મોટા પ્લેયર્સે કમાણી કરી પણ સામાન્ય ટ્રેડર્સ ડૂબ્યા: બજારમાં ટ્રેડિંગ કરનારા દર ૧૦ માંથી આશરે ૯ રોકાણકારોને માથે આવી મોટી ખોટ; સેબીના સત્તાવાર અભ્યાસમાં ચોંકાવનારા તારણો સામે આવ્યા.
🔴 કુલ નુકસાન: નાના અને રિટેલ રોકાણકારોએ ગુમાવ્યા કુલ ₹૭૨,૨૪૩ કરોડ.
📉 યુવાનોની એક્ઝિટ: માર્કેટમાં ભારે નુકસાનના કારણે F&O ટ્રેડિંગ કરતા યુવાનોની સંખ્યા ૨૯% ઘટી.
🟢 નફો કોણે કર્યો?: પ્રોપ્રાયટરી ટ્રેડર્સ અને વિદેશી સંસ્થાઓ (FPI) એ બજારમાંથી ₹૫૮,૦૦૦ કરોડથી વધુનો નફો રળ્યો.
⚠️ આવકનું સ્તર: ટ્રેડિંગ કરનારા ૭૩% સામાન્ય લોકોની વાર્ષિક આવક ₹૫ લાખથી પણ ઓછી છે.
📉 સેબીનો મોટો ખુલાસો: F&O ટ્રેડિંગમાં રિટેલ રોકાણકારોએ ₹૭૨,૨૪૩ કરોડનું જંગી નુકસાન ભોગવ્યું
અમદાવાદ: શેરબજારમાં ફ્યુચર્સ એન્ડ ઓપ્શન્સ (F&O) એટલે કે ડેરિવેટિવ્ઝ ટ્રેડિંગ તરફ રિટેલ અને નાના રોકાણકારોનું આકર્ષણ સતત વધી રહ્યું છે, પરંતુ આ ટ્રેડિંગ તેમની જેબ પર ભારે પડી રહ્યું છે. માર્કેટ રેગ્યુલેટર સેબી (SEBI) ના તાજેતરના અભ્યાસ અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬માં ડેરિવેટિવ્ઝ સેગમેન્ટમાં વ્યક્તિગત (રિટેલ) રોકાણકારોને કુલ ₹૭૨,૨૪૩ કરોડનું ચોખ્ખું નુકસાન થયું છે. જો કે, આ નુકસાન અગાઉના વર્ષ (૨૦૨૪-૨૫) ના ₹૯૭,૮૮૨ કરોડની સરખામણીએ થોડું ઘટ્યું છે, પરંતુ હજી પણ ખોટનો આ આંકડો ખૂબ જ મોટો છે.
📊 ડેરિવેટિવ્ઝ ટ્રેડિંગ: પ્રોફિટ એન્ડ લોસ એકાઉન્ટ (કરોડ ₹ માં)
અખબારમાં આપેલા સેબીના સત્તાવાર ડેટા મુજબ, બજારના અલગ-અલગ વર્ગો (Traders Category) નો નફો (+) અને નુકસાન (-) નીચે મુજબ રહ્યું છે:
રોકાણકારોનો પ્રકાર (Category) વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ નો નફો/નુકસાન વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ નો નફો/નુકસાન
પ્રોપ્રાયટરી ટ્રેડર્સ (Proprietary Traders) +૪૫,૯૫૫ +૪૪,૪૮૩
એફપીઆઈ (FPI - વિદેશી રોકાણકારો) +૩૧,૦૮૫ +૧૩,૮૯૬
કોર્પોરેટ્સ (Corporates) +૧૦,૩૯૨ +૮,૦૯૨
મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ (Mutual Funds) +૫,૬૧૩ +૨,૫૯૫
ડીઆઈઆઈ (DII - ઘરેલું સંસ્થાગત રોકાણકારો) +૧૦૧ +૨૨૫
વ્યક્તિગત રોકાણકારો (Retail Investors) -૯૭,૮૮૨ -૭૨,૨૪૩
🔍 સેબીના અભ્યાસના મુખ્ય અને રસપ્રદ તારણો
રિટેલ રોકાણકારોને સૌથી વધુ ફટકો: જ્યાં એક તરફ પ્રોપ્રાયટરી ટ્રેડર્સ, કોર્પોરેટ્સ અને વિદેશી રોકાણકારો (FPI) એ બજારમાંથી હજારો કરોડનો નફો કમાયો છે, તેની સામે ૮૮% રિટેલ રોકાણકારોએ માત્ર નુકસાન નો સામનો કરવો પડ્યો છે.
યુવા રોકાણકારોની સંખ્યા ઘટી: વર્ષ ૨૦2૪-૨૫ માં F&O ટ્રેડિંગમાં ભાગ લેનારા યુવાનો (૩૦ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના) ની સંખ્યા ૪૪ લાખ હતી, જે નુકસાન અને સેબીના કડક નિયમોના કારણે વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં ઘટીને ૨૬.૦૭ લાખ (આશરે ૨૯% નો ઘટાડો) થઈ ગઈ છે.
ઓછી આવક ધરાવતા ટ્રેડર્સ વધુ સક્રિય: F&O માં ભાગ લેનારા કુલ રિટેલ રોકાણકારોમાંથી ૭૩% રોકાણકારોની વાર્ષિક આવક ₹૫ લાખથી પણ ઓછી છે.
મહિલા રોકાણકારોની સ્થિતિ: F&O ટ્રેડિંગમાં નુકસાન કરનારી મહિલાઓની ટકાવારી જ્યાં ૨૦૨૪-૨૫ માં ૮૮% હતી, તે ૨૦૨૫-૨૬ માં સામાન્ય સુધારા સાથે ૮૫% રહી છે. જ્યારે F&O માં મહિલા રોકાણકારોની કુલ ભાગીદારી વધીને ૧૭.૧% થઈ છે.
પુરુષ રોકાણકારોમાં ભારે નુકસાન: ખોટ કરનારા પુરુષ રોકાણકારોનું પ્રમાણ વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં વધીને ૮૯% પર પહોંચી ગયું છે, જે દર્શાવે છે કે મોટાભાગના પુરુષ ટ્રેડર્સ નુકસાનમાં રહ્યા છે.
💡 સેબી અને બજાર નિષ્ણાતોની સલાહ
આ અહેવાલ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે મોટી સંસ્થાઓ અને વિદેશી રોકાણકારો ટેકનોલોજી અને રિસર્ચના જોરે બજારમાંથી નફો મેળવી રહ્યા છે, જ્યારે કોઈપણ સચોટ વ્યુહરચના વગર F&O (Derivative) ટ્રેડિંગ કરનારા નાના રોકાણકારો પોતાની મૂડી ગુમાવી રહ્યા છે. નિષ્ણાતો સામાન્ય રોકાણકારોને સલાહ આપે છે કે તેઓ આવા જોખમી ટ્રેડિંગથી દૂર રહીને લાંબા ગાળાના ઇક્વિટી રોકાણ અથવા મ્યુચ્યુઅલ ફંડનો સુરક્ષિત માર્ગ પસંદ કરે.