Kırmızı yanaklı tatlı su kaplumbağalarım (Trachemys scripta elegans) PRENSES, PRENS ve YAVRULARInın SAYFASI
BUNLARI BİLİYOR MUYDUNUZ?
Kaplumbağalar hakkında bilinmeyenler, ilginç özellikleri, kaplumbağa rekorları
Bu sayfanın internette ilk yayımlanma tarihi: 18.08.2013
1) Kaplumbağaların kaç türü vardır ve nerelere yayılmışlardır?
313 türü, 200 alttürleri vardır (2012 yılına göre). Kutup bölgeleri hariç Dünyanın tüm kıtalarına yayılmışlardır.
2) Kaplumbağalar varlıklarını ne zamandan beri sürdürür, kökenleri nereye dayanır?
Fosil verilerine göre 220 milyon yıldır varlıklarını sürdürdükleri belirtilmekte. İlkin kara kaplumbağaları oluşmuş, suda yaşayan türleri daha sonraları gelişmiştir. Örneğin; deniz kaplumbağaları 150 milyon yıldır varlıklarını sürdürmekte. Önemli bir değişikliğe uğramadan bu kadar uzun süredir varlıklarını sürdüren tek canlı. Kaplumbağalar timsah ve kuşlarla kardeş gruptandır.
Paleontolog Torsten Scheyer ve araştırma grubu, tanınan ve bilinen en eski sürüngen olan, 260 milyon yıl önce yaşamış, sadece 10 cm boyundaki küçük “Eunotosaurus africanus” sürüngenlerin iyi korunmuş 37 adet fosiline dayanarak, kaplumbağaların atasının bunlar olduğunu, bu evrimin de 35-50 milyon yıl sürdüğünü (kalkanlı kaplumbağa oluşana kadar) savunmakta.
Kaplumbağanın kalkanı (bağası, kabuğu) nasıl oluşmuştur?
Japon araştırmacılar bunu çözdüklerini ileri sürmekte: “Kaplumbağanın kalkanı, göğüs kafesinin evrimleşmesiyle oluşmuştur”. Hirasawa Tatsuya ve ekibi, araştırmaları sonucunda kaplumbağaların kalkanlarının (kabuklarının) ana parçasının zamanla genişlemiş kaburga ve omurga kemiklerinden oluştuğunu, böylelikle sadece iç iskelet parçalarından geliştiğini belgelediklerini belirtmekte.
Evrim animasyonunu izlemek için burayı tıklayınız!
3) Kaplumbağaların belli başlı düşmanları?
Onların yaşam alanlarını yok eden insanlar. Böylelikle kimi nesiller korunamamıştır ve halen korunamamakta. Önceleri eti, kabuk ve derileri için onları öldüren de insanlardı (ne yazık ki halen devam etmekte). Bunun haricinde doğada düşmanları en az olan hayvanlardır.
4) Kırmızı yanaklı kaplumbağalar ne kadar yaşar?
Ortalama 30 yıl kadar, bu süre zarfında dişiler 30 cm, erkekler 25 cm civarı boya erişir.
5) Kaplumbağamın akvaryumunu nereye kurmalıyım? Su derinliği ne kadar olmalı?
Kesinlikle TV, müzik seti, hoparlörler gibi ses kaynağına yakın yerlere kurulmamalı. Gün ışını almayan hafif karanlık, alaca karanlık ve loş köşelerde/odalarda olmamalı. Gün ışını alan, doğal aydınlık olan yere kurulmalı. Mümkün mertebe kuru alanı güneş ışını alan (bilhassa sabah güneşi) bir yerde olması daima iyidir.
Suyun derinliği en az kaplumbağanın boyunun 2 katı olmalı, ayrıca geniş bir yüzme ve kuru alanı sağlanmalı. Akvaryum veya kabındaki su sadece sırtını örtecek yükseklikte ise (ki çoğu kimseler bunu böyle biliyor ve yeterli sanıyor), kaplumbağanın ters (sırtüstü) dönmesi halinde kendi kendine düzelme şansı olmaz ve bu da boğulmasına neden olabilir.
6) Akvaryumuma “mopani kökü” (demir ağacı kökü) koyabilir miyim?
Tabii, ama bir şartla: Şayet mopani kökü piyasadan pürüzlü bir şekilde (işlenmemiş, kumlanmamış olarak) satın alınmış ve akvaryuma yerleştirmeden önce temizleyip suda kaynatmışsanız evet. Fakat: Piyasadan temin ettiğiniz, yüzeyi muntazam şekilde pürüzsüz olan, bu nedenle göze gayet iyi hoş görünen, mopani köküne gelince; burada “sakın ha!” derim.
Nedeni: Beton-taş gibi minerallerin, sert plastik, sert ahşap, metal üzerindeki eski boyalar veya boyanacak olan demirlerin pasları “kumlama” yöntemi ile giderilir, pürüzler de bu yöntem ile giderilir. Eskiden kumlama, kuvars kumunun hava kompresörü ile basınçlı olarak püskürtülmesiyle yapılırdı. İnsanoğlu yeni bir şey keşfetmiş: Kumlama artık “saçmalar” (av tüfeği fişeklerine konulan kurşun bilyeler) ile yapılıyor, çünkü daha ekonomik; bir defa kullanılan kuvars kumu yerine, saçmaları defalarca kullanabiliyorlar. Piyasadan gayet düzgün pürüzsüz olarak satın almış olduğunuz o mopani kökleri artık kurşun bilyelerin basınçlı püskürtülmesiyle pürüzsüz hale getirtilmekte. Bu da demektir ki kurşun bu köke bulaşıyor, bu kökü akvaryum suyuna bıraktığınızda su kurşunlanmış, yani zehirlenmiş oluyor. Bu durumda o suya koyduğunuz balığınız da kaplumbağanız da zehirlenir. Dahası da var: Su buharlaşır, kurşun bulaşmış suyun buharı soluduğunuz hava karışır, dolayısıyla evde yaşayanlar da kurşundan nasibini almış olur. Aynı şey ağır metaller içeren plastikler için de geçerlidir (örneğin; kurşun içeren plastikler).
7) Kırmızı yanaklı kaplumbağamı dışarıya bırakırsam yaşar mı?
Yaşarsa da az yaşar, belki kışı geçiremez; zira onlar, alıştıkları ev ortamının yanı sıra sıcak diyarların (Florida, Kuzey Meksika) kaplumbağalarıdır, Türkiye’nin sert kış ayları onlar için oldukça büyük bir rizikodur. 8°C vücut ısısında sindirim sistemi durur, neticesinde bağırsaklarda kalan besin atıkları bozulur ve kaplumbağa yavaşça zehirlenmeye başlar. Ayrıca bakınız; Hastalıklar menüsünde Metabolizma sayfası. İnsanların ona zarar verip vermeyeceği de meçhul (nehre-göle olta atanlar dâhil). “Bir baraja bırakırım” diye düşünürseniz yine aynı şey; o baraj, ya elektrik üretimi amacıyla veya içme-sulama suyu temini için yapılmıştır. Her durumda kalın borulara çekilen suyun akıntısı onları silip süpürür. Ayrıca nehirler üzerine yapılan içme suyu arıtma tesislerine sürüklenerek orada ezilirler. Bu durumlarda kendinizi o kaplumbağanın yerine koyarsanız…
8) Sırtüstü yere düşen kaplumbağa kendiliğinden dönebilir mi?
Kimi kez düşünemediğiniz bir hızla. Yaralanmamış şekilde sırt üstü düştüğünde hemen çevirmeyiniz, bırakın kendi kendine düzelmeye çalışsın. Bir süre düzelemiyorsa o zaman düzelmesine yardımcı olunuz.
9) Beslediğimiz kırmızı yanaklı su kaplumbağası evde gezdiril mi?
10 cm civarı kabuk uzunluğundan küçük kaplumbağaların uzun süre gezdirilmelerini tavsiye etmem. Hem bayağı hızlı olduklarından çabucacık kaybolabilir hem de hava akımına maruz kalması onu hasta edebilir (kapalı kapıların altlarındaki hava akımına da dikkat edilmeli). Şayet gezdirecekseniz bunlara dikkat edilmeli, bir an olsun kafanızı çevirdiğinizde gözden kaybedebilirsiniz. Onları zamanla alıştıra alıştıra, kısa gezintiler yaptırabilirsiniz. Yetişkin büyük kaplumbağalar sadece akvaryumda kalmamalı, arada bir, bilhassa güneş alan yerlerde gezdirilmeli. Zaten geze geze eve alışacaktır, neyin nerede olduğunu algılayacaktır.
10) Kırmızı yanaklılar ne kadar hızlıdır?
Sandığınızdan fazla. Ayrıca arka bacakları sayesinde kendilerinden beklenemeyecek mesafeye kadar sıçrayabilirler.
11) Evde kaybolan su kaplumbağamı nasıl bulabilirim?
Önce hangi odada kaybettiğinize kanaat getirin. Girdiği yer karanlık ve kuytu bir yer olacaktır, hatta kapalı karton kutular bile olabilir. Girdiği yerde sıkışıp kalabileceğini de düşününüz. Kaybolduğu odaya, içine rahatça girebileceği fakat içinde iken kolayca çıkamayacağı bir su kabı koyunuz, o suyun yolunu bulacak ve içine girecektir (bilhassa gecelerin karanlığı ve sessizliğinde). Hangi odada saklandığını bilmiyorsanız diğer kapıları açık bırakın, hatta her odaya birer su kabı yerleştirin. Şayet bir yerde sıkışıp kalmamışsa o suya girecektir.
12) Bahçede kaybolan su kaplumbağamı nasıl bulabilirim?
Gizlenebileceği yerler; sık otların arası, bodur bitliler, çalılıklar, çit bitkilerinin dipleri, hatta bunların dallarına çıkarak dalların arasında saklanabilir, uyuyabilir. Oyuk, girintili yerlere, taşların altlarına girebilir ve kendilerini toprağa-kuma bile gömebilirler. Yağmur yağdıktan sonra bulma şansınız daha yüksek, tabii ki bahçeden ayrılmadıysa. Yağmur suyu birikintisi veya sulak, ıslak olan yerlere bakılmalı.
13) Su kaplumbağası karada yer mi? Beslenme içgüdüsü nasıldır?
Karada yiyemez. Onların tükürük bezleri olmadığından tükürük üretemezler, dilleri de çenede köklenmiştir, bu nedenle yemleri yutabilmeleri için suya gereksinim duyarlar. “Kaplumbağamı kaybettim, yerlere yiyecek koyarsam yiyeceğe gelir” diye düşünüyorsanız “yanlış düşünüyorsunuz” diyebilirim.
Beslenme içgüdüsüne gelince; hangi yemin sağlıklı ve hangisinin sağlıksız olduğuna yönelik seçim yapabilecek doğal bir içgüdüleri yoktur, bu sahibinin kontrolü altında olmalı. Ancak; kaplumbağalar kalsiyum dengesini kendi başlarına kontrol edebilir ve besin yoluyla ne zaman kalsiyum almaları gerektiğini çok iyi bilirler. Örnek olarak; bilhassa yumurta oluşturan dişi kaplumbağanın (ki onların daha çok kalsiyuma ihtiyacı var) kendi kendine daha fazla güneşlenmek istemesi, daha ziyade kalsiyumca zengin yiyecekleri tercih etmesi (ayrıca bknz; No 32).
14) Tatlı su kaplumbağası (göl, nehir kaplumbağası) tuzlu suda (denizde) yaşar mı?
Hayır yaşayamaz, bu nedenle biri tuzlu su (deniz), diğeri tatlı su (nehir, göl) kaplumbağası diye adlandırılıyor; kara kaplumbağaları da suda yaşayamaz. Ancak deniz ile nehrin birleştiği yerde yiyecek peşinde olan, arayan birinin kısa süre ile nehre girip denize, diğerinin de denize girip nehre geri döndüğü görülebilir. Deniz kaplumbağalarında tuzlu su ile uyumunu sağlayan tuz bezleri vardır, bunlar sürekli konsantre tuz çözeltisini atar ve böylelikle kanın tuz içeriği düzenlenir (osmoregülasyon), böbrekler tek başına bu yeteneğe sahip değildir. Bu nedenle tatlı su kaplumbağalarına tuzlu yiyecekler de verilmemeli, böbrekler zarar görür, iflas eder. Ancak Kuzey Amerika'da yaşan "Elmas Sırtlı Kaplumbağalar" diğerlerinin aksine deniz suyu ile tatlı suyun birleştiği nehir deltalarında veya tuzlu bataklıklarda ve mangrova bataklıklarında "acı sulara" (tuz oranı %0,1 den % 1,8’e, kısmen %3'e kadar olan sular) uyum sağlamış tek kaplumbağa cinsidir ve sadece oralarda yaşarlar.
15) Su kaplumbağaları ne kadar zekidir?
Sandığınızdan fazla. Mercimek kadar beyinleri ile çok şeyleri kavrar ve öğrenirler. Yaşam içgüdüleri yumurtadan çıkar çıkmaz başlar (en basit bir örnek; kumsaldaki yumurtalardan çıkan deniz kaplumbağaları yavrularının hemen denize doğru koşuşturmaları, suya girince hemen yüzmeye başlamaları; insanlarda yürümenin, kuşlarda uçmanın önceden öğrenilmesi gerek). Yaşam sürecinde çok şeyi öğrenirler, örneğin; nerelerde ve ne zaman yem olabileceği, güneşin, güneşlik yerin nerede olduğunu, oraya nasıl gidileceğini, suyun nerede olduğunu ve nasıl ulaşılacağını, sudaki karidesleri yakalayıp yemek için onların arkalarından koşuşturmanın anlamsız olduğunu bilirler. Yönlerini ayrıca güneşin konumuna göre de bulabilirler. Akvaryumlarda yaşayan diğerlerinin aksine, akvaryumun dışında neler olup bittiğini kavrarlar. Başka bir örnek: Benim genç ve yetişkin kaplumbağalar “gel, git, patini ver, (parmakla işaret ederek veya elimle göstererek) oradan değil şuradan git” gibi bazı komutlarımı algılayabiliyor (şaka değil, bknz; “Kaplumbağa Ailesi” videolarında patisini elime uzatması). Yemek saatlerini bile dakikası dakikasına algılıyorlar. Akvaryum filtresinin fişini çektiğimde yemlerinin hazır olduğunu anlıyorlar (yemlerini her zaman aynı saatte verdiğinizde, sonraki günler o saati şaşırmazlar).
Resim 1: 16.11.2009 doğumlu Efsane resim çekildiğinde 3 yaşında ve 15,5 cm bağa uzunluğunda. Evde gezinirken ben nereye gitsem genelde peşimden gelir, koltukta oturduğumda paçalarıma tırmanır, yukarı çıkabileceği şekilde bacaklarımı uzatıp gerdiğimde kucağıma çıkar, oradan göğsüme, ardından sürekli böylece bana bakar.
Resim 2: Akvaryumda
16) Kaplumbağalar sahiplerini tanır mı? Hafızaları nasıldır?
Evet. Genelde yabancılardan çekinip onlardan korksalar da, sahiplerinin ilk kez gördükleri kan bağından olanları bile (örneğin; anne, baba, çocuk, kardeş) algıladıklarına ben şahidim.
Hafızaları mükemmeldir. Kış uykusundan uyandıktan sonra, uykuya yatmadan önceki çevresini, birlikte yaşadığı diğer kaplumbağaları, önceki yediklerini tanır, tatmadığı diğer yiyecekleri yemeden önce koklarlar. Uzun süre görmedikleri eski sahiplerini, birlikte yaşadıkları diğer hayvanları da tanırlar (bknz; Prenses sayfa 1’deki “Prenses ve Prens Hakkında” başlıklı yazıdaki ilk paragraf). Daha önce gittikleri, gezdikleri, yüzdükleri yerleri, geçtikleri yolları tanırlar. Hatta sahiplerini/güven duyduğu insanları yemek saatine bağlı olarak gittikçe yaklaşan adım seslerinden bile tanırlar.
17) Kaplumbağaların dişleri var mıdır?
Hayır. Yiyeceklerini kuşların gagaları gibi kemiksi sert damakları ile (Rhamphoteca) ısırır ve öğütürler. Onların diş çektirme, dolgu, köprü, protez yaptırma gibi sorunları yoktur.
Yemini ağzına aldıktan sonra yaptığı tipik kafa hareketleri, yemini daha çabuk mideye indirmesine yardımcı olur. Yemek borusunun ise yemin iriliğine göre çok iyi genişleme özelliği vardır, böylelikle besinlerini sorunsuz şekilde mideye indirebilirler.
18) Kaplumbağalarda kaç tane gözkapağı vardır?
Kuşlarda ve kimi hayvanlarda olduğu gibi 3 tane. Alt ve üst göz kapaklarının aksine, omurgalıların çoğunda saydam olan, gözün burun tarafında bulunan “niktitant zar” adı verilen bu 3. göz kapağı (Plica semilunaris conjunctivae, Membrana nicitans) yanlamasına kapanıp açılır (burun tarafından kulak tarafına doğru). Korneayı koruyan koruyucu bir gözlük vazifesini görür. Göze gelen yabancı cisimleri cam sileceği gibi uzaklaştırır (örneğin; kuşlar, kediler, köpeklerde), gözleri tozlardan korur. Niktitant zar kutup ayılarında kar gözlüğü vazifesini görür, böylelikle kar körlüğünden korunmuş olurlar. Su kaplumbağalarında dalgıç gözlüğü vazifesini görür. Bu 3. gözkapağı insanlarda ve çoğu primatlarda (iri beyinli memeliler) körelmiştir.
19) Görme duyusu: Kaplumbağalar ne kadar iyi görür?
Çok iyi, biz insanlardan çok daha iyi görürler. Örneğin; renkli televizyonu bizlerden, tüm memelilerden daha iyi görürler. İnsanlarda 3 reseptöre karşılık (kırmızı, yeşil ve mavi) sürüngenlerde 4 renk reseptörü vardır; bunlarla morötesi (ultraviyole) ve kızılötesi (infrared) ışınları algılayabilirler. Onlar dünyayı bize göre bambaşka, daha iyi görüyorlar. Fakat çok yakını o kadar iyi göremiyorlar, burada oryantasyon veya nesneleri ayırt etmek için burunları devreye girer.
Kaplumbağalar uzağı çok iyi görür ve 300 derecelik bir görüş açısına sahiptirler. Uzaktaki nesneleri ve besin kaynaklarını tamamen algılarlar ve onların renklerini, bilhassa kırmızı ve sarı renkleri, ışığın kızılötesi payı sayesinde çok iyi ayırt edebilirler. Ayrıca uzaktan tanıdık insanları ayırt etmek için olağanüstü yetenekleri vardır.
-Kaplumbağalar hakkında bilmedikleriniz, ilginç bilgiler-
20) Koku alma duyusu: Kaplumbağalar ne kadar iyi koku alır?
İnsanlardan çok daha iyi. Koku alma hisleriyle farklı kokuları çok uzaklardan bile ayırt edebilirler. Bu his bilhassa su kaplumbağalarında daha da mükemmel gelişmiştir; zira onlar farklı kokuları su içindeyken filtre edebilir/ayrıştırabilirler. Böylelikle bulanık, çamurlu sularda, bataklıklarda zor gördüklerini veya göremediklerini burunları ile algılarlar, yemin yerini belirleyebilirler, diğer kaplumbağaların cinslerini ve cinsiyetlerini burunları ile anlarlar. Bir örnek; benim Prenses yumurtlayacağı zaman toprağı koklayarak önce toprağın buna uygun olup olmadığını (toprak cinsini, toprağın nemini vs.), kazacağı yerde toprağın içinde (15 cm civarı derinlikteki) önceden kalma yumurtaların olup olmadığını algılar. İçinde yumurta bulunan yeri kazmaz, başka yere geçer.
Su kaplumbağaları, alt çene ve boyunlarının çiğneme-pompalama hareketleri üzerinden kokuları algılar. Onların koku reseptörleri boğazlarındadır. Çevrenin kokusunu da yön tayininde kullanır. Bu hususta deniz kaplumbağaları meşhurdur. Yumurtadan çıktığı sahili bulmak ve kendi yumurtasını da aynı sahile bırakmak için okyanuslarda, denizlerde binlerce kilometre mesafe kat ederler (filopatri; doğdukları yere, anavatana dönme eğilimi). Görünüşe göre dünyanın manyetik alanına göre yönlerini tayin ederler; fakat kendi güzergâhına (doğum yerine) ulaşmak için okyanusların tipik koku izleri onlara yol göstermekte.
21) Kaplumbağaların bıyıkları var mıdır?
Bazı kaplumbağa cinslerinde çene altında birkaç adet küçücük, yumuşak, diken benzeri çıkıntılar (bıyıklar) vardır, bunlar dokunmaya duyarlı sinir hücreleri ile kaplanmıştır, anten vazifesi görürler, kötü şartlarda göremediklerini bunlarla algılarlar (kedilerin bıyıkları gibi). Fakat bazı balıkların bıyıklarında olan koku ve tat alma fonksiyonları bunlarınkinde yoktur.
22) İşitme duyusu: Kaplumbağaların kulakları var mıdır, işitme hisleri nasıldır?
Evet, kulakları vardır, tam da kafasının iki tarafında tahmin ettiğiniz yerlerde, kafa derisinin altında, tam donanımlı iç ve orta kulak vardır, dış kulak yoktur. Kulak kepçeleri olmadığından her yönden gelebilecek hafif sesleri işitebilirler. Onlar 100 Hz’den 1000 Hz’ye varan ses dalgalarını, düşük frekansları, etraftaki titreşimleri (örneğin; ayak sesleri) algılayabilirlerse de yüksek, kalın ve boğuk sesler onları ürkütür, korkutur. İşittikleri dalga boyu biz insanlara nazaran sınırlı ise de 200-500 Hz arasındaki ses dalgalarını çok daha iyi algılarlar. Uzak mesafelerden zemindeki çok hafif titreşimleri bile algılar, kendilerine olan uzaklığını tahmin edebilirler. Buna ilaveten algıladıkları bu titreşimlerin tehlike mi yoksa alışılagelmiş bir hareket mi olduklarını belirleyebilirler.
Ben akvaryumdaki, arkası bana dönük kaplumbağama çok sessiz yaklaştığımda, beni fark edip aniden dönerek bana doğru yüzen kaplumbağamın beni işiterek mi yoksa kokumu alarak mı algıladığını halen anlıyor değilim. Su içinde akvaryumun tabanında bir köşede iken onu çağırdığımda bulunduğu yerden çıkarak yine bana doğru geliyor (suyun dışından gelen sesleri algılaması).
23) Kaplumbağalarda tat alma ve dokunma duyuları nasıldır ve başkaca hangi hisler bayağı gelişmiştir?
Tat alma duyusu: Kaplumbağalarda tat almaduyusu da güçlüdür; hoşlandıkları, tadını aldıkları yiyecekleri, yetişkin kaplumbağalar ayrıca daha ziyade alışık oldukları, küçüklüğünde aldıkları yiyecekleri tercih ederler.
Dokunma duyusu: Bilhassa dişi kaplumbağaların ayaklarında/bacaklarında daha da gelişmiştir. Koklayıp uygun görmesinin ardından yumurtlayacağı yeri kazmaya başladıktan bir müddet sonra, ayakları ile çukurda başka bir uygunsuzluk hissettiğinde
kazmayı bırakır veya yumurtlama anında çukura bıraktığı yumurtasını arka ayakları ile uygun yere ve konuma getirir (bknz; yumurtlama videoları).
Tuhaf bir his (birbirlerine ayakuçlarını titretmesi, kur yapmaları): Acaba bu titreşimi kendi parmaklarınızın üzerinde hissettiniz mi bilemem, çok tuhaf ve garip olduğu kadar güzel bir his. Benim kaplumbağalardan bazıları, en sevdikleri yiyecekleri parmaklarımın arasında verdiğimde, kimi kez yemini elimden kapmadan önce aynı hareketi arada bir yemi tuttuğum parmaklarıma da yapmaktalar. O an tüm vücudumu tarif edemeyeceğim tuhaf bir his kaplıyor. Şöyle bir benzetme yaparsam; saniyede defalarca parmak ucuma temas eden tırnakları (ellerini parmağımın üzerinde titretmeleri), bende sanki parmak ucunda hafif gıdıklanma veya parmak ucumu çok hafif bir elektrik akımına kaptırmışım gibi benzeri bir his uyandırıyor. Bunun kaplumbağaların birbirleri üzerine yapabileceği etkiyi de artık siz düşünün.
Gelişmiş diğer hisleri: Ağrı hissi, ısı hissi, denge hissi.
Resim 3: Denge hissi
Resim 4: Akvaryumun kuru alanında ısıtıcı lamba (UV A/B) altında. Isı kaynağına daha yakın olmak için birbirlerinin sırtına çıkıyorlar.
24) Dişi kaplumbağalar kimi zaman karada ne uğruna kavga ederler?
Seçtikleri en iyi yumurtlama yeri için.
25) Sırt kabuğunun ortasında kafa kısmından kuyruk kısmına kadar boylamasına uzanan hat, kabarık çıkıntı (karina) neye yarar?
Yüzmelerini dengeler (bizim omurgaların vücudumuzu dengelediği gibi). Isı regülasyonu vazifesini gördüğü de söylenmekte. Teknelerde karina, teknenin su altında kalan dış kısmıdır, bunlarda ise üst (sırt) kısmı. Ayrıca düştüklerinde ters döndükleri zaman tekrar düzelmelerine yardımcı olur.
26) Su kaplumbağaları ile denizaltıların benzer yönü nedir?
Denizaltıları diğer gemilerden ayıran özelliği, denizaltıların suya batması değil, battıktan sonra yine su yüzeyine çıkabilmesidir (diğer gemiler de batabilir, ancak tekrar su yüzeyine çıkamaz 🤭). Denizaltıların suya dalıp tekrar su yüzeyine çıkması “Dalma Sarnıçları”nın su dile doldurulup boşaltılmasıyla olur (statik dalış). Aynısını su kaplumbağaları da yapar; anal keselerini su ile doldurup tekrar boşaltabilir. Ayrıca akciğerlerini hava ile doldurup (su üzerinde kalabilmesi için) veya boşaltır (suya dalabilmesi için), ilki tabi ki su altında yapılamaz. Akciğer ve böbrek enfeksiyonları bu mekanizmaları etkiler.
27) Kaplumbağamı elimle suyun içine daldırabilir miyim veya suya atabilir miyim?
Hayır. Balıklarda olduğu gibi onlarda da yüzme keseleri vardır (akciğerler aynı anda yüzme kesesi vazifesini görür, bknz; bir önceki No. 26) ve burayı ağız yolu ile aldıkları hava ile doldururlar. Dalmadan önce doldurduğu havayı dalış esnasında gerekli gördüğü kadar boşaltır. Su üzerinde çaba sarf etmeksizin, çırpınmadan yüzebilmesi için burayı önceden hava ile doldurması gerek. Elinizle suya daldırdığınız veya suya attığınız zaman burayı hava ile doldurmaya zamanı olmaz. Onun için kaplumbağayı akvaryuma koyacağınız zaman suya değil, kuru alana bırakmanız, oradan kendiliğinden suya girmesi veya dalması en doğrusu. Kuru alanı yoksa (mutlaka olmalı) kafası suyun dışında kalacak şekilde sığ yere bırakılmalı. Kaplumbağa suyun üzerinde iken kesinlikle el veya parmak ile üzerine bastırılarak suyun içine batırılmamalı!
Resim 5: Yavru, küçük kaplumbağanın güneşlendirilmesi. İçinde en az boyu (kabuk uzunluğu) derinliğinde suyu olan genişçe bir kap alınıp yarı güneşlik, yarı gölgelik yere konulmalı. Kabın içinde ayrıca sığ ve kuru yer hazırlanmalı (kuru yer güneş alacak şekilde). Kuşlar ve diğer hayvanlardan zarar gelmemesi için önlem alınmalı (örneğin; üzerinin ızgara, kafes gibi bir şey ile örtülmesi). Resimdeki, hasta olarak aldığım, iyileştikten sonra sahiplendirdiğim bir yavru.
Resim 6: Yavrular büyüdükçe ihtiyaçları değişiyor. Yaz aylarında terasta güneşli, gölgeli yerler ve suları mevcut. Suyun içine rahatça girip çıkmaları için rampalar hazırlanıyor. Güneş sularını ısıtıyor.
28) Su kaplumbağaları suyun içinde nasıl nefes alır?
Su kaplumbağalarında birçok nefes alma tekniği vardır:
a) Ağız boşluğu-yutak bölgesindeki papillalar üzerinden, yutak mukozası üzerinden gaz alışverişi yaparlar. Yumuşak kabuklu kaplumbağalar ayrı bir nefes alma tekniği geliştirmiştir. Onların yutak kısımları kuvvetli şekilde kan dolaşımı olan “Villus” benzeri yüzeylerle kaplanmıştır (Villus= Organ dokunun kıl, konik veya parmak formundaki tüy gibi çıkıntıları, bizlerde ince bağırsaklarda olduğu gibi). Boynunu uzatıp çekerken veya dil kemiği hareketi ile (ki diğer su kaplumbağaları bunu koklama esnasında yapar), yutağa yoğun olarak gelen suyun oksijenini alır (gaz alışverişi yapar). Buna “Faringeal Solungaç Solunumu” denilmekte (diğer bir adıyla; “ağız boşluğu solunumu”).
b) Başta yumuşak kabuklu kaplumbağalar olmak üzere (örneğin; Fırat Kaplumbağası), bazı su kaplumbağaları, deniz yılanları, çoğu amfibiler (suda ve karada yaşayan canlılar) su içinde iken derileri üzerinden gaz alışverişi yaparlar (sudaki oksijeni alır, karbondioksit verir).
c) Su ile doldurdukları anal keseden az da olsa oksijen alırlar.
Kışı suyun içinde geçiren (kış uykusuna yatan) su kaplumbağaları bu esnada az miktarda ihtiyaçları olan oksijeni b) ve c) ye göre sağlarlar.
ç) Su kaplumbağalarının akciğerleri ayrıca yüzme kesesi vazifesini görür. Suya dalma ve çıkma esnasında istikametini, yönünü akciğerler dahilinde hava alışverişi ile sağlar. Akciğer enfeksiyonunda bu mekanizma çalışmaz, yan yüzer, suya dalamaz veya taş gibi suya batar.
d) Kimi su kaplumbağaları başkaca teknikler geliştirmiş (adaptasyon yeteneği) veya ilave nefes mekanizması oluşturmuştur. Bazıları çok derinlere dalmak için uzmanlaşmıştır. Bu “Dalgıç Kaplumbağaları”nın akciğerlerinde kemiksi odacıklar/hazneler vardır ve bunlar yüksek su basıncına dayanıklıdır. Bu odacıkların duvarları karapaks kemiklerinden oluşmuştur (kaplumbağanın kabuğu gibi kemiksi kalkan). Böylesi dalgıç kaplumbağa cinsleri: Batagur, Callagur, Hardella, Kachuga ve Orlitia (hepsi de Asya bataklık kaplumbağaları).
e) Yılan boyunlu kaplumbağalar uzun boyunlarını şnorkel olarak kullanır.
f) Bazı kaplumbağalar hortum burunludur, onlarda burun hortum şeklinde öne doğru uzamıştır ve burun delikleri bunun ucundadır (örneğin; Fırat Kaplumbağası), bununla kafasını sudan çıkartmadan hava alır.
g) Deniz kaplumbağalarının ayrıca burun deliği kilit mekanizmaları vardır. Daldıklarında bağdoku şişer ve burun delikleri kapanır; yüksek kan akım hızında, burun mukozasının altındaki bağdoku, burun delikleri kapanana kadar kabarır/şişer.
29) Su kaplumbağaları su altında ne kadar kalabilir?
Bu her kaplumbağaya göre değişir. Ayrıca suyun temizliği, sudaki oksijen, hava-su sıcaklığı, su içindeki aktivite sürelerde farklılık yaratan diğer faktörlerdir. Batı süs kaplumbağaları oda sıcaklığında 30 saat, +3 C⁰ su ısısında ise 4 ay boyunca su altında kalabilir. Hieroglyphica süs kaplumbağaları (pseudemys concinna) 2,5-3 saat, +3 C⁰ su ısısında ve suya oksijen verildiğinde 150 gün, aynı ısıdaki suya azot verildiğinde ise ancak 50 gün kalabiliyor. Soğuk su daha çok oksijen tutsa bile, bilhassa sıcak ülke kaplumbağalarında aktivite azalır.
Su altında kalma rekoru, +3 C⁰ su ısısında 6 ay boyunca yüzeye çıkmaksızın su içinde kalabilen “Misk Kaplumbağaları”nda (Sternotherus odoratus). Böylelikle üstü buz kaplamış göletlerin içinde kışı geçirebilmekte. Bunlar +10 C⁰ de aktif olarak, yani kaplumbağada aktivite varken (hareket halinde) 100 gün su içinde kalabilir. Misk Kaplumbağaların anavatanı Kuzey Amerika’dır (soğuk diyarlar). Bunların derileri diğerlerine nazaran daha kalın, nasırlaşmış gibi ve altında daha az kan damarı var, bu durumda deri üzerinden gaz alışverişi yapmaları zor, öyle ise neden? Bu kaplumbağa türünde yapılan “Beslenme Davranışlarının Analizi” çalışmasında papillanın gizemi keşfedildi: “Bu çalışma esnasında ağız boşluğu ve yutak bölümündeki lobüler (çıkıntılı) yapıların misk kaplumbağalarında daha da aşikâr olduğuna rastladık” deniliyor.
Araştırmanın devamı: Kendi müze koleksiyonlarından alınan, oldukça ince kesilmiş bir dokudan ışık mikroskobu altında dijital görüntü alınmakta. Bu esnada taramalı elektron mikroskobu da kullanılmakta. Böylelikle yüksek ölçüde bir görüntü elde edilmekte. Araştırmacı Egon Heiss (Viyana Üniversitesi), bunun üzerine şunları der: “Bu görüntüler, papillaları olduğu gibi ortaya seriyor, bunlar nispeten büyük, dallanıyor ve çok sayıda; ayrıca kaplumbağa ağız-yutak bölümüne sürekli taze su aldığından, papillalar kusursuz bir şekilde yıkanmakta. Böylelikle ortaya çıkan: Bu hayvanlar solungaç benzeri başka bir şey geliştirmiş”.
Evde baktığımız kırmızı yanaklı süs kaplumbağaları, arada bir kafasını sudan çıkartıp nefes almak için daha ziyade akvaryumun sığ kısımlarında gecelemeyi/uyumayı severler. Bu nedenle akvaryumda onlar için suyun sırtını örtebileceği şekilde, arada bir kafasını sudan çıkartarak nefes alabileceği, üzerinde uyuyabileceği genişlikte sığ yerler hazırlanmalı (bu sitedeki resim ve videolara bakınız). Birden fazla kaplumbağanız varsa diğerlerinin de faydalanabileceği şekilde böylesi yerler hazırlanmalı, aksi takdirde yer kavgası yaparlar.
UYARI: Kaplumbağanın kabuğuna sertleştirici jellerin sürülmesini kesinlikle tavsiye etmem! Kimi sırtına jel sürüp ardından güneşe bırakıyor. Bu aynen kendi sırtınıza naylon geçirip plajda güneşlenmenize benzer. Böylelikle kabuğunun hava almasını (hava alışverişi) önlemiş olursunuz. Ayrıca kabuk sertleştirici jellerin kokusu diğer kaplumbağaları ona karşı saldırganlaştırmakta (bknz. No: 20). Diğer kaplumbağa tarafından kabuğunun yenildiği şeklinde de haberler de almaktayım. Hepsinin ortak noktası, kabuğu yenilen kaplumbağanın sırtına önceden böylesi jellerin sürülmesi!!!
30) Su kaplumbağası karada ne kadar kalabilir, yaşayabilir?
Derileri balıklarınki gibi olmadığından (mukoza), prensipte suyun dışında uzun süre, suda kalabildikleri kadar karada da kalabilirler. Ancak yemlerini yutabilmeleri için suya ihtiyaçları vardır (bknz; üstte No: 13), su olmazsa aç kalır ve buna ne kadar dayanabileceği de meçhul. Su bulamadığında genelde açlıktan ölür, uzun süre karada kaldığından değil. Ayrıca temiz, taze su içmesi de gerek. Uzun süre karada kalmasıyla ne derisi, ne kabuğu ne de organları zarar görür. Örneğin; bulunduğu yerde doğal habitatları tükenen Chelodina türü su kaplumbağaları, karada uzun yollar kat edip yeni yerlere göç etmekle tanınırlar.
31) Anal kese başka ne işe yarar ve suyu oraya nasıl dolduruyor?
-Türkçe ve Latince karşılıklarını bulamadığımdan “Anal Kese” olarak adlandırıyorum, “Anal Torba” da denilebilir-
(Almancası: “Analblase” —> Anal-blase. Anal= anal. Blase= kabarcık, kese, sidik torbası/idrar kesesi.)
Anal kese su kaplumbağalarında bulunur, kara kaplumbağalarında yoktur (Kinixys türleri hariç, sayfanın altına bakınız). Yukarılarda bahsi geçtiği gibi, anal keseler;
a) yüzme keseleri ile birlikte suya dalış ve çıkışta kullanır,
b) kaplumbağanın sudan az da olsa oksijen temin etmesini sağlar, su altında uyuduğunda hareket etmediği için daha az oksijene ihtiyacı vardır (anal kese üzerinden gaz alışverişi yaptığı henüz bilimsel olarak kanıtlanmamış olmasına rağmen, bu ihtimalin büyük olduğu kabul edilmekte),
c) dişi kaplumbağalarda başka bir görevi daha vardır. Onlar yumurtlamak için nemli, hafif ıslak toprağı seçer, arka ayakları ile toprağı kazdığında, toprağı kuru veya sert hissetmesi durumunda (çukurdan çıkartmak için kepçeleyemeyeceği/avuçlayamayacağı gibi, kuru toprak kazdığı yere tekrar akar) bu toprağı anal keseden boşalttığı su ile nemlendirir ve yumuşatır (görenler “idrarını yapıyor” sanır, halbuki bu anal keseden boşalttığı sudur). Ayrıca bıraktığı yumurtaların neme ihtiyacı vardır ve bu nedenle yumurtlamak için nemli, hafif ıslak toprağı seçer.
Anal keseye suyu kloak yoluyla alır ve boşaltır. (“Kloak” veya “Dışkılık”: Kuyruk kısmındaki, sindirim, boşaltım ve üreme yollarının açıldığı ortak boşluk; idrarını, dışkısını, penisini, yumurtasını oradan çıkartır, çiftleşme oradan gerçekleşir. Bknz; alttaki resim).
Resim 7: Emys Orbicularis cinsi su kaplumbağasının iç organlarından görüntü.
A) Dişi kaplumbağa
B) Erkek kaplumbağa (karaciğer, kalp ve bağırsakların büyük kısmı kaldırılmış halde).
Resim:
BOJANUS (1819)
-Kaplumbağaların ilginç özellikleri, kaplumbağa rekorları-
32) Evde, teraryumda bakılan kaplumbağalar için UV lambası, ısı lambası gerekli midir ve nasıl olmalı?
Kaplumbağaların D3 vitaminini sentezlemeleri için UV ışınlarına ihtiyaçları vardır. Diğer bir tabirle; güneş kemik sağlığı için çok önemlidir, güneş ışınları kemiğin kalsiyum biriktirmesini sağlayan D vitaminin bağırsaktan emilmesini sağlamakta. Daha basit açıklamak gerekirse: istediğiniz kadar D vitamini içeren yiyecek verin, güneş ışını olmadan bir işe yaramaz.
Kalsiyum ihtiyacını gideremeyen kaplumbağada raşitizm/kemik erimesi ortaya çıkar (demineralizasyon neticesi, yani vücudun aşırı mineral kaybetmesiyle kemiklerin yumuşamaya başlaması, deforme olması, kolayca kırılabilmesi).
Buradan anlaşılacağı üzere kapalı alanlarda, teraryumlarda bakılan kaplumbağanın UV ışını gereksinimi için olanak sağlanmalı. Yapay olarak tercih edilen UV lambalarda UV-B oranı %5 olmalı. Piyasada buna yönelik olarak neon lambalar satılmakta, bu lamba kaplumbağaya 35 cm mesafede olmalı ve gün boyu yakılmalı (sabah saatlerinden hava kararmaya başlayana kadar). Lambalar 9 ayda bir değiştirilmeli, 9 ay sonra ışık vermeye devam etse de artık UV veremez; fakat istenilirse sadece aydınlatma amaçlı kullanılmaya devam edilebilir. Buna alternatif olarak, kaplumbağaya 1 metre yüksekliğe yerleştirilecek, her gün 10-15 dakika yakılabilecek OSRAM (Vita Lux 300 W) ampulü kullanılabilir (seramik duya takılmalı), bu mesafelere dikkat edilmezse kaplumbağanın gözleri zarar görebilir.
UV-A ışını ise aktiviteyi artırır, iştahlarını açar, genel refahı artırır.
Isı lambasına gelince; diklemesine ısı vereceği zemini 35° C civarı ısıtabilecek bir mesafede olmalıdır. Burada önemli olan, kaplumbağanın sıcak alanı kendi başına seçebilecek olmasıdır; yani, kaplumbağanın kuru alanı, en fazla ısı alan lambanın tam altından bazen sağa sola, ileri geri giderek daha az sıcak olan yerleri seçebileceği şekilde geniş olmalıdır. Isınma lambası olarak halojen lambalar kullanılabilir (yavrular için 40 W, yetişkinler için 60 W).
Kaplumbağanın vücut ısısı, bulunduğu ortamın ısısından 0,1-0,2 °C daha düşüktür. Hazım 20°C altında oldukça yavaşlar.
Dikkat: UV ışını camdan geçmez! Şayet teraryumun veya akvaryumun üzerinin kapatılması gerekiyorsa bu durumda çift cidarlı şeffaf sentetik levhalar alınabilir (pleksiglas, akrilik levha).
Nihayetinde en iyisi, hem ısı hem de UV-A ve UV-B ışını veren doğal güneş ışığıdır.
33) Aynı boy ve cinsiyetteki kırmızı yanaklılarımı nasıl ayırt edebilirim?
Karın kabuğundaki desenlerden. Her kaplumbağada değişik olur.
34) “Dünya Kaplumbağalar Günü” var mıdır?
Evet. 23 Mayıs resmen tanınmış “Dünya Kaplumbağalar Günü”dür.
35) Kaplumbağamı bir Avrupa Birliği ülkesine götürebilir miyim?
Avrupa Birliği ülkelerinde kaplumbağa alım-satımı, ithalatı-ihracatı, ülke sınırından içeri sokmak-çıkarmak yasaktır. Bunun nedeni, nesillerin korunmasının yanı sıra çoğu kaplumbağaların büyüdükten sonra kapı dışarı edilerek telef edilmeleridir. Avrupa Birliği ülkeleri 1984 yılında, 1973 tarihli “Vaşington Türleri Koruma Antlaşması”na mecbur bırakılmıştır. AB Ülkelerinde kaplumbağalara ancak yetiştiricilerden veya yetkili dairelerden alınacak olan CITES (Convention on International Trade in Endangered Spezies of Wild Fauna and Flora) veya AB-Belgesi ile sahiplenebilirsiniz. Aksi takdir size yüklü bir para cezası verilebileceği gibi kaplumbağanıza el konulur, kimi hallerde hapis cezası dahi verilebilir. Ancak herhangi bir AB ülkesine illaki götürmek istiyorsanız önce o ülkenin yetkili makamından ilgili AB-Formunu doldurarak izin almanız gerekir (örneğin; Almanya’da “Bundesamt für Naturschutz” -Tabiatı Koruma Federal Dairesi- “http://www.bfn.de/0305_cites.html“). O ülkeden çıkış yaparken bu kez çıkış izni almanız gerekir. Türkiye AB’ye girmek istiyor, ama bu gibi ve daha nice AB-Yönetmeliklerine halen yanaşmamakta. Sadece bunu uygulamaması AB kapısını kapatır.
36) Tüm kaplumbağaları birbirlerinden ayıran farklılık nedir?
Tehlike sezdiğinde kafasını yanlamasına S-şeklinde kıvırarak bağasına (kabuğuna) çeken “döner boyunlu kaplumbağalar” (Pleurodira);
Tehlike sezdiğinde kafasını direkt olarak bağasına çeken “gizli boyunlu kaplumbağalar” (Cryptodira).
37) Bir kaplumbağa düşkünü (turtle fan) olduğunuz nasıl anlaşılır?
Şayet bir arkadaşınız sizi cepten aradığında;
-“Ya sen nerelerdesin? Artık ortalıklarda görünmüyorsun,” derse. 😄
Resim 8: Yer akvaryumu. Diğer akvaryumlarının yanı sıra evde gezinirken veya terasta güneşlendikten sonra eve girip içine rahatça girip çıkabilecekleri bir akvaryum. Dış filtre bu akvaryuma uygun olmadığından içinde, sadece yetişkin kaplumbağalara uygun olan 2 tane güçlü iç filtre var. Daha sonra tepe filtre takıldı.
Resim 9: Bir önceki akvaryumdan daha büyük ve yüksek. Rampa Resim 8 'deki rampadan daha meyilli olduğu için basamaklar halinde hazırladım. Aksi takdirde aşağı rahat inemiyor, inerken kayıyorlar. Akvaryum içindeki rampa özel olarak kestirdiğim 6mm kalınlıkta pleksiglas. Akvaryumdan çıkabilmeleri için üzerine akvaryum silokonu ile yapıştırılmış kalın, kenarları zımparalanmış yassı plastik parçalar basamak vazivesini görüyor. Bu akvaryumda bir tepe filtre, bir de dış filtre var.
PEKİ YA BUNLARI BİLİYOR MUYDUNUZ?
- En büyük ve aynı zamanda en ağır kaplumbağa olarak, 250 cm bağa (kabuk) uzunluğu ve 900 kg ağırlığı ile “Deri Sırtlı Kaplumbağa” (Dermochelys coriacea) kabul edilir.
- Güney Afrika’da yaşayan yassı kaplumbağaların (Homopus signatus) erkeği, ortalama 7,5 cm bağa uzunluğu ve 70 gr ağırlığı ile en küçük kaplumbağadır.
- En hızlı kaplumbağa, saatte 35 km hızla “Deri Sırtlı Kaplumbağa”dır.
- En yavaş kaplumbağa, saatte 0,21-0,48 km hızla, kurak iklim bölgelerinde, çöl kenarlarında yaşayan “Gopherus” cinsi kaplumbağadır. Bunlar 40 cm bağa uzunluğuna ve 4 kg ağırlığa erişebilir. Kendine yer altında günün büyük kısmını geçirebileceği, başka hayvanların da yararlanabileceği, 3 m derinliğe ve 12 m uzunluğa kadar erişebilen barınak inşa etmekle tanınır.
- Cinsel olgunluğa en geç ulaşan kaplumbağa “Yeşil Deniz Kaplumbağası”dır (Chelonia mydas). Bunlar kısmen 50 yaşında cinsel olgunluğa erişir. “Çorba Kaplumbağası” olarak da adlandırılan bu kaplumbağalar etleri için avlandıklarından türleri ne yazık ki tükenmek üzere.
- Viyana Doğa Tarihi Müzesi’nde çok eski zamanlarda yaşamış 4 metre uzunluğunda bir deniz kaplumbağasının iskeletini görebilirsiniz.
- Yumuşak Kabuklu Çin Kaplumbağası (Pelodiscus sinensis) idrarının büyük kısmını ağzından çıkartır.
- Bazı cins kaplumbağalar (örneğin; Trakya Kara Kaplumbağası), çiftleştiği birden fazla erkek kaplumbağaların spermalarını yıllar boyu depolayarak döllenmiş yumurtalar bırakabilir.
- Yılan boyunlu kaplumbağalar (Chelodina rugosa) su altındaki çamurların içine yumurtlayan tek kaplumbağa cinsidir; bu yumurtalardaki embriyolar ancak sular kuruyup çekildikten sonra gelişmeye başlar.
- Erkek “Galapagos Dev Kaplumbağaları”nın (Geochelone nigra) kommi mücadelesinde kazanan taraf boynunu en fazla uzatan kaplumbağadır. (Kommi mücadelesi: Çiftleşme öncülüğü veya büyüklük/öncelik/erkeklik taslama kavgası).
- Deniz kaplumbağaları yumurtalarını, kendilerinin yumurtadan çıktığı aynı sahile bırakır (bknz; üstte No. 20, “Kaplumbağalar ne kadar iyi koku alır?” başlığı).
- Deniz kaplumbağasının bıraktığı 1000 yumurtadan çıkan yavrulardan ancak 2 tanesi, yaşam mücadelesinden galip gelerek cinsel olgunluğa erişebilmekte.
- Kaplumbağalar buzul çağında Dünyanın sıcak bölgelerine göç etmiş, daha sonra kaybettikleri topraklara, diyarlara, önceki yaşam bölgelerine geri dönmüşlerdir.
- 256 yıl ömrü ile en fazla yaşayan Aldabra Dev Kaplumbağası olan (Aldabrachelys gigantea) erkek kaplumbağanın adı “Advaita” dır (İngilizce ve diğer batı dillerinde “Adwaita” olarak yazılır.) Sanskrid dilindeki bu kelimenin Türkçe karşılığı: ”Bir tek ve sadece”, yani; “Emsalsiz.”
1875 yılından beri o zamanlar yeni açılan Kalküta Şehrinin Alipur Hayvanat Bahçesi’nde yaşan Advaita, hayvanat bahçesinin belgelerine göre, 1750 yılında (hatta 1705 yılı olabileceğinden bahsediliyor) Madagaskar’ın kuzeyindeki Şeyşeller’de dünyaya gelmiş. İngiliz denizciler tarafından Hindistan’a getirilerek Robert Clive isimli koloni memuruna hediye edilmiş, gençliğini de onun bahçesinde geçirmiş.
Ölüm nedeni: Ölmeden birkaç ay önce çatlayan kabuğundan ölümcül enfeksiyon kapması. Ölüm tarihi: 22 Mart 2006. Ölüm yeri: Kalküta Hayvanat Bahçesi (Hindistan). Dünyanın en fazla yaşamış hayvanı olarak kayıtlara geçti.
Tu’i Malila, Advaita’dan sonra 1965 yılında 188 yaşında ölen, en fazla yaşayan ikinci kaplumbağa.
Üçüncüsü olarak Avustralya’da 2006 yılında 175 yaşında iken ölen Harriet (Galapagos Dev Kaplumbağası).
- Mafsallı* kaplumbağalar (Kinixys) ailesinden “Kinixys homeana” (Home's hinged-back tortoise) aşağı yukarı 5 yıl kadar yaşar ve bu süre zarfında 20 cm civarı boya erişir. Batı Afrika yağmur ormanlarında, oldukça nemli ortamlarda yaşarlar. Bu kara kaplumbağaları suyu çok sever, çok iyi yüzücü olmakla birlikte sulak yerlerde, nehir kenarlarında yaşar, yaşadıkları bölgelerde soğuk kış ayları olmadığı için kış uykusuna yatmazlar. Anal kesesi olan tek kara kaplumbağasıdır. Etleri için avlanılması ve yağmur ormanlarının yok edilmesi ile türü tükenmekle karşı karşıyadır. Kinixys türü kaplumbağalar (hinged-back tortoise; Kinixys eski Yunancada “beli/kalçayı hareket ettirme” anlamında), tehlike sezdikleri anda arka bacak ve kuyruklarını korumak için kalkanlarının 1/3 ünü (sırt kabuğunun kuyruk tarafı) hareket ettirerek, menteşe gibi açıp kapatabildiklerinden, adlarını buradan almışlardır.
*) Türkçe verilmiş ismi hiçbir yerde bulamadığımdan “Mafsal” adını uygun gördüm. Son zamanlar bir yerde "Menteşeli Kaplumbağa", bir yerde ise"Menteşe Sırtlı Kaplumbağa"diye geçiyor.
- Güncellemeler, ayrıca yeni keşiflere ulaşıldığında ilaveler yapılabilir-
“Bunları biliyor muydunuz” sayfalarının hazırlanmasında faydalanılan kaynaklar:
http://www.bfn.de
http://derstandard.at
http://www.geiwa.de
http://www.klappschildkroete.de
http://www.kleintierpraxis-ninamueller.de
http://www.landesmuseum.at
http://www.monta-n.net
http://www.planet-wissen.de
http://schildkroeteamanda.wordpress.com
http://www.schildkroetenparadies.de
http://www.schildi24.de
http://www.spiegel.de
http://de.wikipedia.org
http://www.zierschildkroete.de
Resim 10: Kardeş kardeşe ısınma molası. 2 kardeş kaplumbağa kuru alandaki ısıtıcı lamba altında. Soldaki Efsane (16.11.2009 doğumlu) resim çekildiğinde 17,5 cm kabuk uzunluğunda ve 639 gr. ağırlığında. Sağdaki Sultan ise ondan 3 gün önce yumurtadan çıktı (13.11.2009), yavrulardan boy ve ağırlıkça en fazla olanı (19 cm / 853 gr.)
Resim 11: Akvaryumun kuru alanında ısı lambası altında
Resim 12: Gözleri benim üzerimde
Resim 13: Akvaryumda sığ alan oluşturulmalı. Böylelikle üzerine uzanıp arada bir nefes almak için kafasını sudan çıkartabilecek dinlenme, pinekleme yerini sağlanmış olur.
Resim 14: Terasınız, geniş balkonunuz varsa böylesi yerler de hazırlayabilirsiniz.
