MATERIA

zer da materia?

Batzutan, materiaz hitz egiten dugunean halako hitzak aipatuko ditugu: sistema materiala, gorputza...

Sistema materiala: Aztergai den materia zatia da.
Gorputza: Muga definituak dituen sistema material bat da.

Adibidez, sistema material bat izan daiteke putzu bat eta bertan dagoen guztia, eguzki sistema, gela bat, ... Baina ez genuke esango horiek gorputzak direnik. Aldiz, pilota bat, egur zati bat, mahai bat, ilargia ... gorputzak izango lirateke.

Beraz gorputz hitza entzuten duzuenean ez duzue pertsona baten gorputzean pentsatu behar, argi dago?

materiaren propietateak

Inguratzen gaituen guztia materia izanik, propietate oso desberdineko materia motak daudela konturatuko zara, eta propietate horiek aztertuko ditugu orain.

Materiaren propietate horietako batzuk dira adibidez: masa, bolumena, elastikotasuna, gogortasuna, eroankortasun elektrikoa, distira, kolorea, usaina ...

Propietate hauek, irizpide desberdinen arabera sailka ditzakegu. Ikus dezagun...

Sailkapena materia bereizteko baliagarriak diren ala ez kontutan izanik: orokorrak ala espezifikoak

Propietate orokorrak: haien balioa ezagutzeak ez digu laguntzen zein substantzia den bereizten. Adibidez: masa, luzera, azalera, bolumena, tenperatura...

Berariazko propietateak ala propietate espezifikoak: Haien balioa ezagutzeak laguntzen digu materia bereizten. Adibidez dentsitatea, fusio eta irakite tenperatura, eroankortasun elektrikoa, distira metalikoa...

Zelan bereiztu ea propietate bat orokorra ala espezifikoa den?

Zure buruari galdetu  ea propietate horren balioa ezagutzeak  lagunduko dizun zein substantzia den bereizten. Baiezkoa bada erantzuna, orduan propietate espezifikoa da. Aldiz, ez bada lagungarria datu hori ezagutzea, orduan propietate orokorra da.

Ea ulertu duzun...

ELASTIKOTASUNA?
GOGORTASUNA?
BOLUMENA? ...

Sailkapena materia kopuruaren araberakoak diren ala ez kontutan izanik: intentsibo eta estentsiboak

Propietate intentsiboak: materia kopuruarekin EZ direnak aldatzen. Hau da, materia kopuru handia ala txikia hartuz, propietate honen balioa ez da aldatuko. Adibidez dentsitatea. Uraren dentsitatea 1 kg/l-takoa da, berdin dio zenbat ur hartzen duzun, tantatxo bat zein litro bat.

Propietate estentsiboak: materia kopuruarekin aldatu egiten diren propietateak dira. Hau da, materia kopuru handia ala txikia hartuz, propietate honen balioa aldatuko da. Adibidez masa, luzera, azalera, bolumena,...

Zelan bereiztu ea propietate bat intentsiboa ala estentsiboa den?

Zure buruari galdetu  ea propietate horren balioa aldatuko zen substantzia horren kopuru erdia (edo bikoitza) hartuta. Baiezkoa bada erantzuna, orduan propietate estentsiboa da . Aldiz, ez bada aldatzen balioa materia kopurua aldatuz gero, orduan propietate intentsiboa da.

Ea ulertu duzun...

ELASTIKOTASUNA?
GOGORTASUNA?
BOLUMENA?...

Kontutan izan espezifikoak diren propietate guztiak substantzia bakoitzarentzat berezko balioak badituzte, derrigorrez intentsiboak izan behar direla, ez?