Zıyanlı ádetler 

НӘШЕБЕНТЛИК  ҲӘМ ОНЫҢ ИНСАН ОРГАНИЗМИНЕ ТӘСИРИТЕМЕКИ ШЕГИЎДИҢ САЛАМАТЛЫҚҚА ТӘСИРИ

Темеки шегиў- инсан саламатлығына үлкен зыян жеткизиўчи жаман әдетлерден бири болып табылады. Көпшилик шегиўшиликти зыянсыз деп есаплайды, лекин, булай емес.

Бириншиден, шегиўшилик нәшебентликти келтирип шығарады, ал оннан қутылыў жүдә қыйын.

Екиншиден, шегиў әпиўайы әдет емес, ол нәшебентликке алып келетуғын сыртқы көринислерден бири болып табылады.

Сигаретаның тийкарғы стадиясы болған никотин нерв системасына ўақтыншалық ескертиўши тәсир көрсетеди, қан басымын асырады, майда қан тамырларын тарайтады, дем алыў органларына тәсир етеди ҳәм ас сиңириў  системасында ашыўды күшейтеди.

☞Никотин - ҳәр түрлы түрдеги темеки өнимлерин шегиў нәтийжесинде қан ағымына киретуғын күшли уўлы затлы элемент. Никотин сигарет түтини өкпеге киргеннен кейин 7 секундтан кейин мийге жетип барады.

   Никотин кең тәсир шеңберине ие. Бул жүректиң соғыў тезлигине, қан айланысына тәсир етеди, қандағы қант муғдарын асырады, орта мий ҳәм мий ярым шеңбериниң ҳәрекетшеңлигин арттырады ҳәм периферик қан айланыўын пәсейтиреди.

1. Шегиўдиң ақыбетлери:

Шаштың төгилиўи

Остеопороз

Көз линзаларының қараңғыласыўы

Жүрек кеселлиги

Жыйрықлар 

Ас қазан жарасы 

Еситиў қәбилетиниң төменлеўи

Бармақлар үстиндеги сары тери 

Тери саратаны (рак)

Тислердиң түсиўи

Ҳәмледарлыққа унамсыз тәсир

Жөтел ҳәм дем алыўдың қыйынласыўы

Псориаз

Бергер кеселлиги 

өспе (онкология)

ШЕГИЎШИЛИК - БУЛ ЗЫЯНЛЫ!!!

☞ШЕГИЎДИҢ ЗЫЯНЫ

Темеки денсаўлық ушын үлкен қәўип туўдырады:

Темеки түтини дем алыў жолларында топланады, бул болса турақлы жөтелге алып келеди;

Шегиў ўақтында тислер сарғаяды;

Шегиўшиниң даўысы қырылдайды, аўыздан жағымсыз ийис келеди;

Аз-аздан шашлары түседи, көриў ҳәм еситиў төменлейди;

Турақлы шегиўшилер өзи ҳәм әтирапындағылардың саламатлығына үлкен зыян жеткизеди;

Темеки түтини турақлы түрде дем алыў, есте сақлаў ҳәм пикирлеўди бузады;

үй жумысларын орынлаўда қыйыншылық пайда етеди;

Темеки шегетуғын баланың бойы киши  болады;

Темекиниң жаслар саламатлығына да, келешегине де зыяны болады;

Шегиў түрли кеселликлерге алып келеди: органлар саратаны (рак), аллергия, жүрек, баўыр ҳәм басқа органлар кеселликлери.

☞НАСЫБАЙ ҲӘМ ОНЫҢ ӨЛИМ АҚЫБЕТЛЕРИ

Насыбай тап темеки сыяқлы нәшебентлик сезимин оятады ҳәм адамда нәшебентликтиң қәлиплесиўине себеп болады.

 Насыбайдың қурамы. 

Насыбай майдаланған темеки, өширилген ҳәк, күл, желим ҳәм өсимлик майынан таярланады. Жасыл рең бериў ушын оған тут ямаса басқа теректиң қурғатылған ҳәм майдаланған жапырақлары қосылады. Насыбайдың өсимлик майынан тысқары барлық қурамлық бөлимлериинсан организми ушын зыянлы.

Насыбай ислетиўдиң зыяны

  Илимпазлар насыбайдың қурамын үйренип шығып, оны нәшебентллик затлар қатарына киргизди. Насыбай ислеткен шегиўши нәшебент есапланады. Шегиўши оны тил астында 2-3 секунд услап турады. Бул ўақытта насыбай қурамындағы зыянлы элементлар қанға сиңип кетеди, бул болса мий,жүрек, баўыр, бүйрек сыяқлы органлардың зәҳәрлениўине алып келеди.

Насыбайдан пайдаланыўдың қәӯипли ақыбетлери темеки, ҳәк ҳәм күлдиң бир бөлеги болған узақ мүддетли зыянлы тәсири нәтийжесинде аўыз, өңеш ҳәм ас қазан саратаны (рак) есапланады. Насыбайкешлер шекпейтуғынларға қарағанда көбирек аўыз бослығы саратанына (рак) шалынады.

Насыбайды биринши реет қабыллаўда насыбай қурамындағы темеки, ҳәк ҳәм күлге қарсы қорғаў реакциясы пайда болады ҳәм өзин көрсетеди:

кеўил айныўы ;

қусыў;

бас айланыўы ;

журек урыў тезлигиниң артыўы

суўық тер;

аяқта тура алмаў.

Қолайсыз сезимлердиң пайда болыўы себепли, көплеген өспиримлер биринши реет насыбайды сынап көриўден, оны ислетиўден бас тартады.

Солай етип, узақ мүддет насыбай ислетиў нәтийжесинде адамды психикалық ҳәм физикалық ҳәлсизлендиреди, жумыс нәтийжелилигин жоғалтады, ерте қартаяды ҳәм "майып"қа айланады.

☞АЛКОГОЛИЗМ ҲӘМ ОНЫҢ ИНСАН ДЕН САЎЛЫҒЫНА ТӘСИРИ

Алкоголлы ишимликлердиң ҳийлекерлиги сонда, дәслеп олар жәрдем береди, аўырыў ҳәм шаршаўды жоқ етеди. Сол себепли көпшилик адамлар ишиўди баслайды. Ақыбетлерге дус келип, олар нәшебентликтен қутыла алмаслығын түсинип жетеди.

Пайдаланылған ҳәр қандай спиртли ишимликлер сперма ҳәм сперма активлигине тәсир етиўи анықланды. Ҳәр қандай ер адам, спиртли ишимлик ишкенбе ямаса жоқпа, саламат ҳәм кесел сперматозоидларга ийе. Саламат сперматозоидлар күшли ҳәм актив, кеселлер болса ҳәлсиз ҳәм ҳәрекетсиз.

Мәйек тек ең жылдам ҳәм шыдамлы сперма тәрепинен туқымландырылады. Спиртли ишимликлерди қабыл еткенде, кесел сперматозоидалар да активлеседи, яғный активлик дәрежеси бойынша олар саўлары менен ҳәрекетке кириседи.

 Солай етип, мәйек кесел сперма мененде туқымландырылыўы  мүмкин. Нәтийжеде, бала түрли кеселликлер менен туўылыў итималлығы жоқары болады. Тек спиртли ишимликлер емес, бәлки нәшебентлик элементлерды қабыл етиўде бундай ақыбетлерге алып келиўи мүмкин.

Бундай ҳалаттада, мәйек бул кесел сперма менен туқымландырылыўы мүмкин. Спиртли ишимликлер менен бир қатарда, нәшебентлик элементлерде ҳәмлеге унамсыз тәсир етеди.

Алкоголизм - турақлы мәслик, спиртли ишимликлерди ҳәдден тыс ҳәм үзликсиз түрде қабыл етиў, бул адамның ден саўлығы ҳәм мийнет қәбилетине, соның менен бирге, жәмийет пәраўанлығынада зыян жеткизеди.

Алкоголизм инсан денесиниң барлық системалары ҳәм ағзаларына тәсир етеди. Қабыл етилген алкогол муғдарын қадағаламайтуғын адам өзин бақлаўды жоғалтады, орайлық ҳәм периферик нерв системасының искерлиги бузылады, делбеликлер, невритлар ҳәм басқалар пайда болады, ишки органлардың искерлиги истен шығады. Алкоголизм инсан психикасында өзгерислерди келтирип шығарады, яғный мәслик жағдайында ол өз жанына қаст етиўи ямаса жынаят ислеўи мүмкин.

Алкоголизм нәтийжесинде мийдиң ислеўи аз-аздан пәсейеди, ойлаў, ҳәр қандай зәрүрли машқаланы шешиўи қыйын болады. Кейинирек бас аўырыўы, уйқының бузылыўы, жуўапкершиликсизлик, адамларға ҳәм ҳәтте өзине де исенбеўшилик, шаршаў, улыўма ҳәлсизлик белгилери пайда болады. Егер нәшебентликтиң алдын алынбаса, нерв системасы бузылады, психикалық жағдай өзгереди.

Зыянлы әдетлерге ғәрезлилик тек ғана инсан түри-түсин өзгертиреди, бәлки түрли кеселликлерге, ҳәтте өлимге де алып келеди.

Солай екен, зыянлы әдетлерди келтирип шығармаслық  ҳәм оннан ўаз кешиў ушын өзимизде күш ҳәм шыдамлылық табыўымыз керек.

Нәшебентликтиң раўажланыўы, нәшебентликке ғәрезлилик, нәшебентлик синдромына алып келеди. Алдын эйфория дәрилердиң дозасы, оларды қабыллаў усылы ҳәм инсанның психикалық жағдайына қарай гүзетиледи. Денениң қорғаў реакциясы пәсейеди. Аз-аздан адам нәшебентликке руўхый ғәрезли болып қалады. Буннан кейин физикалық ғәрезлилик гүзетиледи. Бундай ҳалатта, адам нәшебентлик элементлерге қарсы шыдап тура алмайды ҳәм бул нәрселер оны өзине тарта баслайды.

 Нәтийжеде, алып таслаў белгилери (тартысыў белгилери) пайда болады, ашыўланыў, депрессия белгилери, гипоманиокал (психик) жағдай гүзетиледи. Солай етип, нәшебентлик пенен алкоголизмге болған физикалық ҳәм психологиялық ғәрезлилик пайда болады.

Бул синдромның басланыўы шәртли түрде 3 басқышқа бөлинеди:

Адаптация- организмниң реактивлигиниң өзгериўи ҳәм психологиялық ғәрезлиликтиң пайда болыўы.

Қумар - шегиниў белгилери көринисиндеги ўаизикалық ғәрезлиликтиң пайда болыўы.

Барлық системалардың истен шығыўы.

Нәшебентлик түрлери

 Нәшебентлик элементлерды биринши қабыллаўда лоғыў пайда болады, аўыздан көбик бөлинип шыға баслайды, кейинала бас айланыўы, түпирик шығарылады. Жеңиллик, салмақсызлық сезими раўажланады, секириў, ойынга түсиўди қәлеў пайда болады. Соның менен бирге, көпшилик күлиўди баслайды, олар өз пикирлерин анық жеткерип бере алмайды. Бул нәшебентлик элементлер менен зәҳәрлениўдиң биринши басқышы болып табылады. Кейин екинши басқыш басланады - депрессия. визуал, еситиў галлюцинациялары, истерия, шизофрения белгилери пайда болыўы мүмкин. Шахстың өзи не қылып атырғанын түсинбейди  ҳәм нәтийжеде жынаят жүз бериўи  мүмкин.

Морфин сыяқлы дәрилер

Бул дәрилер жүдә өзине ғәрезлиликке алып келеди. Турақлы түрде нәшебентлик элементлерды қабыллаў менен эйфория жағдайы, көтериңки руўхланыў, кемсалыйқалық, биймәлеллик ҳәм гейде иллюзиялар гүзетиледи. Психикада өзгерислер болады, ҳаўлығыў, уўайым, өлимнен қорқыў, өз-өзинен көтерилиў, өз мүмкиншиликлерин артықша баҳалаў, кейин депрессия пайда болыўы мүмкин.

Созылмалы нәшебентлик. Кокаинниң биринши дозасын қабыл еткеннен кейин, адамның бас айланыўы, бас пенен байланыслы аўырыўларды басынан кеширеди, кейин бул жақсы кейпият пенен алмастырылады. Кокаинди қабыллаўда жүрек урыўы ҳәм дем алыў күшейеди ҳәм дозаны асырып жибериў өлимге алып келиўи мүмкин.

☞Нәшебентлик элементлерди  кери мақсетте пайдаланыў

Нәшебентлик элементлерды өзимшиллик пенен талан-тараж етиўши дәрилер химиялық элементлер ҳәм бирқанша дәрилерди өз ишине алады. Буларға психотроп, гипноз ҳәм тынышландыратуғын элементлер киреди.

Токсикация түрлери:кофеин менен зәҳәрлениў (шифир, кофе шифир), темеки ийисин ингалациялаў, бензин, түрли дәри-дәрманлар, желим пуўы сыяқлы түрли элементлердың өткир ийислеринен дем алыў.

Дәри өнимлери ҳәм олардың түрлери ҳаққында түсиниклер

Қолланғанда нәшебентликке алып келетуғын барлық элементлер ҳәм дәрилер нәшебентлик элементлер болып табылады.

 Оларды 4 группаға болыў мүмкин:

Нерв системасының искерлигин төменлетиўши элементлер ҳәм қураллар (депрессантлар). Буларға афюн топарындағы дәрилер ҳәм элементлер киреди: морфин, амнопон ҳәм басқалар ;

Тезлестириўши тәсирге ийе препаратлар ҳәм элементлер, барбитурик кислота туўындылары: натриэтаминал, фенобарбитал ҳәм басқалар ;

Хошаметлендиретуғын тәсирге ийе болған элементлер ҳәм қураллар (психо-стимуляторлар): кокаин, фенамин ҳәм басқалар ;

Галлюциноген айрықшалықларға ийе элементлер ҳәм қураллар: каноп, марихуана ҳәм басқалар.