Dienst in Groot-Brittannië

Laatste vlucht

Op 27 september 1944 steeg hij op van RAF Brenzett als een van negen piloten die Halifax-bommenwerpers escorteerden richting het Duitse Sterkrade, als onderdeel van operatie “Ramrod 1297”. Hij vloog met een North American Mustang MK III met serienummer FZ196, code UZ-D.

Tijdens de vlucht meldde hij motorproblemen en keerde hij terug richting de basis. Kort daarna verdween hij. Na zijn verdwijning werd een militaire commissie ingesteld om zijn lot te achterhalen. Jarenlang werd aangenomen dat hij in zee was neergestort. Het was een gebied van zware gevechten, het zogenaamde niemandsland.

Crash en getuige

Pas vele jaren later werd vastgesteld dat zijn vliegtuig neerstortte in de omgeving van Veghel, tijdens de operatie Market Garden. In die tijd bevond Veghel zich in de zogeheten corridor, de geallieerde aanvoerroute richting Arnhem. 

De crash werd gezien door boer Van de Crommert. Ondanks het gevaar besloot hij naar de plaats van de crashlocatie te gaan. De piloot lag levenloos naast het wrak van zijn vliegtuig. Samen met zijn zoon en een familielid begroef hij de gesneuvelde Poolse piloot in een geïmproviseerd graf, gewikkeld in doek.

In die tijd verbleven er geallieerde soldaten in zijn huis, die het gebouw niet konden verlaten zonder een vuurgevecht te riskeren. Desondanks besloot hij tot de begrafenis, waarbij hij niet toestond dat de gesneuvelde werd geschonden of geplunderd. Hij verzamelde en noteerde de gegevens van de gesneuvelde piloot en gaf deze door aan de plaatselijke slager, G. van Beljouw, die ze vervolgens doorgaf aan de gemeente, waar ze officieel werden geregistreerd. De melding werd op 2 oktober 1944 vastgelegd door de ambtenaar van de burgerlijke stand in Veghel.

Door een fout werd de naam echter verkeerd genoteerd als “T. Kozonski”. In latere jaren werd, tijdens onderzoek uitgevoerd door Jan van Boxtel en Jan Hey, teruggekeerd naar deze kwestie. Er werd vastgesteld dat deze naam toebehoorde aan een soldaat die krijgsgevangen was genomen. Dit betekende dat hij niet de piloot kon zijn die in de omgeving van Veghel was omgekomen.

Onbekende identiteit en herstel

Op 3 juli 1946 werd het lichaam van de piloot overgebracht naar de Lambertusbegraafplaats in Veghel. De herbegraving werd uitgevoerd door de Graves Concentration Unit van het Britse leger, waarbij een officieel archiefrapport werd opgesteld.

Meer dan 70 jaar lag hij daar begraven als onbekende soldaat. Op zijn eerdere grafsteen stond de tekst: “An airman of the 1939–1945 war. Polish Forces. Known unto God”.

Pas dankzij jarenlange inspanningen van Jan van Boxtel en Jan Hey, in samenwerking met de Raad voor de Bescherming van Strijd en Martelaarschap in Warschau, kon zijn ware identiteit worden vastgesteld. Op 14 september 2014 werd zijn naam officieel hersteld.

Laatste rustplaats

Herstel van identiteit

Zoektocht naar de crashlocatie

Gedurende vele jaren bleef de plaats van de crash onzeker. Er werden verschillende mogelijke locaties aangewezen, maar geen daarvan kon eenduidig worden bevestigd.

In september 2024 werd het onderzoek hervat en begon men opnieuw informatie te verzamelen. Er werden talrijke brieven gestuurd naar instanties in Polen, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. Er werden gesprekken gevoerd met getuigen en hun families, waaronder de familie Van de Crommert, en er werd archiefmateriaal geanalyseerd.

Dankzij informatie die onder andere door Marcel Hermens werd verstrekt, kon de meest waarschijnlijke locatie worden aangewezen.

Op 18 oktober 2025 werd, met deelname van de onderzoeksgroep Kryptonim T4, veldonderzoek uitgevoerd. Tijdens de werkzaamheden werden een onderdeel van het vliegtuig en een kogel van kaliber .50 gevonden, wat de plaats van de crash bevestigde. Het terrein waarop het onderzoek werd uitgevoerd, behoort tot Agrifirm. Dankzij hun welwillende houding konden de werkzaamheden worden uitgevoerd.

Twee verhalen op één plek

Jarenlang werd binnen de familie Van de Crommert een propeller bewaard, waarvan werd aangenomen dat deze afkomstig was van het vliegtuig van Tadeusz Kołoszczyk. Later bleek dat deze propeller afkomstig was van een Halifax-bommenwerper, waarbij een vierkoppige Britse bemanning om het leven kwam.

Zo kwam een tweede verhaal naar voren. Twee verschillende gebeurtenissen, één plek en dezelfde familie die getuige was van beide.

Vandaag rust Tadeusz Józef Kołoszczyk op de Lambertusbegraafplaats in Veghel. Aan beide zijden van zijn graf bevinden zich nog twee graven.

Eén behoort toe aan de Britse soldaat Allen Middleton, die op 30 september 1944 op 20-jarige leeftijd is gesneuveld. Het andere is het graf van een onbekende soldaat uit de jaren 1939–1945.

Drie grafstenen staan naast elkaar. Een Pool, een Britse sooldat en een onbekende soldaat. Verbonden door plaats, tijd en hetzelfde offer. 

Op de plaats waar Tadeusz Józef Kołoszczyk is gesneuveld, wordt een gedenkplaat opgericht ter nagedachtenis aan hem en aan allen die hun leven hebben gegeven voor onze en uw vrijheid.

Herdenkingsplaats

Het terugvinden van de crashlocatie maakte het mogelijk om, na meer dan tachtig jaar, blijvend stil te staan bij de plaats waar op 27 september 1944 de laatste vlucht van Tadeusz Józef Kołoszczyk eindigde.

Er werd een gedenkplaat opgericht ter nagedachtenis aan Tadeusz en aan allen die zijn gesneuveld voor onze en jullie vrijheid. De gedenkplaat staat op de plaats waar hij om het leven kwam, zodat zijn verhaal niet wordt vergeten en de herinnering aan degenen die hun leven voor de vrijheid hebben gegeven, kan worden doorgegeven aan volgende generaties.

In de daaropvolgende maanden begonnen de voorbereidingen voor de herdenkingsplaats. Het terrein werd voorbereid en de gedenkplaat werd geplaatst.

Plechtige onthulling van de gedenkplaat

Op 13 september 2026 vond in Veghel de plechtige onthulling plaats van de gedenkplaat ter nagedachtenis aan sergeant-vlieger Tadeusz Józef Kołoszczyk en aan alle gesneuvelden.

Eerder die dag, voorafgaand aan de onthulling van de gedenkplaat, werd in de Sint-Lambertuskerk in Veghel de jaarlijkse Heilige Mis opgedragen ter nagedachtenis aan de gevallenen, in het kader van de herdenking van de bevrijding van Veghel. Dit jaar werd tijdens de viering ook Tadeusz Józef Kołoszczyk herdacht. Zijn familie en andere aanwezigen die voor de herdenkingsplechtigheid naar Veghel waren gekomen, woonden de Mis bij.

Bij het graf van Tadeusz
Na afloop van de Heilige Mis ging de familie van Tadeusz samen met de personen die hen vergezelden naar de Lambertusbegraafplaats. Op het graf van Tadeusz en op de graven van de twee soldaten die naast hem rusten, staken zij kaarsen aan.

Bij de gedenkplaat
In de middag verzamelden de aanwezigen zich bij de gedenkplaat. Polen, Nederlanders, Amerikanen en Fransen, mensen van verschillende generaties, kwamen daar samen in herinnering aan degenen die hun leven voor de vrijheid hebben gegeven.

Aanwezig waren de familie van Tadeusz Józef Kołoszczyk, de familie Van de Crommert en de familie van Jan van Boxtel. Ook vertegenwoordigers van de gemeente Meierijstad, de Ambassade van de Republiek Polen, de Poolse en Amerikaanse strijdkrachten, vertegenwoordigers uit Frankrijk, geestelijken, veteranen, historische organisaties en groepen en inwoners woonden de plechtigheid bij.

Na de verwelkoming van de aanwezigen en een korte toelichting op het doel van de bijeenkomst klonken de volksliederen van Polen en Nederland. Vervolgens werd het militaire signaal „Śpij, kolego” gespeeld, waarna met een minuut stilte de gevallenen werden herdacht.

Daarna werd het levensverhaal en de laatste vlucht van Tadeusz Józef Kołoszczyk in herinnering gebracht. Vervolgens spraken burgemeester van Meierijstad Kees van Rooij en kapitein Piotr Langiewicz, vertegenwoordiger van de Ambassade van de Republiek Polen.

De gedenkplaat werd plechtig onthuld door Jadwiga Kołoszczyk-Solarczyk, nicht van Tadeusz, Arie van de Crommert, vertegenwoordiger van de familie van de getuige van de crash, burgemeester Kees van Rooij en kapitein Piotr Langiewicz.

Vervolgens werd de herdenkingsplaats gezegend door kanunnik Ryszard Krakowski en pastor Bas Leijtens. Voor de onthulde gedenkplaat legden families, delegaties en vertegenwoordigers van de aanwezige instellingen bloemen neer.

Na afloop van het officiële gedeelte kwamen de aanwezigen samen voor een hapje en een drankje. Het was een moment voor gesprekken en ontmoetingen tussen families en mensen die door het lot van Tadeusz, na zoveel jaren, met elkaar verbonden zijn geraakt.

Herinnering die vooerleeft

Het verhaal van Tadeusz is het verhaal van één mens, maar draagt de herinnering aan een hele generatie in zich. Aan degenen die zijn gesneuveld en aan degenen die de oorlog hebben overleefd. Aan mensen die oorlog, angst, lijden en verlies hebben meegemaakt en die desondanks hun menselijkheid wisten te bewaren en trouw bleven aan de waarden waarin zij geloofden. Hun levens laten niet alleen zien hoeveel een mens kan verliezen, maar ook hoeveel hij in zichzelf kan behouden.

De herinnering aan hen is meer dan alleen een blik op het verleden. Zij maakt deel uit van onze identiteit en helpt ons te begrijpen wie wij zijn, waar wij vandaan komen en welke waarden wij willen doorgeven. De geschiedenis verandert niet wat er al is gebeurd, maar kan wel invloed hebben op de manier waarop wij onze toekomst vormgeven. Zij leert ons dat vrijheid en vrede nooit vanzelfsprekend zijn en dat iedere generatie verantwoordelijkheid draagt voor wat zij aan de volgende doorgeeft.

Herinnering is een brug tussen verleden en toekomst. Zolang wij hun verhalen blijven vertellen, vergeten namen opnieuw een plaats geven en de waarden waaraan zij trouw bleven doorgeven, wordt die brug niet verbroken.
Elke herinnering kan een vonk worden die de herinnering verder draagt. Van mens tot mens, van generatie op generatie.

Bronnen en aanvullende informatie

Bronnen: omvatten archiefmateriaal, particuliere collecties, historische publicaties, getuigenissen van de familie van de ooggetuige van de crash, materialen en informatie verstrekt door Marcel Hermens, en geselecteerde openbaar toegankelijke bronnen.

• Jan Hey (Hengelo), Jos van Alphen, Tadeusz KOŁOSZCZYK kreeg na 70 jaar zijn naam terug, Dorst, August 2014

• Traces of War –  profiel van Tadeusz Józef Kołoszczyk

• Europe Remembers – graf van een Poolse piloot in Veghel

• Oorlogsgravenstichting – gegevens over de gevallen piloot

• Aviation Safety Network – informatie over het vliegtuigongeluk

• Bezoek Meierijstad – oorlogsgraven op het kerkhof Lambertus

• Groeten uit Veghel – lokale geschiedenis en archiefvermeldingen

• Polish War Graves – informatie over Poolse oorlogsgraven

• Polish War Graves – gedetailleerde informatie

• Niebieska Eskadra –  gegevens over de piloot

Soms moet je op je hart vertrouwen en verdergaan om te vinden wat jarenlang op ontdekking heeft gewacht.

Zofia Duizer Wośko – samenstelling en realisatie op basis van archiefmateriaal, getuigenissen en eigen onderzoek. Technische ondersteuning: Kamil Mazur. Alle rechten voorbehouden.