Wysokość podatku określa ustawa z dnia 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn, od następujących czynności:
umowy darowizny;
umowy nieodpłatnego zniesienia współwłasności;
umowy nieodpłatnego ustanowienia służebności;
umowy nieodpłatnego ustanowienia użytkowania.
Umowy takie co da zasady podlegają podatkowi od spadków i darowizn, ale (co najczęściej ma miejsce), jeśli są zawierane między najbliższą rodziną (tzw. „grupa podatkowa 0” z art. 4a tej ustawy) są w całości zwolnione z tego podatku (jak sporządza je notariusz). Darowizna od rodziców, małżonka czy dzieci - mieści się w zerowej grupie podatkowej, co oznacza, że może zostać zwolniona z konieczności uiszczenia podatku od spadków i darowizn.
Warto także zaznaczyć, że zwolnienie to dotyczy nabywców, jeżeli w chwili nabycia posiadali obywatelstwo polskie lub obywatelstwo jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub mieli miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub terytorium takiego państwa.
Jak i co istotne, podatkowi temu podlega tylko nabycie przez osoby fizyczne, a już nie przez osoby prawne (np. spółki).
W innych, mniej typowych wypadkach, notariusza pobiera ten podatek przy czynności w zakresie w jakim wartość darowizny przekracza kwoty wolne od podatku ustalone w art. 9 ust. 1 ustawy w okresie ostatnich 5 lat między stronami w oparciu o stopień ich pokrewieństwa/powinowactwa, który został podzielony na trzy tzw. „grupy podatkowe”.
Darowizny nieruchomości w formie aktu notarialnego od rodziców, małżonka czy dzieci - niezależnie od sumy ich wartości, nawet jeśli przekraczają kwotę wolną od podatku - są zwolnione z opodatkowania od spadków i darowizn.
Wyróżnia się 3 grupy podatkowe i szczególną tzw. "grupę 0", to jest:
• grupa 0 (wydzielona z grupy 1) – małżonek, rodzeństwo, zstępni (czyli m.in. córka, syn, wnuki, prawnuki itd.), wstępni (czyli m.in. matka, ojciec, dziadkowie, pradziadkowie itd.), ojczym, macocha i pasierb;
• grupa 1 – grupa 0 oraz teściowie, synowa, zięć;
• grupa 2 – rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie rodzeństwa, małżonkowie rodzeństwa małżonków, zstępni i małżonkowie pasierbów i małżonkowie innych zstępnych;
• grupa 3 – osoby nieuwzględnione w poprzednich grupach (osoby kompletnie obce).
Notarialne darowizny nie wymagają zgłoszenia do Urzędu Skarbowego, a dokonane w innej formie muszą by zgłoszone samodzielnie przez obdarowanych w odpowiednim terminie.
Lecz darowizna środków pieniężnych w grupie podatkowej 0 (nawet w formie aktu notarialnego) aby była w pełni zwolniona od podatku - wymaga jednak dokonania jej jako przelewu z załączeniem dowodu przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym – i jej zgłoszenia lub nie w zależności od formy; inaczej podlega opodatkowaniu jak w 1 grupie podatkowej.
Opis ma charakter informacyjnym i uproszczony - nie stanowi porady prawnej, zaś ustalenie dokładnego stanu faktycznego wymaga kontaktu z notariuszem oraz uzyskania stosowanych dokumentów.