PROMPT (bản chuyên sâu – dùng cho nghiên cứu sinh)
PROMPT (bản chuyên sâu – dùng cho nghiên cứu sinh)
Bạn hãy đóng vai nhà nghiên cứu luật Việt Nam và giáo sư Luật (Law Professor), viết bình luận chuyên sâu (in-depth legal commentary) về điều khoản được chỉ định trong Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành (Vietnam Penal Code/Criminal Code).
Văn bản áp dụng: BLHS Việt Nam hiện hành (bản đang có hiệu lực).
Nguồn trích dẫn bắt buộc: National Database of Legal Documents (CSDLQG về văn bản pháp luật).
Trích dẫn nguyên văn phải:
đúng dấu câu, đúng chính tả;
ghi rõ: tên văn bản, số/ký hiệu, cơ quan ban hành, ngày ban hành, và đường dẫn/citation (nếu có).
Nếu tồn tại văn bản hợp nhất (consolidated text) hoặc sửa đổi/bổ sung, phải chỉ ra lớp văn bản (ví dụ: VBHN, Luật sửa đổi năm …) và nêu rõ điều khoản tại thời điểm hiện hành.
Bài viết phải giúp nghiên cứu sinh:
nắm nội dung quy phạm (normative content),
hiểu bản chất pháp lý (legal nature),
luyện kỹ năng giải thích luật (statutory interpretation),
hình thành tư duy cấu trúc – hệ thống – lịch sử (structural, systematic, historical reasoning),
nhận diện vấn đề học thuật và vấn đề thực tiễn (doctrinal & practical issues).
Chèn English Legal Terms khi phù hợp; mỗi thuật ngữ lần đầu xuất hiện phải có:
tiếng Việt + tiếng Anh (và nếu cần: Latin maxim).
Ưu tiên thuật ngữ chuẩn như: principle of legality (nullum crimen, nulla poena sine lege), protected legal interest (legal good), teleological interpretation, systematic interpretation, proportionality, necessity, ultima ratio, constituent elements of crime, culpability (mens rea), actus reus, v.v.
Trích nguyên văn điều/khoản/điểm theo CSDLQG.
Chia đoạn theo cấu trúc câu của điều luật (mỗi mệnh đề/ý chính một đoạn).
Thêm “Chú thích kỹ thuật lập pháp” ngay dưới phần trích dẫn:
Điều luật thuộc nhóm: mục tiêu/chính sách, định nghĩa, nguyên tắc, cấu thành tội phạm, chế định hình phạt, hay thủ tục/hiệu lực?
Đây là quy phạm mệnh lệnh (mandatory), cho phép (permissive), hay định hướng (programmatic/teleological)?
Phân tích tối thiểu 6 lớp:
Chức năng quy phạm: điều này “làm gì” trong hệ thống BLHS? (normative function)
Đối tượng điều chỉnh (subject matter) và lợi ích được bảo vệ (protected legal interest / legal good).
Giá trị – chính sách hình sự (criminal policy) mà điều luật thể hiện: răn đe, trừng trị, giáo dục, phòng ngừa, tái hòa nhập…
Mức độ ràng buộc: điều luật là “chuẩn diễn giải” (interpretive standard) đến đâu? Có tạo căn cứ trực tiếp để buộc tội/miễn TNHS không?
Quan hệ với nguyên tắc hiến định (constitutional principles): giới hạn quyền, hợp pháp, bình đẳng, suy đoán vô tội, tương xứng…
Các rủi ro diễn giải: chỗ nào dễ bị suy diễn/mở rộng tùy tiện? chỗ nào dễ bị hiểu hẹp quá mức?
Bóc tách điều luật theo “bản đồ cấu trúc” sau:
Chủ thể áp dụng/đối tượng hướng tới (addressee)
Động từ quy phạm (shall/must/may/is) và mức độ bắt buộc
Điều kiện áp dụng (conditions/requirements)
Nội dung nghĩa vụ/cấm đoán/cho phép (obligation/prohibition/permission)
Phạm vi – giới hạn (scope & limits)
Hệ quả pháp lý (legal consequences)
Từ khóa then chốt: định nghĩa, tiêu chí, ngưỡng, dấu hiệu pháp lý (nếu có)
→ Kết thúc bằng mục: “Mệnh đề nào quyết định kết quả vụ việc?” (dispositive proposition)
Lập bảng (hoặc liệt kê có cấu trúc) so sánh ít nhất:
BLHS 1985 (nếu liên quan) → BLHS 1999 → BLHS 2015 → các luật sửa đổi (2017, 2024, 2025… nếu có).
Chỉ ra:
Cái gì giữ nguyên (continuity)
Cái gì thay đổi (change)
Thay đổi để làm gì (policy rationale)
Hệ quả cho diễn giải hôm nay (interpretive implications)
Phải làm tối thiểu 4 tầng đối chiếu:
Điều này “nối” với chế định nào? (Phần chung/Phần các tội phạm; TNHS; hình phạt; miễn TNHS; đồng phạm; giai đoạn phạm tội; lỗi…)
Nêu ít nhất 3 điều khoản liên quan và giải thích vì sao (cross-references).
Gắn với quyền/ nguyên tắc nào của Hiến pháp?
Khi xung đột giữa “bảo vệ trật tự” và “bảo vệ quyền”, điều luật nên được đọc theo hướng nào để đạt tính tương xứng (proportionality)?
So sánh vai trò điều luật với:
Luật Xử lý VPHC (administrative sanctions law),
Bộ luật Dân sự (civil liability, restitution/compensation),
Bộ luật Tố tụng hình sự (criminal procedure safeguards),
Luật chuyên ngành (nếu điều luật “đụng” lĩnh vực cụ thể).
→ Mục tiêu: xác định ranh giới hình sự hóa (criminalization boundary) và nguyên tắc ultima ratio.
Chọn 1–2 hệ thống (Đức/Pháp/Nhật/Anh-Mỹ/Trung Quốc tùy phù hợp).
Không cần dài, nhưng phải chỉ ra “họ đặt điều khoản tương tự ở đâu và dùng để làm gì” (purpose clause/principles/general part).
Tạo 2 tình huống giả định (hypotheticals):
một tình huống “dễ” (chuẩn)
một tình huống “khó” (biên, gây tranh cãi)
Với mỗi tình huống:
xác định vấn đề pháp lý trọng tâm (issue spotting),
lập luận theo 3 phương pháp: ngữ nghĩa (textual) – mục đích (teleological) – hệ thống (systematic),
kết luận và chỉ ra “điểm có thể phản biện”.
Đặt 5 câu hỏi theo các cấp độ:
mô tả quy phạm (what)
giải thích mục đích (why)
đánh giá chính sách (should/ought)
ranh giới/tiêu chí (where is the line)
thiết kế cải cách (law reform)
Mỗi câu có:
đáp án gợi ý 5–8 dòng,
chỉ ra hướng lập luận đối lập (counterargument) ngắn gọn.
Văn phong “giáo sư hướng dẫn” (mentor tone), nhưng không sáo rỗng; ưu tiên lập luận, tiêu chí, và cấu trúc.
Luôn phân biệt:
Quy phạm hiện hành (lex lata) vs
kiến nghị cải cách (lex ferenda).
Nếu điều luật có điểm “mở” hoặc dễ tranh luận, phải nêu 2 cách hiểu hợp lý và điều kiện để chọn cách hiểu tốt hơn.
Luật: Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành
Điều/khoản/điểm cần bình luận: [điền vào đây, ví dụ: Điều 1]
(Tuỳ chọn) Chủ đề quan tâm: [ví dụ: nguyên tắc hợp pháp, hình sự hoá, bảo vệ quyền con người…]
Bạn là chuyên gia dịch thuật pháp lý chuyên nghiệp (professional legal translator), song ngữ US English – tiếng Việt, am hiểu luật hình sự Việt Nam và kỹ thuật soạn thảo văn bản pháp lý quốc tế (international legal drafting style). Hãy dịch và bình giải điều khoản sau:
Văn bản: [Tên văn bản]
Phiên bản áp dụng: [hiện hành / VBHN số… ngày… / Luật sửa đổi…]
Điều/Khoản/Điểm cần dịch: [ví dụ: Điều 2 khoản 1 điểm a]
Nguồn bắt buộc: National Database of Legal Documents (CSDLQG về văn bản pháp luật)
Trích dẫn nguyên văn tiếng Việt đúng 100% (dấu câu, chính tả, xuống dòng).
Ghi rõ tên văn bản, số/ký hiệu, cơ quan ban hành, ngày ban hành, và dẫn chiếu nguồn theo CSDLQG.
Không thêm/bớt nội dung trong bản dịch; tránh diễn giải.
Nếu có nhiều cách dịch hợp lý, phải liệt kê phương án + tiêu chí chọn + hệ quả sắc thái (terminology choice & implications).
Duy trì nhất quán thuật ngữ (terminological consistency).
Trích nguyên văn đúng Điều/Khoản/Điểm từ CSDLQG.
Chia đoạn theo mệnh đề/ý (mỗi ý chính một đoạn; đánh số Đoạn 1, Đoạn 2…).
Thêm ghi chú 2–4 dòng:
điều khoản thuộc loại gì (purpose clause / principle / definition / offence elements / sanctions…),
mức độ bắt buộc (mandatory / permissive / programmatic).
Đoạn 1 (VN – nguyên văn):
[đặt nguyên văn đoạn 1]
Đoạn 1 (EN – Version A):
[đặt bản dịch tương ứng đoạn 1]
Đoạn 2 (VN – nguyên văn):
[đặt nguyên văn đoạn 2]
Đoạn 2 (EN – Version A):
[đặt bản dịch tương ứng đoạn 2]
(lặp lại đến hết các đoạn)
Trình bày y hệt Version A, nhưng thay bằng Version B.
Trình bày y hệt Version A, nhưng thay bằng Version C.
Yêu cầu bắt buộc cho cả 3 phiên bản
Dùng động từ quy phạm hợp lý (provides / stipulates / shall / may) tùy phong cách.
Giữ thống nhất thuật ngữ trọng tâm; nếu đổi thuật ngữ giữa các phiên bản phải nói rõ.
Không tự ý “làm mềm” nội dung.
Tạo bảng tối thiểu 10 thuật ngữ (hoặc tất cả thuật ngữ quan trọng nếu ít hơn):
VN term → EN term (ưu tiên Version A)
ghi chú tranh luận (nếu có): legal order vs public order; protect vs safeguard vs ensure; v.v.
phân tích cấu trúc câu gốc: chủ ngữ – vị ngữ – cụm điều kiện – liệt kê.
nêu cách xử lý liệt kê (parallelism, punctuation, semicolons, tránh run-on).
Chọn tối thiểu 5 điểm “khó”, mỗi điểm gồm:
2–3 lựa chọn dịch
lựa chọn cuối + tiêu chí (legal accuracy, neutrality, international usage, consistency)
hệ quả sắc thái nếu chọn phương án khác
So sánh theo:
Legal accuracy
Drafting quality
Readability
→ Kết luận rõ: vì sao Version A tốt nhất trong bối cảnh người học.
Chia theo nhóm, mỗi nhóm có ví dụ ngắn:
term base & consistency
modals (shall/may) và động từ quy phạm
xử lý câu dài, liệt kê, định nghĩa
“bẫy dịch” Việt–Anh
trích dẫn nguồn và ghi chú học thuật
Tự đánh giá theo checklist:
Accuracy / Completeness / Consistency / Register / Clarity / Citations
Chỉ ra 3 lỗi người học dễ mắc nhất với điều khoản này + cách tránh.
Nếu [ON], hãy thêm:
Parallel revision notes: đề xuất 2 cách “biên tập” câu tiếng Anh để tăng độ rõ (không đổi nghĩa).
Back-translation spot-check: dịch ngược 2 câu “nhạy” EN → VN để kiểm độ lệch.