ΜΟΥΣΕΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης

Το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης βρίσκεται στην Παλιά Πόλη του Ρεθύμνου, κάτω από το Φρούριο της Φορτέτσας. Εκεί θα δούμε τη συλλογή περίπου 650 έργων, σύγχρονων Ελλήνων καλλιτεχνών που καλύπτει ένα ευρύ φάσμα της σύγχρονης εικαστικής.

Κ.Ρ.

www.tripadvisor.com.gr

Πρόλογος

Οι Αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι ο χορός γεννήθηκε στην Κρήτη. Έτσι στους Δελφούς υπήρχαν κρητικοί χορευτές. Λένε ότι η Ρέα δίδαξε στους Κουρήτες την τέχνη του χορού, για να καλύψουν τα κλάματα του μικρού Δία. Τα ταυροκαθάρψια, ο λαβύρινθος και οι κυκλικοί ήταν Μινωικοί χοροί.

1) Ανωγειανός Πηδηχτός

Ο Ανωγειανός Πηδηχτός ή Πηδηχτός ή Χορός των Κουρητών ή Όρτσες των Ανωγείων είναι ένας από τους παλιότερους πυρρίχιους χορούς της Κρητικής Μουσικοχορευτικής Παράδοσης. Όρτσες σημαίνει τους με μεγάλη ταχύτητα εκτελούμενους βηματισμούς.

Οι πιο γνωστοί μύθοι της αρχαιότητας εμφανίζουν τους Κουρήτες ως ένοπλους χορευτές. Οι χοροί τους αποκλειστικά ανδρικοί, ήταν πηδηχτοί με ψηλά άλματα και θορυβώδεις. Οι χορευτές πιάνονται χιαστί από τις παλάμες, σχηματίζουν ημικύκλιο και εκτελούν χορό δώδεκα βημάτων (έξι μπροστά, έξι πίσω). Ο Πρώτος Χορευτής θα κάνει πολλά πατήματα και πολλές παραλλαγές, θα αναπτύξει πολλές δεξιοτεχνικές φιγούρες, αλλά το κύριο χαρακτηριστικό είναι τα δυνατά χτυπήματα των ποδιών στο έδαφος Με την γνήσια μορφή, συναντάμε τον χορό αυτό σήμερα στα Ανώγεια αλλά και σε μερικά χωριά του Μυλοποτάμου καθώς και δε και του Μαλεβιζίου.

2) Μικρό μικράκι

Είναι και αυτός ένας χορός που συναντάται σε αρκετές περιοχές των νομών Ρεθύμνου και Ηρακλείου. Ανήκει στην κατηγορία των συρτών χορών. Στις μέρες μας αποδίδεται κυρίως από γυναίκες, παλαιότερα όμως ήταν μικτός χορός. Το μουσικό μέτρο του είναι 2/4 και η λαβή από τις παλάμες στο ύψος των ώμων. Για το βηματισμό του χορού υπάρχουν δύο εκδοχές, μία με 10 βήματα και μία με 18. Χορεύεται σε κύκλο.

3) Χανιώτικος ή χανιώτης.

Η παλαιότερη μορφή του χορού εντοπίζεται στην επαρχία Κισσάμου Χανίων. Ανήκει στην κατηγορία των συρτών χορών. Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι τις τελευταίες δεκαετίες ακούγεται περισσότερο ως χανιώτικος συρτός. Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες σε κύκλο. Το μουσικό μέτρο του είναι 5/8, τα βήματα του 11 και η λαβή από τις παλάμες στο ύψος των ώμων. Χορεύεται σε κύκλο.

Σύμφωνα με την προφορική παράδοση, την οποία κατέγραψε ο Ναύτης στο βιβλίο του Κρητική λύρα, ένας μύθος (Χανιά, 1989), ο χορός διαμορφώθηκε στα μέσα του 18ου αιώνα στην επαρχία Κισσάμου Χανίων, πιθανόν μετασχηματίζοντας τα βήματα κάποιου παλαιότερου συρτού χορού. Κατά τη λαϊκή πίστη, η παλαιότερη μελωδία του χανιώτικου, «ο πρώτος», δημιουργήθηκε με βάση δύο μελωδίες που είχαν συνθέσει οι Κρήτες εθελοντές μαχητές της Κωνσταντινούπολης στα 1453, οι οποίοι, ως γνωστόν, ήταν και οι τελευταίοι υπερασπιστές της. Οι μελωδίες αυτές, που όσοι από τους αγωνιστές σώθηκαν επιστρέφοντας τις έφεραν στην Κρήτη, διατηρήθηκαν για δύο αιώνες ως τραγούδια.

4) Γιτσικιά σούστα

Είναι χορός της επαρχίας Κισσάμου του νομού Χανίων. Ανήκει στην κατηγορία των πηδηχτών χορών. Στις μέρες μας χορεύεται μόνον από άνδρες, παλαιότερα όμως ήταν μικτός χορός. Το μουσικό μέτρο του χορού είναι 2/4, τα βήματά του 6 και η λαβή από τις παλάμες στο ύψος των ώμων (με λυγισμένους τους αγκώνες). Τα τελευταία χρόνια ο χορός λέγεται και Ρουματιανή σούστα. Την ονομασία αυτή έδωσε στο χορό ο πρωτομάστορας της κρητικής μουσικής Κωνσταντίνος Παπαδάκης, ο περίφημος λαϊκός βιολάτορας Ναύτης (1920-2003) από το Καστέλι Κισσάμου, επειδή τις τελευταίες δεκαετίες χορευόταν μόνο από άτομα που κατάγονταν από το χωριό Παλαιά Ρούματα της επαρχίας Κισσάμου.

5) Πεντοζάλι.

Ανήκει στην κατηγορία των πηδηχτών χορών. Στις μέρες μας αποδίδεται από άνδρες και γυναίκες, παλαιότερα όμως χορευόταν μόνον από άνδρες. Το μουσικό μέτρο του είναι 2/4, τα βήματά του 1ο και η λαβή από τους ώμους με τα χέρια τεντωμένα. Χορεύεται σε κύκλο. Ονομάστηκε πεντοζάλι, και όχι πεντοζάλης, γιατί συμβολίζει το πέμπτο ζάλο (δηλαδή βήμα), όπως ειπώθηκε η θεωρούμενη πέμπτη κατά σειρά ελπίδα των Κρητικών για απελευθέρωση της Κρήτης από τους Τούρκους και όχι γιατί έχει πέντε βήματα, όπως αβασάνιστα έχουν πει αρκετοί. Έχει δέκα βήματα, σε ανάμνηση της 10ης Οκτωβρίου του 1769, οπότε λήφθηκε η απόφαση των Σφακιανών για την πραγματοποίηση της επανάστασης, και η μουσική του αποτελείται από δώδεκα πάρτες, δηλαδή δώδεκα μουσικές φράσεις (γυρίσματα ή σκοπούς τις λένε στην Κίσσαμο), προς τιμήν των δώδεκα πρωτεργατών της εξέγερσης.

6) Ρόδο

Είναι, επίσης, χορός της επαρχίας Κισσάμου Χανίων. Ανήκει στην κατηγορία των συρτών χορών. Στις μέρες μας αποδίδεται κυρίως από γυναίκες, παλαιότερα όμως ήταν μικτός χορός. Το μουσικό μέτρο του είναι 2/4, τα βήματά του 17 και η λαβή από τις παλάμες στο ύψος των ώμων. Χορεύεται σε κύκλο. Το όνομά του συνδέεται με τις πάμπολλες μαντινάδες με αναφορά στο ρόδο, που τραγουδιούνται κατά την εκτέλεση του χορού.

7) Γλυκομηλίτσα

Είναι και αυτός χορός της επαρχίας Κισσάμου Χανίων. Ανήκει στην κατηγορία των συρτών χορών. Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες σε κύκλο. Το μουσικό μέτρο του χορού είναι 2/4 , τα βήματά του 12 και η λαβή από τις παλάμες στο ύψος των ώμων. Ο χορός παίρνει το όνομά του από το ριζίτικο τραγούδι Το μήλον όσο κρέμεται εις τη γλυκομηλίτσα, με το οποίο μοιράζεται και την ίδια μελωδία.

8) Κουτσαμπαδιανός

Λέγεται και κα(ρ)τσιμπα(ρ)διανός ή κατσαμπαδιανός ή κουτσιστός. Είναι χορός της επαρχίας Αμαρίου Ρεθύμνου. Χορεύεται μόνον από άνδρες σε κύκλο. Το μουσικό μέτρο του χορού είναι 2/4 , τα βήματά του 10 και η λαβή από τις παλάμες στο ύψος των ώμων. Στην ουσία πρόκειται για παραλλαγή του πεντοζαλιού, κάτι που επιβεβαιώνεται από τη σχετική με τη διαμόρφωση του χορού προφορική παράδοση.

Υπάρχει και μία δεύτερη εκδοχή για τον τυπικό βηματισμό του χορού, με 16 βήματα, η οποία όμως αποδυναμώνεται από την ασυμφωνία της με το παραδιδόμενο χρονικό δημιουργίας του χορού, που αναφέρουμε παρακάτω.

9) Σούστα

Είναι χορός του νομού Ρεθύμνου. Ανήκει στην κατηγορία των πηδηχτών χορών. Χορεύεται από ένα ή περισσότερα ζευγάρια (άνδρας με γυναίκα). Το μουσικό μέτρο του είναι 2/4 και τα βήματά του 6. Ξεκινάει σαν κύκλιος χορός. Άνδρες και γυναίκες, με λαβή από τις παλάμες στο ύψος των ώμων, αφού χορέψουν έναν κύκλο χωρίζονται σε δύο ομάδες (ανδρών και γυναικών), η μια απέναντι από την άλλη, φροντίζοντας να βρεθούν αντικριστά οι χορευτές που θα αποτελέσουν ζευγάρι. Στη συνέχεια κάθε άνδρας πλησιάζει το ταίρι του.

10) Τριζάλης

Είναι, επίσης, χορός της επαρχίας Αμαρίου Ρεθύμνου. Ανήκει στην κατηγορία των πηδηχτών χορών. Στις μέρες μας αποδίδεται κυρίως από γυναίκες, παλαιότερα όμως ήταν μικτός χορός. Το μουσικό μέτρο του είναι 2/4 , τα βήματά του 7 ( που εκτελούνται με δύο τρόπους) και η λαβή από τις παλάμες στο ύψος των ώμων. Χορεύεται σε κύκλο.

11) Αράπικος

Ίσως είναι ο αρχαίος Κόρδακας, που τον λένε: «Γυναικίστικο». Συχνά οι χορευτές μεταμφιεζόντουσαν και χόρευαν πολύ ερωτικά.

12) Απανωμερίτης

Είναι χορός της Κεντρικής Κρήτης. Συναντάται σε αρκετές περιοχές των νομών Ρεθύμνου και Ηρακλείου. Στις μέρες μας χορεύεται κυρίως από γυναίκες, παλαιότερα όμως ήταν μικτός χορός. Το μουσικό μέτρο του είναι 2/4, τα βήματά του 10 και η λαβή από τις παλάμες με τα χέρια κάτω. Χορεύεται σε κύκλο.

13) Σιγανός

Είναι χορός αργός και ίσως γι αυτό ονομάστηκε έτσι. Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες σε κύκλο. Διάφορες μορφές του χορού συναντώνται στους νομούς Ρεθύμνου, Ηρακλείου και Λασιθίου. Μέχρι πριν μερικά χρόνια ήταν ο χορός της νύφης στην Κεντρική και Ανατολική Κρήτη και το λέμε αυτό γιατί στις μέρες μας ο χανιώτικος (συρτός) έχει επικρατήσει να είναι ο χορός της νύφης στα περισσότερα μέρη της Κρήτης.

14) Μπρ(α)ϊμιανός - Πρινιώτης

Είναι χορός της επαρχίας Ιεράπετρας. Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες σε κύκλο. Το μουσικό μέτρο του είναι 2/4. Τον συναντούμε σε παραλλαγές, στην Ιεράπετρα, στον Κρούστα, στους Μεσελέρους (όπου τον λένε μεσελεριανό) και αλλού, καθώς και στο οροπέδιο Λασιθίου, όπου και παίρνει την ονομασία πρινιώτης, μία εξαιρετικά ξεχωριστή έκφραση του χορού, η οποία προσωπικά πιστεύω ότι έχει αρχαιότατες καταβολές, καθώς παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με τον αρχαιοελληνικό χορό «όρμο».

15) Μαλεβιζώτης

Λέγεται και καστρινός πηδηχτός. Είναι χορός της επαρχίας Μαλεβιζίου του νομού Ηρακλείου. Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες σε κύκλο. Το μουσικό μέτρο του χορού είναι 2/4, τα βήματά του 16 (8 μπροστά και 8 πίσω) και η λαβή από τις παλάμες στο ύψος των ώμων (με λυγισμένους τους αγκώνες).

16) Πηδηχτός

Είναι χορός του νομού Λασιθίου. Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες σε κύκλο. Έχει μουσικό μέτρο 2/4 και λαβή από τις παλάμες στο ύψος των ώμων (με τους αγκώνες λυγισμένους). Τον συναντούμε σε παραλλαγές, στο ύφος του βηματισμού και στη συνοδευτική μουσική, ως στειακό στην επαρχία Σητείας.

17) Αγκαλιαστός

Είναι χορός της επαρχίας Ιεράπετρας. Είναι απλός, περπατητός. Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες σε εύθυμες περιστάσεις. Το μουσικό μέτρο του είναι 2/4. Το όνομά του το πήρε από το ιδιόμορφο πιάσιμο των χορευτών, που μοιάζει να αγκαλιάζει κάθε χορευτής τον μπροστινό του.

18) Ζερβόδεξος

Είναι χορός της επαρχίας Ιεράπετρας. Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες, με τον ένα πίσω από τον άλλον, στην αρχή σε κύκλο και μετά σε ελεύθερη πορεία. Έχει μουσικό μέτρο 2/4, 6 βήματα και ιδιόμορφη λαβή, που γίνεται με τη βοήθεια μαντηλιού. Οι χορευτές τεντώνουν το δεξί τους χέρι και πιάνουν το αριστερό του μπροστινού (μπροστά από τον αριστερό ώμο).

19) Λαζότης

Είναι ένας εύθυμος κυκλικός χορός που χορεύεται από άνδρες και γυναίκες σε αρκετές περιοχές της Κρήτης. Το μουσικό μέτρο του είναι 2/4, τα βήματά του 8 και η λαβή από τις παλάμες στο ύψος των ώμων. Να σημειωθεί ότι ο χορός δεν είναι πηδηχτός, παρότι, όπως πιστεύω, στο βηματισμό του ενσωματώνονται στοιχεία από δύο χορούς των Ποντίων, τους ομάλ απλό και τικ σο γόνατον.

20) Ντουρνεράκια

Είναι άλλος ένας χορός κεφιού, που, σύμφωνα με το Γιώργο Μουζουράκη, έκανε την εμφάνισή του στην Κρήτη ταυτόχρονα με το λαζότη. Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες σε κύκλο. Το μουσικό μέτρο του είναι 2/4, τα βήματά του 6 και η λαβή από τις παλάμες στο ύψος των ώμων. Μοιάζει με το χασαποσέρβικο.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Είναι πολύ σημαντικό ότι σήμερα πολλοί απ’ αυτούς τους χορούς σώζονται και διατηρούνται ζωντανοί, ως έκφραση του πλούσιου λαϊκού πολιτισμού μας και των βαθύτερων συναισθημάτων του λαού μας, διασώζοντας συγχρόνως την μακρινότερη ιστορία μας.

Για την παρούσα εργασία συνεργάστηκαν οι μαθητές της Δ΄τάξης Λ.-Ν.Λ. & Λ.Β.

ΠΗΓΕΣ:

(1) ΟΙ ΧΟΡΟΙ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ μύθος, ιστορία, παράδοση, Αθήνα 2000, Ιωάννης Τσουχλαράκης.

(2) ΚΡΗΤΙΚΗ ΧΟΡΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ του Δημήτρη Νικολακάκη. (Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Χανἰων -2008).

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

Κνωσσός

Γόρτυνα

Δίσκος της Φαιστού

Όταν οι Βενετοί έφτασαν στο Ρέθυμνο εγκαταστάθηκαν στο Castel Vecchio, ο πρώτος μικρός κατοικημένος πυρήνας που περιβάλλεται από τοίχους.

Η επέκταση της πόλης απαιτούσε μια νέα οχύρωση που χτίστηκε μεταξύ του 1540 και του 1570 μετά από σχεδιασμό του Samicheli.

Αυτή η οχύρωση περιελάμβανε την πόρτα Guοra που οδηγούσε στην Loggia (Λότζια), τη Fontana Rimondi (Φοντάνα Ριμόντι) και το Torre dell 'Orologio (Πύργο του Ρολογιού).

Μεταξύ του 1573 και του 1578 το Φρούριο χτίστηκε στον βορειοδυτικό άκρο, για να υπερασπιστεί την πόλη και το λιμάνι.

Στο εσωτερικό του κτιρίου της Φορτέτζας υπήρχαν: το οπλοστάσιο, η κατοικία του συμβούλου και εκείνη του Άρχοντα και μια εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Νικόλαο.

Κατά την Οθωμανική περίοδο χτίστηκε ο τάφος του Σουλτάνου Ιμπραήμ, του οποίου ο θόλος είναι ο μεγαλύτερος όλων των τζαμιών της Κρήτης.

Τα τελευταία χρόνια έχει προστεθεί ένα μικρό θέατρο που χρησιμοποιείται το καλοκαίρι για παρουσιάσεις.

Δ.Κ.

FORTEZZA

Quando I Veneziani arrivarono a Rethymnon si stabilirono nel Castel Vecchio, il primo nucleo abitato molto piccolo e circondato da mura.

L’espandersi della citta richiese una nuova fortificazione che fu costruita tra il 1540 e il 1570 su disgno di Samicheli.

Questa fortificazione comprendeva la porta goura che portava alla Loggia, alla Fontana Rimondi e alla Torre dell’ Orologio.

Tr ail 1573 e il 1578 fu costruita la Fortezza sul pronontorio a nord – ovest per difendere la citta e il porto.

Al suo interno I principali edifice erano: L’armeria, a residenza del consigliere e quella del Rettore e una chiesa dedicate a San Nicola.

Durante il period Ottomano fu costruita la tomba del Sultano Ibraim che ha la cupola piu grande di tutte le moschee presenti a Creta.

In anni recenti e stato aggiunto un piccolo teatro usato in estate per spettacoli.

Δ.Κ.

Η Φορτέτζα Ρεθύμνου χτίστηκε το 1573 μ.Χ. από τους Ενετούς στον λόφο του Παλαίκαστρου στο Ρέθυμνο. Είναι ένα από τα μεγαλύτερα φρούρια των Ενετών στην Κρήτη.

M.H.

Πηγή: βικιπαίδεια

Ιωάννης Βλάχος ή Δασκαλογιάννης

φωτογραφία από:https://www.neakriti.gr/article/eidiseis/1364819/i-ethelothysia-tis-istorikis-monis-arkadioy-video-photos-/

Γεννήθηκε στις Μαργαρίτες το 1826. Το 1856 εκλέχτηκε ηγούμενος. Το 1866 ήταν στο Αρκάδι, πολέμησε εναντίον των Τούρκων και εμψύχωνε τους χριστιανούς. Σκοτώθηκε την τελευταία μέρα της πολιορκίας και αποκεφαλίστηκε από τους εχθρούς.

Πηγή:https://el.wikipedia.org/wiki/Ιστορία_της_Κρήτης

M.H.

Μάχη της Κρήτης

Παραδοσιακά κρητικά φαγητά

Την ενότητα με τα παραδοσιακά κρητικά φαγητά επιμελήθηκε ο μαθητής της Δ΄ τάξης Λ.Β.

Πηγές:: http://www.rethymnoguide.gr/sintages/faghta

https://www.daynight.gr/12-paradosiaka-faghta-ths-krhths/

http://www.ekriti.gr/

Παραδοσιακά επαγγέλματα

Πεταλωτής

Ο πεταλωτής είναι ένα επάγγελμα που πριν αρκετά χρόνια ήταν απαραίτητο, αφού κάθε σπίτι είχε ένα ζώο για πετάλωμα, άλογο, μουλάρι ή γαϊδούρι.

Υπήρχαν και πλανόδιοι πεταλωτές που γυρνούσαν στην επαρχία για να πεταλώνουν ζώα.

Τα εργαλεία του πεταλωτή ήταν τα πέταλα, το σφυρί, η τανάλια, το σατράτσι και τα καρφιά.

Πρώτα ακινητοποιούσαν το πόδι του ζώου. Ο πεταλωτής έβγαζε το παλιό πέταλο. Με το σατράτσι που ήταν σαν μικρό τσεκούρι ίσιωνε την οπλή του αλόγου. Μετά έβαζε το καινούριο πέταλο και το κάρφωνε με τα ειδικά καρφιά, τα οποία προεξείχαν από την πατούσα του ζώου για να μην γλιστράει. Αυτά ήταν, ας πούμε, τα παπούτσια του.

Πετάλωναν και τα τέσσερα πόδια του ζώου, για να μπορεί να πηγαίνει παντού.

Μ.Η.

Πηγή:http://www.ecomuseum.gr/index.php/petalotis

Τυροκόμος