Akdağmadeni Kent Tarihi

İLÇEMİZİN GENEL ÖZELLİKLERİNİ ANLATAN BİLGİLER

Yozgat’ın 103 km doğusunda yer alan Akdağmadeni 1815 yılında yerleşim yeri olarak kuruluyor.1862 yılında da belediye teşkilatı kurulmuştur.Ülkemiz de ilk belediye 1858 yılında Beyoğlu Belediyesidir Akdağmadeni Belediyesi de 1862 yılında kurularak Türkiye’nin 2. belediyesidir.1871 yılında ilçe hüviyetini almıştır.Yozgat’ın en eski ilçelerinden olan Akdağmadeni 1831 yılında yapılan ilk nufus sayımında Yozgat toplam nufusu ilçeleri dahil 60 bin çıkarken  Akdağmadeni’nin nufusu 19 bin civarında çıkmıştır.İlçemizde maden olarak çinko ,demir,kurşun  ve çeşitli madenler çıkarılmaktadır.İç Anadolu bölgesinin güzide ormanları Akdağ sıradağları ilçemizde bulunmakla beraber ormanlarımızda sarı çam,meşe,ardıç ağaçları bulunmaktadır. Sarı çam ağacının özelliği Maden ocaklarında maden  direği olarak kullanılır göçükleri de önceden çatırdamasıyla uyarı veren bir çeşit çam ağacıdır.Ormanlarımızda yetişen Salep ülkemizde kalite bakımından  çıkan en iyi saleptir.Ormanlarımızda yetişen değerli diğer bir mantar türü olan göbelek ilaç sanayinde kullanılmaktadır.Tarihi yapısıyla dikkat çeken ilçemizde 12 adet tarihi tescilli yapımız vardır.Restorasyon çalışmaları devam eden yapılar İlçemizin bir turizm ilçesi olma yolunda ilerlediğinin göstergesidir.Karadikmen köyünde çıkarılan saniyede 100 litre ve 50 derece sıcaklığındaki sıcak su Akdağmadeni’nin   yakın zamanlarda termal turizmde de yükseleceğini göstermektedir..2011 yılının sonunda açıklanan resmi rakamlara göre Yozgat merkezide dahil nüfusu azalmayıp arttıran tek ilçe Akdağmadeni dir.Ülkemiz tarihinde de önemli misyonları olan ilçemiz geçmişte olduğu gibi şimdide sürekli gelişmekte olup iç Anadolu bölgesinin güzide ilçeleri arasına girme yolunda hızla ilerlemektedir.

AKDAĞMADENİ TARİHİ

Akdağmadeni, yerleşim yeri olarak XIX. Yüzyılın ortalarında ve idari yetkiye de haiz bir isimli kurşun işletmesi müdürlüğü olarak kurulmuş ve Madenciler nahiyesi diye adlandırılmıştır. İlçemiz tarihi 1815 yılına kadar ormanlık olduğu için bilinmemektedir. İşletmenin şimdiki belediye garajının bulunduğu yere kurulmasıyla; Gümüşhane, Trabzon, Arapgir ve Ahıska’dan gelen işçilerle nüfuz hayli artmış ve 1871 tarihinde ilçe hüviyeti kazanmıştır. 1923 yılında kasaba 1.250 hani iken Rum ve Ermenilerin 1924-1927 yılında Yunanistan’a mübadele suretiyle nakilleri üzerine nüfus miktarı oldukça azalmıştır. Aynı tarihte Yunanistan’dan Selanik’in Kayalar bölgesinden mübadele suretiyle gelen 266 hane Türk kasabaya yerleştirilmiş ise de, bunların bir kısmının başka taraflara göçleri üzerine nüfus eksilmesi uzun yıllar telafi edilememiştir. Yine bu tarihlerde köylerde de mübadele yapılmış, Romanya, Bulgaristan (1951) ve 1935 yılında Yugoslavya’dan gelen 790 hane menkul aile köylere yerleştirilmiştir. Hariçten gelen bu mübadil ve göçmenlerden 2/3’ü yurt içinden başka kazalara göç etmişlerdir. Gelen mübadillerin tütüncü olmaları nedeniyle tütün mıntıkasında yerleştirilmiştir. Bulunan akrabalarının yanlarına gitmek istemeleri tekrar göçmelerine sebep olmuştur. Akdağmadeni’nin kuruluşu, itibariyle civar ilçelere nazaran uzun bir geçmişe sahiptir. Bağlı bulunduğu Yozgat ili uzun yıllar Bozok Sancağı adi ile anılan ve Kayseri’yi de içine alan sancağın merkezi kazanın şimdiki Çepni köyü olan Karahisar Beyramşah kazasına bağlı göstermektedir. İlçenin merkezi 1815 yılına kadar ormanlık olduğu bugünkü kasabaya bağlı civar Güneyli Mahallesi’nin kasaba içindeki havuzda (Şimdiki Pazaryeri) hayvanları korkarak sulamaya getirdikleri ve çamlığın sıklığından hayvanların zor girdiği söylenmektedir. 1860 yılında Karahisar Beyramşah kazasına bağlı bir nahiye vücuda gelmiş ve Akdağmadeni 1871 yılında da Karahisar Beyramşah kazası inşa edilerek Akdağmadeni nahiyesine kaza teşkilatı kurulmuş ve Yozgat’a bağlanmıştır. Kaza merkezi birkaç ay sonra eski bir nahiye olan Karamağara (Saraykent) köyüne nakledilmişse de 1876 yılında tekrar Akdağmadeni kasabasına gelmiş ve Karamağara köyü de bu kazaya bağlık bir nahiye olarak kalmıştır. Madenciler nahiyesi olan bu yeni kuruluşun yönetimine sırasıyla; Hasbeldi Hacı Emin Ağa, Arapkirlioğlu Hacı Hüseyin Ağa, Tepedelinli Mehmet Ali Paşa torunlarından Ahmet Efendi (Arnavut Ahmet Efendi) şair ve Hariciye-Dahiliye Nazırlıkları yapmış Akif Faşa torunlarından Rıfat Efendi memur edilmiştir.

İLÇENİN ADI NEREDEN  GELMEKTEDİR

Yöre isminin belirlenmesinde, sahip olduğu ve işletilmeye açılan yeraltı madenlerinin büyük rolü olmuştur.Akdağ eteklerinde Çinko-Kurşun madeni işletmesi kurulmuş ve "Maden" kelimesi zamanla bu yerleşim yerinin ismi olmuştur.Maden işçilerinin akınıyla yerleşik köy düzenine geçilen bu yöre, belirli bir süre "Maden" adıyla anılmıştır.Akdağ eteklerinde kurulması nedeniyle de, dağın ismine atıfla "Akdağlar'dan çıkan maden" anlamına gelen AKDAĞMADENİ adını almıştır...

Akdağmadeni – Kent Tarihi ve Gezilecek Yerler Rehberi

 Tarihi Yerler

1. Eski Kilise (Rum Kilisesi)

• Konum: Yeşildere (Tahmaz) Mahallesi

• Yapım Yılı: 1862

• Mimari Özellikler:

  • Kesme taş ve mermer cephe

  • Ön cephede yuvarlak kemerli giriş, giriş üstünde 11 Grekçe, kapı altında 2 Grekçe kitabe

  • İç kısım kare/gövde planlı, 8 sütun ile üç bölüme ayrılmış

  • Ağaç hatıllı kemerler, taş döşeme zemin

  • Sıva üzeri haç ve geometrik motifler

• 
  

• Koruma Durumu: 1983’te koruma altına alınmış (G.E.E.A.Y.K. kararı)

• Güncel Durum: Restore edilerek turizme kazandırılması planlanıyor

2. İstanbulluoğlu Camii (Eski Kilise, Şimdi Cami)

• Yapım Yılı: 1907

• Özellikler:

  • Üç nefli bazilikal plan

  • Kesme taş inşaat, minare sonradan eklenmiş

  • Narteks kısmı kapatılarak yan odalar oluşturulmuş

• 
  

• Günümüzde: 1962’de camiye dönüştürülmüş, hâlen ibadete açık

3. Diğer Tarihi Tescilli Yapılar

• Eski Hapishane Binası: Han olarak inşa edilmiş, sonrasında hapishane; bugün halk kütüphanesi

• Eski PTT Binası: Ahisavi Mahallesi, girişte 1216 ve 1719 tarihli kitabeler; bugün sağlık ocağı

• Eski Askerlik Şubesi (Konuk Evi): Rum yapısı, sonradan askeri yapı; restorasyonla konuk evi

• Rıfat Koç Konağı: Geleneksel Türk mimarisiyle inşa edilmiş, hâlen ev olarak kullanılıyor

• Ziraat Bankası Eski Binası: Rum kilisesi enkazından malzeme kullanılmış; şu an boş

• Muşali (Behramşah) Kalesi / Alişir Zaviyesi / Ali Çelebi Türbesi: Muşalikalesi Köyü yakınında, kültürel ve tarihi gezi rotaları

 Doğal Güzellikler

• Akdağ Ormanları ve Yaylaları: Yürüyüş, fotoğrafçılık ve piknik için ideal

• Göletler ve Dere Kenarları: Balık tutma ve doğada dinlenme imkânı

• Çam Ormanları: Yaz aylarında serin ve ferah bir ortam sunar

• Doğa Yürüyüşü Rotaları: Köyler, ormanlar ve yaylalar arasında farklı uzunluk ve zorlukta parkurlar

 Kültürel Deneyimler

• Yerel Pazarlar: Doğal ürünler, el yapımı yiyecekler ve yöresel kıyafetler

• Yöresel Yemekler:

  • Testi kebabı

  • Tandır

  • Tarhana çorbası

  • Köy ekmeği

  • Ev yapımı pekmez

• 
  

 Gezilecek Yerlerde Uyulması Gereken Kurallar

Tarihi Yapılara Saygı Gösterin

1. • Yapılara zarar vermeyin, taş ve ahşap yüzeyleri koruyun

   • Fotoğraf çekmeden önce izin alın

Doğayı Koruyun

1. • Çöplerinizi yanınızda taşıyın veya geri dönüşüm kutularına atın

   • Bitkiler, ağaçlar ve yaban hayatına zarar vermeyin

Sessizliği ve Huzuru Bozmayın

1. • Yayla, orman ve tarihi alanlarda yüksek sesle müzik açmayın

   • Hayvanlara zarar vermekten kaçının

Ateş ve Piknik Kuralları

1. • Ormanlık alanlarda ateş yakmayın, izin verilen alanlarda mangal yapın

   • Ateşi tamamen söndürmeden bölgeden ayrılmayın

Yerel Halkın Kültürüne Saygı Gösterin

1. • Köylerde misafir olduğunuzun bilincinde olun

   • Yerel gelenek ve göreneklere dikkat edin

Güvenlik ve Sağlık Önlemleri

1. • Dağ ve yayla yürüyüşlerinde rehbersiz uzun rotalara çıkmayın

   • Yeterli su, yiyecek ve ilk yardım malzemesi bulundurun