Historia wysiedleń Wielączy

Wysiedlenia na Zamojszczyźnie były jedyną w swoim rodzaju formą eksterminacji narodu polskiego. Nigdy wcześniej w historii nikt tak okrutnie i z taką starannością nie zaplanował wyniszczenia drugiego człowieka. Generalny Plan Wschodni czyli nazistowski plan osiedleńczy i germanizacyjny został sporządzony przez Główny Urząd Bezpieczeństwa III Rzeszy pod kierunkiem Heinricha Himmlera, natomiast szczegóły akcji wysiedleńczo-pacyfikacyjnej opracował dr med. Hans Ehlich. 12 listopada 1942 roku Himmler wydał Rozporządzenie 17 C, które wyznaczało teren Zamojszczyzny jako „ pierwszy obszar osadniczy” w Generalnym Gubernatorstwie. Za realizację planu na Zamojszczyźnie odpowiadał Odilo Globocnik bliski współpracownik Himmlera. Akcja wysiedleńczo-pacyfikacyjna trwała na Zamojszczyźnie od końca listopada 1942 roku do początku sierpnia 1943 roku. Na ziemi zamojskiej Niemcy zamierzali utworzyć ośrodki wypoczynkowe dla elity władzy III Rzeszy. Większość mieszkańców miała zostać wysiedlona, pozostali mieli zostać w charakterze siły roboczej.

Ostatecznie Niemcy wysiedlili 300 wsi, ponad 100 tysięcy mieszkańców musiało opuścić swoje domy. Na miejsce wysiedlonych Polaków osadzano niemieckich kolonistów pochodzących z całej Europy lub folksdojczów. Wysiedlonych kierowano do obozów przejściowych w Zamościu i Zwierzyńcu, tam dokonywano segregacji rasowej zgodnie z wytycznymi GPO. Szczególne miejsce w planach nazistów zajęły dzieci. Te, które spełniały wymogi rasy niemieckiej, były wywożone do Niemiec w celu wynarodowienia, a pozostałe trafiały do obozów koncentracyjnych. 

Zdaniem historyków wysiedlono około 30 tysięcy dzieci. Często „jakiś cud” jak sami mówią sprawił, że wielu z nich udało się przeżyć. 

Ich wspomnienia stały się podstawą do powstania miejsca pamięci w Wielączy Kolonii.