้าวสาลี ข้าวโพด ไม้ผล

การเลี้ยงสัตว์ มีการเลี้ยงสัตว์อย่างแพร่หลาย ซึ่งสัตว์เลี้ยงที่สำคัญ ได้แก่

– โคพันธุ์พื้นเมือง เลี้ยงเพื่อใช้แรงงานและเป็นอาหาร

– โคพันธุ์ต่างประเทศ เลี้ยงไว้เพื่อใช้เนื้อและนม

– แพะและแกะ นิยมเลี้ยงแบบเร่ร่อน

– อูฐ ใช้เป็นพาหนะและเป็นอาหาร

– ลา ใช้เป็นพาหนะในเขตทุ่งหญ้ากึ่งทะเลทราย

การล่าสัตว์ มีมากจนสัตว์ป่าลดลงอย่างรวดเร็ว จึงจัดทำเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแห่งชาติขึ้น

การทำประมง ชาวแอฟริกันมีการทำประมงน้อย ส่วนแอฟริกาใต้จับปลามากที่สุดในทวีป ซึ่งบริเวณที่มีกระแสน้ำเย็นเบง เกวลาไหลผ่าน จะมีอาหารอุดมสมบูรณ์และมีปลาชุกชุม

การทำป่าไม้ เป็นแหล่งป่าไม้เมืองร้อนที่สำคัญ แต่ผลิตไม้ได้น้อยกว่าทวีปอื่น

การทำเหมืองแร่ แร่ที่สำคัญมีดังนี้

– เพชร ผลิตได้ประมาณ 3 ใน 4 ของโลก

– ทองคำ ผลิตทองคำมากกว่าครึ่งหนึ่งของโลก

– พลอย

– ถ่านหิน

– น้ำมันดิบและก๊าซธรรมชาติ

– เหล็ก

– ทองแดง

อุตสาหกรรม แอฟริกาใต้เป็นประเทศเดียวที่มีความก้าวหน้าทางอุตสาหกรรมในทวีป ส่วนประเทศอื่นก็มีอุตสาหกรรมแต่ เบาบาง

การค้า มักเป็นผู้ส่งออกวัตถุดิบ และนำเข้าสินค้าสำเร็จรูปและอาหารทำให้เสียเปรียบดุลการค้าให้ประเทศที่ผลิตและส่ง ออกน้ำมันและก๊าซธรรมชาติ

การคมนาคมขนส่ง มีดังนี้

– ทางบก เนื่องจากค่าทางเศรษฐกิจน้อยและประชากรน้อย การสร้างเส้นทางคมนาคมจึงไม่คุ้มค่ากับการลงทุน

– ทางน้ำ เนื่องจากทวีปแอฟริกาอยู่ในเส้นทางเดินเรือระหว่างทวีปต่าง ๆ หลายประเทศได้มีการปรับท่าเรือ จนมีเมืองท่า ขนาดใหญ่หลายเมือง

– ทางอากาศ ประเทศที่มีระบบการคมนาคมขนส่งทางอากาศที่ดีในทวีปแอฟริกา ได้แก่ สาธารณรัฐแอฟริกาใต้ อียิปต์ เอธิโอเปีย เคนยา ไนจีเรีย และกานา