Boeken

De totstandkoming van ONTZET

Het verhaal van ONTZET is ontstaan uit gesprekken met rechercheurs die ik voerde in mijn werk als herstelbemiddelaar voor Slachtofferhulp Nederland / Ministerie van Justitie en Veiligheid.

Zij wezen mij op een hardnekkig beeld dat bij veel mensen leeft: het idee van een klassieke who-done-it, waarin pas op het einde de clou wordt onthuld — dader, motief en modus operandi in één keer.

In werkelijkheid is de toedracht van een misdrijf voor politie en justitie vaak al vrij snel duidelijk. Het recherchewerk bestaat dan vooral uit het verzamelen van sluitend bewijs: het moet immers standhouden voor de rechter. Precies op dat snijvlak ontstaat spanningsveld met het Openbaar Ministerie, dat de grenzen van de wet bewaakt bij het rondmaken van het bewijs.

In ONTZET wilde ik juist die realiteit alle ruimte geven. Al geef ik toe: voor de spanning en leesbaarheid heb ik het politiewerk en het gevangenisregime op sommige punten geromantiseerd.

De totstandkoming van Vuurvogel

Het zaadje voor Vuurvogel werd lang geleden geplant. In 1996 deed ik, in het kader van mijn afstuderen, etnografisch onderzoek in het zuiden van Brazilië (Curitiba). Daar raakte ik in gesprek met een oudere Braziliaan van Duitse komaf.

Op een gegeven moment vertelde ik over mijn tijd in een Israëlische kibboets aan de Libanese grens, tijdens de eerste intifada. Tot mijn verbijstering begon de man prompt de Holocaust te ontkennen.

Niet lang daarvoor had ik de documentaire Shoah van Claude Lanzmann gezien. Ik kon hem dus goed onderbouwd van repliek dienen.

Toen zei hij ineens: “Ich war da.” Hij bleek tijdens de oorlog gestationeerd te zijn in Oost-Europa — en gebruikte dat als argument om zijn standpunt kracht bij te zetten. Ik viel stil. Wie zat hier werkelijk tegenover me? Wat had deze man op zijn geweten?

Hij vertelde verder. Dat hij kameraden had in Zuid-Brazilië en Argentinië. En dat zij na de oorlog hulp hadden gekregen van de Nederlandse regering en het Internationale Rode Kruis — financiële én praktische steun om een nieuw bestaan op te bouwen in Zuid-Amerika.

Dat gesprek ben ik nooit vergeten. Het werd het startpunt voor het verhaal van Vuurvogel.