Sterrenwacht

Presikheaven

Terugblik Nacht van de Nacht !

De vrijwilligers van Sterrenwacht Presikheaven lieten je op zaterdagavond 28 oktober de sterrenhemel door hun telescopen bewonderen. 🔭🪐🔭    Ondanks de hoge sluierbewolking waren de vier grootste manen van Jupiter en de ringen van Saturnus goed te zien. En natuurlijk de Maan, die later op de avond ook nog eens gedeeltelijk verduisterd werd! 🌕

Er waren opvallend veel kinderen. Ze wisten hun ouders over te halen met het argument: laten we nou een uur gaan sterrenkijken en dan mis ik toch geen seconde slaap, want 's nachts zetten we de klok terug!  🕒➡️🕑😄

Bij bewolking valt het aantal bezoekers altijd tegen, desondanks waren dat er tussen de dertig en veertig! 🧝🙋🧑‍👮🧛🧓🧑

Michels Dobson-kijker vol in gebruik!

Met dank aan onze vrijwilligers Louise en Rory voor de fraaie foto's. 👍📷

Weekend van de Wetenschap op 7 oktober

Op zaterdag 7 oktober kun je in de bieb ontdekken hoe ook jij kunt bijdragen aan wetenschappelijk onderzoek. Door citizen science (‘burgerwetenschap’) kan namelijk iedereen – ook zonder wetenschappelijke opleiding – meedoen aan verschillende onderzoeksprogramma’s.

Galaxy Zoo

Het begon allemaal zestien jaar geleden met de website Galaxy Zoo. Een groep sterrenkundigen hoopte dat 20-30.000 mensen zouden deelnemen aan het classificeren van 900.000 sterrenstelsels. Er werd geschat dat een perfecte afgestudeerde student die 24 uur per dag en 7 dagen per week werkt, 3-5 jaar nodig zou hebben om alle sterrenstelsels in de steekproef één keer te classificeren. Maar in de eerste Galaxy Zoo-periode van 175 dagen werden meer dan 40 miljoen classificaties gemaakt door meer dan 100.000 vrijwilligers, wat een gemiddelde van 38 classificaties per sterrenstelsel opleverde!

De presentatie is van 14.30 tot 15.30 uur in de Rozet Bieb aan de Laan van Presikhaaf 7.  Toegang gratis, geschikt voor iedereen van 10 jaar en ouder. 

Na afloop is het mogelijk om bij onbewolkt weer vanaf ongeveer 14.30 uur met een zonnetelescoop naar uitbarstingen op de dichtstbijzijnde ster te kijken.

Veel Vallende Sterren te zien!

In de nacht van zaterdag 12 op zondag 13 augustus, en de nacht van zondag 13 op maandag 14 augustus, zijn er weer veel vallende sterren te zien! Hoe later in de nacht hoe meer je er ziet: het maximum is rond 4.00 uur.

Het zijn stofdeeltjes en gruis achtergelaten door de komeet 109P/Swift-Tuttle, waar de aarde ieder jaar om deze tijd doorheen kruist. De deeltjes slaan op onze atmosfeer in met een snelheid van ruim 200.000 km per uur. Door de wrijving met de luchtmoleculen worden de deeltjes gloeiend heet en verbranden ze in de atmosfeer. Die lichtflits noemen we een meteoor.

Ze lijken allemaal uit één punt te komen (de radiant) in het sterrenbeeld Perseus - vandaar dat we deze meteorenzwerm de Perseïden noemen. Dit is een perspectivisch effect: net als de rails en bovenleiding van de trein uit één punt lijken te komen als je op een overgang staat en naar de horizon kijkt. In werkelijkheid lopen de banen parallel. 

Terugblik Landelijke Zonnekijkdag

Ook al waren er geen honderden bezoekers zoals tijdens de Nacht van de Ruimte, de Landelijke Zonnekijkdag was ook een succes!

De foto is gemaakt door Presikheaven-vrijwilliger Michel Derks. Noteer alvast in je agenda: de volgende is op zondag 7 juli 2024.

Zeer geslaagde kijkavond tijdens de Nacht van de Ruimte

De mensheid kijkt al duizenden jaren naar de sterren. Het universum heeft ons altijd gefascineerd en dat lijkt vandaag de dag alleen maar meer te worden. Er is alleen één verschil tussen vroeger en nu. Onze voorouders navigeerden op de sterren en leefden met het ritme van de kosmos. Tegenwoordig leven we in permanent verlichte omgevingen en dreigen we het directe contact met de sterren kwijt te raken. Zo vinden we in Nederland nauwelijks meer plekken waar we de Melkweg in zijn volle glorie kunnen zien. Wat doet dat met ons mens-zijn?


De innovatie in ruimtevaart zit in een versnelling. We kunnen verder dan ooit het universum in turen. Vertellen de lichtpuntjes in het donker ons waar we vandaan komen? En wellicht net zo interessant; waar gaan we naartoe? We willen het allemaal weten.

Bij dit jaarlijkse evenement is Sterrenwacht Presikheaven gevraagd het publiek met onze telescopen van de sterrenhemel te laten genieten.

Voor de start van De Nacht in de Ruimte kon men naar uitbarstingen op de Zon kijken. Na afloop kon met verschillende telescopen de planeet Venus worden bewonderd.

Het publiek was bijzonder geïnteresseerd, getuige de lange rijen. Een zeer geslaagde avond. Gemist? Volgend jaar komen we terug!

Ook astronaut André Kuipers kwam door onze telescopen kijken.

Van links naar rechts:  John Rozeboom, André, Floris-Jan van der Meulen en Rembert Melman.

Het  internationale ruimtestation (ISS) flitst voor de Zon langs


De Fransman Thierry Legault, bekend om zijn prachtige foto's van de zon, maan en planeten, maakte op 9 juni vanuit Leimuiden deze foto in de ¾ seconde dat het internationale ruimtestation (ISS) voor de zon langstrok. De foto is gemaakt met een belichtingstijd van 1/32.000 seconde (!) met een 20 cm apochromatische lenzenkijker.

Wil je zelf zulke details op de zon zien (helaas zonder het ISS), kom dan op zondag 2 juli naar de Stadsboerderij Presikhaaf aan de Ruitenberglaan 4 in Arnhem. Van 14.00 tot 17.00 uur laten de vrijwilligers van Sterrenwacht Presikheaven je daar met speciale telescopen genieten van allerlei bijzondere details zoals protuberansen (gigantische uitbarstingen) en zonnevlekken. 

Een supernova op 21 miljoen lichtjaar afstand !

Van de supernovae die de afgelopen tien jaar zijn ontdekt staat deze het dichtst bij de Aarde - maar nog altijd op de respectabele afstand van 21 miljoen lichtjaar. Ter vergelijking: de bekende Andromedanevel staat op 2,5 miljoen lichtjaar. Dit stelsel staat bekend als de Pinwheel Galaxy (ook wel aangeduid als Messier 101, of M101) en is een groot, losjes gewikkeld van boven bekeken spiraalstelsel dat je met een telescoop kunt zien - op voorwaarde dat de hemel donker genoeg is. Je hebt een groot gezichtsveld en een  lage veregroting nodig om hem goed te kunnen zien.

Op foto's met lange belichtingstijd zijn de spiraalarmen van dit sterrenstelsel goed te zien. Op foto's die de afgelopen dagen zijn genomen, zoals die hieronder, is een nieuwe ster te zien waar nog nooit eerder een ster was verschenen.  Maar dit is zeker geen "nieuwe" ster. Het is het explosieve einde van een ster.

De Pinwheel Galaxy (M101) met de nieuwe supernova bevindt zich bij de grens die Ursa Major (de Grote Beer) scheidt van Boötes (de Ossenhoeder).  Als je de de Steelpan (onderdeel van de Grote Beer) hebt gevonden, dan vormt M101 een gelijkzijdige driehoek met Alkaid en Mizar: de twee sterren die de handgreep van de steelpan vormen. Ervaren amateurastronomen die vertrouwd zijn met het observeren van M101 zien de supernova misschien visueel als een lichtvlek in een van de spiraalarmen. Op de Sterrenhemel-pagina staat een zoekkaartje.

Dit sterrenstelsel en deze supernova zijn niet de gemakkelijkste objecten om te bekijken. Een reden dat de zichtbaarheid problematisch is, is zijn schijnbare grootte: M101 is ongeveer een derde van de schijnbare diameter van de maan. Zijn totale helderheid is dus zodanig "uitgesmeerd" dat het contrast tussen het stelsel en de achtergrondhemel hem moeilijk waarneembaar maakt, vooral in de beruchte Grijze Nachten*.

Foto van M101 met de supernova, gemaakt door vrijwilliger Floris-Jan van der Meulen in de nacht van 23 op 24 mei 2023

Alle sterren in deze foto staan op zo'n 100 tot 10.000 lichtjaar afstand en behoren tot onze eigen Melkweg, behalve die ene in het cirkeltje: die staat op 21 miljoen lichtjaar! 

Een supernova is een ster die vele malen groter en massiever was dan onze eigen zon. Als zo'n ster de zon in ons zonnestelsel zou vervangen, zou hij verder reiken dan de baan van Mars. Sterren produceren hun energie door diep in hun kern waterstof tot helium te fuseren. Wanneer een ster voldoende helium in zijn kern verzamelt, neemt zijn energieproductie aanzienlijk toe en zwelt hij op tot een rode reus of superreus, zoals Betelgeuse in het sterrenbeeld Orion. In zulke sterren produceert de kern steeds zwaardere elementen om de onophoudelijke druk van de zwaartekracht te compenseren. Maar als de kern eenmaal ijzer begint te maken zijn de dagen van de ster geteld: de vorming van elementen die zwaarder zijn dan ijzer verbruikt energie in plaats van dat het energie oplevert. Omdat de kern het immense gewicht van de ster niet langer kan dragen stort hij uiteindelijk in, wat leidt tot een catastrofale supernova-explosie. De uitbarsting van licht en energie is ongeveer gelijk aan 10 miljard normale sterren!

Het licht van deze explosie heeft dus 21 miljoen jaar door de ruimte gereisd voordat het vorige week eindelijk onze planeet bereikte. Astronomen zullen de supernova de komende weken zeker in de gaten blijven houden en eventuele schommelingen in de helderheid vastleggen voordat hij uiteindelijk verdwijnt. 


*Grijze nachten: van medio mei tot eind juli staat de zon 's nachts minder dan 18 graden onder de horizon. Daardoor blijft het de hele nacht schemeren. 

Mars in drie dimensies!

Rembert Melman maakte deze twee zeer scherpe foto's van Mars.

Als je je vinger halverwege je beeldscherm houdt zie je daarachter drie foto's van Mars. Probeer scherp te stellen op de middelste.

Nu zie je Mars in 3-D!.

Wil je meer weten over wat er in het heelal afspeelt? 


Kom dan naar de maandelijkse bijeenkomsten van Sterrenwacht Presikheaven. Deze zijn altijd op de eerste zaterdag van de maand (behalve in juli en augustus) van 14.30 tot 15.30 uur in de Rozet Bibliotheek Presikhaaf, aan de Laan van Presikhaaf 7.

In een uurtje ben je weer up-to-date met de laatste ontdekkingen in en over het universum. Ook ontwikkelingen in de ruimtevaart worden besproken, meestal met fraaie foto's en films. En we tonen je wat  er die maand voor bijzonders aan de avondhemel te zien is. Gratis toegankelijk en geschikt voor iedereen vanaf 9 jaar.


Na de bijeenkomst is het mogelijk om bij onbewolkt weer met een speciale zonnetelescoop naar uitbarstingen op de dichtstbijzijnde ster te kijken.


Astronomie is voor iedereen, van alle culturen en van alle leeftijden. 

Het enige wat je nodig hebt, is interesse (en soms onze hulp en/of een telescoop). 

De nacht zal nooit meer hetzelfde zijn!

Sterrenwacht Presikheaven maakt het universum begrijpelijk