TITA Art - Tinh hoa văn hóa Á đông

1.2 Về sự phổ biến của trà đạo 

Cùng với sự phát triển của văn hóa thưởng trà trên toàn thế giới, trà đạo dần trở thành một bộ môn nghệ thuật được giới “sành trà” ưa chuộng, đồng thời là thú vui tao nhã của giới thượng lưu. Bắt nguồn từ Nhật Bản, bộ môn này nhanh chóng lan rộng ra khắp các nước Á Âu, mỗi một quốc gia lại mang một dấu ấn văn hóa khác biệt. Bất cứ nơi nào có trà xuất hiện, chắc chắn sẽ có sự hiện diện của nghệ thuật văn minh trà đạo - nét văn hóa đầy tinh tế và thanh cao. 

1.3 Các quốc gia có nền văn hóa trà đạo lâu đời 

Không chỉ Nhật Bản, rất nhiều các quốc gia Châu Á cũng sở hữu cho mình nền văn hóa trà đạo độc đáo và lâu đời, có thể kể đến như Trung Quốc, Hàn Quốc và Việt Nam. Mỗi một quốc gia lại mang những nét tinh hoa khác biệt không thể nhầm lẫn, tạo nên sự đa dạng, phong phú trong cách thức thể hiện bộ môn nghệ thuật văn minh và tao nhã này. 

2. Tìm hiểu văn hóa trà đạo độc đáo của từng quốc gia 

2.1 Về trà đạo Việt Nam 

Nét độc đáo trong nghệ thuật trà đạo Việt Nam 

Theo lịch sử được ghi chép lại, văn hóa trà đạo của Việt Nam bắt nguồn từ chè Nguyên - một nghệ thuật thưởng trà ra đời ở thời Hậu Lê và vốn chỉ dành cho tầng lớp vua chúa, quý tộc. Sau đó, vào đầu thời Nguyễn, nghệ thuật này được đưa đến đỉnh cao, lan truyền rộng rãi trong tất cả mọi tầng lớp nhân dân. 

Với những người con đất Việt, trà đạo không chỉ giúp cho mối quan hệ giữa người với người trở nên khăng khít, mà còn tượng trưng cho lối văn hóa kính trên nhường dưới, tôn trọng phép tắc trong đời sống hàng ngày, thể hiện được truyền thống văn hóa lễ nghĩa của ông cha ta. 

Nổi bật nhất trong nghệ thuật trà đạo Việt Nam chính là nghệ thuật pha trà độc đáo. Người biết thưởng trà phải là người am hiểu cách sử dụng trà cụ, kiểm soát được nhiệt độ và nguồn nước sao cho hương vị và độ thơm của trà giữ được trọn vẹn. Ngoài ra, các loại trà ngon, thượng hạng của nước ta cũng chính là yếu tố tạo nên nét cuốn hút của văn hóa trà đạo. 

Các loại trà cụ và cách thưởng trà Việt Nam 

Không cầu kỳ, hoa mỹ như trà đạo Nhật Bản, trà cụ của Việt Nam khá đơn giản, chỉ bao gồm ấm trà, chén trà, khay, kỷ và hỏa lỏ. Những vật dụng này đa số được làm từ đất sét, một số có thể là thủy tinh hoặc kim loại. Một buổi thưởng trà lý tưởng của người Việt Nam phải có thêm ánh nến ấm áp, mùi hương trầm nhẹ dịu và hương hoa thoang thoảng. 

Nhìn chung, trà đạo Việt Nam không có quá nhiều quy chuẩn phức tạp về dụng cụ hay hình thức, miễn là người thưởng trà có thể tận hưởng được trọn vẹn vị ngon của trà, đồng thời được thư giãn, tập trung vào những câu chuyện đời thường nhẹ nhàng, ấm áp.

2.2 Về trà đạo Trung Hoa 

Nét độc đáo trong nghệ thuật trà đạo Trung Hoa 

Trung Hoa cũng là một trong những quốc gia có văn hóa trà đạo lâu đời nhất thế giới, cũng chính là cái nôi của cây trà. Trong quá trình phát triển, người Trung Hoa đã dành ra nhiều thời gian, công sức để nghiên cứu, biến trà từ một vật phẩm nội địa trở thành loại đồ uống phổ biến trên toàn thế giới. Trung Hoa chính là nơi sở hữu nhiều loại trà quý hiếm với hương vị nổi trội, đặc biệt, là cốt lõi giúp cho nền văn minh trà đạo được phát triển rực rỡ. 

Trà đạo Trung Hoa không chỉ đề cao hương vị mà còn hướng đến sự mỹ miều. Nghĩa là, tất cả các quy trình từ chọn trà, pha chế đều phải được kiểm soát vô cùng cẩn thận. Các loại trà cụ như ấm trà hay nước pha, cách pha cũng cần được cân đo kỹ lưỡng, sắp xếp sao cho thật hòa hợp để tạo ra tổng thể ấn tượng, mỹ miều. Ngoài ra, văn hóa trà đạo Trung Hoa còn nổi tiếng với nghệ thuật pha trà Kungfu mang đậm dấu ấn truyền thống. 

Các loại trà cụ và cách thưởng trà Trung Hoa 

Nghệ thuật trà đạo Trung Hoa yêu cầu trà cụ phải có đủ bàn trà, ấm trà, chén tống, chén trà, ống ngửi, thông tấm, thẻ múc trà, kẹp chén, gạt trà, phễu và phễu lọc. Chính vì văn hóa trà đạo hướng đến sự hoàn hảo, mỹ miều nên cũng có yêu cầu rất cao trong trà cụ. Tương ứng với sự phức tạp, khắt khe về dụng cụ, cách thưởng trà của người Trung Hoa cũng có rất nhiều bước khác nhau. 

Đầu tiên, người ta sẽ sử dụng chén trà để úp lên ống ngửi, sau đó nhanh chóng lật lại để nước trà chảy ngược từ ống sang chén, đảm bảo giữ được toàn bộ hương thơm có sẵn của trà. Tiếp theo, kẹp giữ chén trà và ống ngửi bằng hai tay, đưa chén lên sát mũi rồi dùng tay lăn nhẹ chén trà để cảm nhận hương vị. Chỉ được sử dụng ba ngón tay để kẹp chén trà, đây được gọi là tư thế “tam long giá ngọc” tao nhã và thanh cao.

2.3 Về trà đạo Nhật Bản 

Nét độc đáo trong nghệ thuật trà đạo Nhật Bản

Là quê hương khai sinh ra nghệ thuật trà đạo, văn hóa thưởng trà của Nhật Bản lại bị ảnh hưởng khá nhiều từ nước láng giềng Trung Hoa. Tuy nhiên, trà đạo Nhật bản vẫn có những nét riêng đầy độc đáo, ghi dấu ấn nhờ sự tỉ mỉ, chỉn chu trong cách pha chế và hương vị độc đáo, khác biệt của xứ sở hoa anh đào. 

Trong đó, nét đặc sắc nhất của trà đạo Nhật Bản chính là hương vị umami độc đáo, cùng cách pha trà đầy ấn tượng. Đối với những người “sành trà” Nhật Bản, nghệ thuật là trà đạo chính là cách thức để con người ta thanh lọc tâm hồn, giũ bỏ hết những điều mệt mỏi, không may mắn trong cuộc sống hàng ngày để hòa mình vào hương vị của thiên nhiên. 4 nguyên tắc cơ bản mà người thưởng trà cần ghi nhớ chính là hòa – kính - thanh – tịch. Bên cạnh đó, trà đạo Nhật Bản cũng có những tiêu chuẩn nhất định về lượng nước cần pha, không gian, cách thưởng trà và các lễ nghi cần thiết. 

Các loại trà cụ và cách thưởng trà Nhật Bản

Bộ trà cụ đầy đủ của người Nhật Bản sẽ bao gồm kama – nồi nấu, furo – bếp đun, hishaku – gáo tre, mizushashi – hũ đựng nước rửa bát trà và châm thêm nước, kensui – hũ đổ nước thừa, usuki và chawan – bát trà. Cách thưởng trà của người Nhật Bản cũng đánh giá cao sự tỉ mỉ, công phu. Đầu tiên, người ta sẽ cầm bát trà bằng tay phải, sau đó đặt sang lòng bàn tay trái. Tiếp theo, xoay bát trà 3 vòng theo chiều kim đồng hồ bằng tay phải. Tiếp đó, người thưởng trà nhấp môi thử, nhanh chóng dùng tay lau đi phần miệng bát vừa chạm vào rồi xoay bát ngược chiều kim đồng hồ, cuối cùng trả lại cho trà chủ.

2.4 Về trà đạo Hàn Quốc 

Nét độc đáo trong nghệ thuật trà đạo Hàn Quốc 

So với trà đạo đề cao chữ “mỹ” của Trung Quốc, đề cao chữ “đạo” của Nhật Bản, văn hóa thưởng trà Hàn Quốc có phần phóng khoáng và đơn giản hơn. Điểm nhấn của nghệ thuật trà đạo nằm ở hương vị thơm ngon, độc đáo cùng cách pha trà ấn tượng. Tuy văn hóa trà du nhập vào Hàn Quốc muộn hơn, nghệ thuật trà đạo ở đây lại kế thừa hầu như trọn vẹn những tinh hoa độc đáo, thoát ra các quy chuẩn khắt khe, phức tạp để mang đến những nét văn hóa mới mẻ, ấn tượng. 

Các loại trà cụ và cách thưởng trà Hàn Quốc 

Bộ trà cụ của người Hàn Quốc khá tối giản, chỉ bao gồm ấm trà, chén trà, dĩa lót chén, đồ chuyền nước (dùng để đưa nước nóng vào bên trong ấm trà), hũ đựng và thẻ đong. Các dụng cụ này đa số đều được làm từ gốm Hagi, có tráng men dày vô cùng chắc chắn, kiểu dáng, thiết kế và màu sắc hướng đến sự thanh cao, nhã nhặn. 

Khách thưởng trà sẽ ngồi cách bàn trà một khoảng vừa đủ. Sau đó, chủ nhà rót trà vào trong tách, đựng trên khay gỗ để mang đến vị trí của từng người. Trong một buổi trà đạo, khách chỉ được thưởng trà tối đa 2 lần. Khi tiến hành rót trà ra tách, tách của khách thì nằm bên tay trái, tách của chủ thì nằm bên tay phải, thứ tự rót trà là khách trước, chủ sau. Trước khi chủ nhà nâng tách lên thì khách không được làm điều này. Trong quá trình thưởng trà, người ta nâng tách bằng một tay, tay còn lại che kín miệng tách, lòng bàn tay hướng vào bên trong, để tách sát mũi để cảm nhận được hương thơm của trà.

Trà sẽ được thưởng thức một cách chậm rãi, uống từng ngụm nhỏ và không được phát ra tiếng. Nếu trong buổi trà đạo có người lớn tuổi thì mọi người phải quay mặt sang một bên khi thưởng thức, cử chỉ nhẹ nhàng, kín đáo và nhã nhặn.