Cretaceous (KỶ PHẤN TRẮNG)

Kỷ Phấn trắng là một kỷ địa chất kéo dài từ khoảng 143,1 đến 66 triệu năm trước (Mya). Đây là kỷ thứ ba và cũng là kỷ cuối cùng của Kỷ Trung sinh, cũng là kỷ dài nhất. Với khoảng 77 triệu năm, đây là kỷ địa chất thứ chín và dài nhất của toàn bộ Kỷ Hiển sinh. Tên này bắt nguồn từ tiếng Latin creta, có nghĩa là 'phấn', có nhiều trong nửa sau của kỷ này. Nó thường được viết tắt là K, theo tiếng Đức là Kreide.

Kỷ Phấn trắng là một kỷ có khí hậu tương đối ấm áp, dẫn đến mực nước biển eustatic cao tạo ra nhiều biển nội địa nông. Các đại dương và biển này có các loài bò sát biển, amonit và động vật nguyên sinh hiện đã tuyệt chủng, trong khi khủng long vẫn tiếp tục thống trị trên cạn. Thế giới phần lớn không có băng, mặc dù có một số bằng chứng về thời kỳ băng hà ngắn ngủi trong nửa đầu thời tiết lạnh hơn và rừng trải dài đến tận hai cực.

Nhiều nhóm phân loại chiếm ưu thế hiện diện trong thời hiện đại cuối cùng có thể được truy ngược về nguồn gốc từ kỷ Phấn trắng. Trong thời gian này, các nhóm động vật có vú và chim mới xuất hiện, bao gồm cả họ hàng sớm nhất của động vật có nhau thai và thú có túi (lần lượt là Eutheria và Metatheria), với các loài chim đầu tiên xuất hiện vào cuối kỷ Phấn trắng. Cá xương, nhóm động vật có xương sống hiện đại đa dạng nhất tiếp tục đa dạng hóa trong kỷ Phấn trắng với sự xuất hiện của phân nhóm Acanthomorpha đa dạng nhất của chúng trong giai đoạn này. Trong thời kỳ đầu kỷ Phấn trắng, thực vật có hoa xuất hiện và bắt đầu đa dạng hóa nhanh chóng, trở thành nhóm thực vật chiếm ưu thế trên khắp Trái đất vào cuối kỷ Phấn trắng, trùng với sự suy giảm và tuyệt chủng của các nhóm thực vật hạt trần trước đây đã lan rộng.

Kỷ Phấn trắng (cùng với kỷ Trung sinh) kết thúc bằng sự kiện tuyệt chủng kỷ Phấn trắng–Paleogen, một sự kiện tuyệt chủng hàng loạt lớn trong đó nhiều nhóm, bao gồm khủng long không phải chim, thằn lằn bay và các loài bò sát biển lớn, đã tuyệt chủng, được cho là do tác động của một tiểu hành tinh lớn hình thành nên hố va chạm Chicxulub ở Vịnh Mexico. Sự kết thúc của kỷ Phấn trắng được xác định bởi ranh giới đột ngột của kỷ Phấn trắng–Paleogen (ranh giới K–Pg), một dấu hiệu địa chất liên quan đến sự kiện tuyệt chủng hàng loạt nằm giữa kỷ Trung sinh và kỷ Tân sinh.