การตรวจเลือกเข้ารับราชการทหารกองประจำการตาม พ.ร.บ.รับราชการทหาร พ.ศ. 2497 ซึ่งกำหนดให้ชายสัญชาติไทยทุกคนที่มีอายุครบเกณฑ์ต้องเข้าสู่ระบบการตรวจเลือกทหารกองเกิน หรือที่เรียกกันว่า “การเกณฑ์ทหาร” โดยบทความนี้จะอธิบายขั้นตอน เงื่อนไข และข้อยกเว้นต่างๆ ที่ชายไทยควรทราบ
ชายไทยทุกคนที่มีสัญชาติไทยและมีอายุครบ 17 ปีบริบูรณ์ (หรือ 18 ปี นับตามปีเกิด) จะต้องไปลงบัญชีทหารกองเกินภายในเดือนธันวาคมของ ปีที่มีอายุครบ 17 ปี และจะต้องไปรายงานตัวที่ภูมิลำเนาทหารของตนเองภายใน 30 วัน หลังจากมีอายุครบตามเกณฑ์
การลงบัญชีทหารกองเกินนี้จะต้องดำเนินการด้วยตนเอง ณ อำเภอที่เป็นภูมิลำเนาทหารหรือภูมิลำเนาที่ปรากฏในทะเบียนบ้าน โดยหลังจากลงบัญชีแล้ว จะได้รับ “ใบสำคัญทหารกองเกิน (แบบ สด.9)” ซึ่งต้องเก็บรักษาไว้เป็นหลักฐานสำคัญ
เมื่ออายุครบ 20 ปีบริบูรณ์ ชายไทยจะต้องเข้ารับการตรวจเลือกทหาร โดยจะได้รับหมายเรียกจากอำเภอภูมิลำเนา ซึ่งในขั้นตอนนี้ มีเอกสารสำคัญที่ต้องเตรียม ได้แก่:
ใบสำคัญทหารกองเกิน (สด.9)
บัตรประจำตัวประชาชน
หลักฐานการศึกษาหรือประกาศนียบัตร
นิสิต/นักศึกษาในสถานศึกษาของรัฐ สามารถขอผ่อนผันได้เฉพาะผู้ที่อยู่ระหว่างการศึกษาระดับปริญญา
นิสิต/นักศึกษา/นักเรียนในสถานศึกษาเอกชน สามารถขอผ่อนผันได้เฉพาะผู้ที่อยู่ระหว่างการศึกษาระดับต่ำกว่าปริญญาหรือระดับปริญญา
นักเรียนหรือนักศึกษาสายอาชีพหรือสายเฉพาะทาง สามารถขอผ่อนผันได้เฉพาะผู้ที่อยู่ระหว่างการศึกษาระดับต่ำกว่าปริญญาหรือระดับปริญญา
นักเรียนระดับมัธยมปลายสายสามัญ สามารถขอผ่อนผันได้จนกว่าจะสำเร็จการศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย โดยสามารถผ่อนผันได้จนถึงอายุ 22 ปี
ผู้ที่กำลังศึกษาต่ำกว่าระดับปริญญา สามารถขอผ่อนผันได้จนถึงอายุ 22 ปี
ผู้ที่กำลังศึกษาเทียบเท่าระดับปริญญา สามารถขอผ่อนผันได้จนถึงอายุ 26 ปี
จำเป็นต้องเลี้ยงดูบิดามารดา: กรณีที่บิดามารดาไม่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้และไม่มีผู้อื่นดูแล
จำเป็นต้องเลี้ยงดูบุตร: เนื่องจากบิดาหรือมารดาเสียชีวิต หรือเจ็บป่วยทุพพลภาพ
จำเป็นต้องเลี้ยงดูพี่หรือน้อง: ในกรณีที่พี่หรือน้องไม่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้และไม่มีผู้ดูแล
หากไม่ลงบัญชีทหารกองเกิน ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกิน 3 เดือน หรือปรับไม่เกิน 300 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
การหลีกเลี่ยงหรือขัดขืนไม่เข้ารับการตรวจเลือก มีโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี
การหลีกเลี่ยงหรือขัดขืนไม่เข้ารับราชการทหาร มีโทษจำคุกตั้งแต่ 3 เดือน ถึง 4 ปี
ผู้ที่ไม่ผ่านการตรวจเลือก
ผู้ที่ผ่านการตรวจเลือกแต่ไม่เข้ารับการตรวจเลือก
ผู้ที่มีการหลีกเลี่ยงหรือขัดขืน