Wie zijn wij?

Op deze pagina vind je beknopte info over de historische periode waarin we Den Yzeren Beer situeren (onder Woelige Brabantse tijden) en over de rol van huurtroepen zoals Den Yzeren Beer in deze context (onder Den Yzeren Beer)

Woelige Brabantse tijden

Vroeger was het beter?

Het einde van de 15de eeuw was, mede door de Bourgondische expansiedrang, een zeer woelige periode voor Brabant en bijna alle vorstendommen daarrond. Zoals wel vaker gebeurt in tijden van oorlog en onrust, evolueerde de (militaire) technologie in deze periode zeer snel. Maar het was voor West-Europa tegelijk ook een tijd waarin er op intellectueel, godsdienstig en cultureel vlak één en ander in beweging kwam (of zelfs naar een kookpunt toe ging).

Ook voor wie zich niet staande kon houden als handelaar, ambachtsman of door landbouwproductie – het ging in de Zuid-Oost-Brabantse contreien economisch niet goed in de tweede helft van de vijftiende eeuw (voor meer hierover lees: ‘Economische crisis en armoede’) – maar wel pommel en kling uit elkaar kon houden, waren dit bijzondere tijden. Want er was in de laatste decennia van de vijftiende eeuw behoorlijk wat vraag naar personen die beslagen waren met de wapens, zowel lokaal als internationaal (en bij momenten waren die twee behoeften niet gemakkelijk uiteen te houden).

Internationale* werkgelegenheid - De Compagnies d'Ordonnance

Tegen het midden van de vijftiende eeuw had de koning van Frankrijk de Compagnies d’Ordonnance in het leven geroepen, nadien hierin gretig gevolgd door de hertogen van Bourgondië. Ze wilden daarmee twee vliegen in één klap slaan.

Enerzijds was het een poging om een staand leger op te richten van (semi-)professionele huurlingen/soldaten. Vooral Bourgondië hoopte zo minder afhankelijk te zijn van de nogal wispelturige (stads)milities.

Anderzijds was het een middel om controle te krijgen op de werkloze, gewapende ‘vrije’ compagnies uit het vroegere Engels-Bourgondische leger. Deze bendes van hoofdzakelijk Gascogners, Spanjaarden, Bretoenen, ‘Vlamingen’ en ‘Duitsers’ teisterden sinds het einde van de Honderdjarige oorlog (1337 – 1453) het land. Door hen een nieuwe bron van inkomsten te bieden, hoopte men hen in het gareel te krijgen.

Dat wil niet zeggen dat Ordonnantietroepen uit de aard van de zaak enkel uit huurlingen bestonden. De Brabantse en Vlaamse steden werden ook eind 15de eeuw nog meermaals gevraagd troepen te leveren. Zo werd in 1474 de 15de Bourgondische compagnie, samengesteld voor het beleg van Neuss, gerekruteerd in Brabant, Namen en Luik (deze Compagnie werd na de slag weer ontbonden).


* Voor zover 'internationaal' een betekenis heeft in een tijd waarin we niet van 'naties' kunnen spreken.

Lokale tewerkstelling - Stadsmilities

Van oudsher bestonden de troepen die steden moesten leveren aan hun landheer, uit stadsmilities, dat wil zeggen troepen geleverd door de verschillende stedelijke ambachtsgilden.

Maar gaandeweg ontstonden er ook zuiver militaire gilden. Ook de Brabantse en Vlaamse steden hadden immers geprobeerd hun militaire zaken op orde te krijgen door onder andere het oprichten van wapengilden zoals schuttersgilden, kolveniersgilden, gilden van kruisboogschutters, enz. Hoewel deze doorgaans beter geoefend waren dan de militie, vormden ze echter geen echt staand leger, en bovendien zorgde de rivaliteit tussen die groepen binnen de stad op zich voor bijkomende problemen.

De centralisatiepogingen van Bourgondië plaatsten de steden onvermijdelijk tegenover de landvorst en het nieuwe type leger dat aan het ontstaan was. Deze vergden dan weer een financiële draagkracht en een administratieve organisatie die de steden niet konden opbrengen. De steden verloren dan ook deze strijd en samen met hun autonomie verdween ook hun militaire betekenis. Naar het einde van de 15de eeuw werden in Brabant nog wel milities gebruikt in een defensieve rol, maar konden de steden geen professioneel leger meer in het veld brengen. Voor zover ze al niet aan het revolteren waren tegen hun landsheer, kochten ze hun militaire verplichtingen tegenover hem dan ook steeds vaker gewoonweg af.

En met dat geld wierf die landheer dan professionele huurtroepen aan ...

Nuttige bronnen

  • Willems, Bart, 'Militaire organisatie en staatsvorming aan de vooravond van de Nieuwe Tijd : een analyse van het conflict tussen Brabant en Maximiliaan van Oostenrijk (1488-1489)', in Jaarboek voor middeleeuwse geschiedenis, 1 (1998)
  • van Stratum, J.C.M. (ed.), Geschiedenis van Brabant - van het hertogdom tot heden, Leuven, Davidsfonds, 2004
  • Vrancken, Valerie, 'Opstand en dialoog in laatmiddeleeuws Brabant. Vier documenten uit de Brusselse opstand tegen Maximiliaan van Oostenrijk (1488-1489)', in Bulletin de la Commission royale d'histoire. Académie royale de Belgique. Tome 181, 2015. pp. 209-266 (https://limo.libis.be)
  • Damen, Mario, 'The knighthood in and around late medieval Brussels', in Journal of Medieval History (2017), 43:3, 255-284 (https://www.tandfonline.com)
  • De Decker, Sarah, Baanrotsen in Brabant - Title, power and nobility in the Baanrotsen in the duchy of Brabant in the long fourteenth century, KULeuven, Masterthesis, 2015 ( https://www.scriptiebank.be)
  • Beauregard, Erving Edward, The free companies in the hundred years' war, UMass Amhurst, Masterthesis, 1911
  • van Twist, Roland, Jacoba en haar janboel - Waarom Jacoba van Beieren haar strijd niet kon winnen tussen 1417 en 1428, Utrecht, Thesis 2013 (https://dspace.library.uu.nl/handle/1874/278607)
  • Legio Burgundae Sources
  • The Burgundian Army of Charles the Bold (door George Gush)
  • The Compagnies d’Ordonnance (Die Landen)
  • Compagnie d'Ordonnance (Wikipedia)

Den Yzeren Beer

Den Yzeren Beer

Den Yzeren Beer is een groep Brabantse huurtroepen die hoofdzakelijk de kost proberen te verdienen door hun wapens te verhuren aan de meest biedende, van steden tot Compagnies d’Ordonnance.

Den Yzeren Beer heeft al in meerdere legers gevochten, zowat overal in de noordelijke Bourgondische conflictgebieden, waarbij ze, zoals het huurtroepen betaamt, zowel al eens tegen als voor de Bourgondiërs (en Habsburgers) hebben gestreden.

Brabantse re-enactors

Den Yzeren Beer is een feitelijke vereniging van re-enacters met een passie voor de late middeleeuwen op de grens van het begin van de vroegmoderne tijd (1450-1500).

Wij proberen op bijeenkomsten en kampementen de 15de eeuwse geschiedenis zo goed als mogelijk eer aan te doen door de keuze van onze kledij, onze uitrusting, onze materialen en voorwerpen, onze technieken, onze voeding, … . We beseffen dat we daar soms compromissen voor moeten maken in functie van wat we weten over deze periode, van wat we financieel of technisch aankunnen en van wat elk van ons individueel bereid is te doen. Historisch onderzoek en kritisch naar onszelf kijken, zijn daarbij de belangrijkste toetsstenen.

Op dit moment hebben we een twintigtal leden uit het Oost-Brabantse. Onder ons verdelen we de taken in functie van ieders interesses en voorkeuren, gaande van de boekhouding over de aanvoering van de troepen tot de kampkeuken.

Tijdens veldslagen laten we ons aanvoeren door onze doldrieste kapitein die ons tussendoor ook traint. Dat trainen proberen we wekelijks te doen, waarbij de meest voorkomende middeleeuwse wapens aan bod komen, van dolk tot paalbijl. Maar ook de langboog en het ongewapend vechten komen erbij kijken. We zijn geen HEMA-vereniging (Historical European Martial Arts) maar gebruiken wel originele bronnen voor de technieken die we aanleren.

Tussendoor proberen we de adrenaline weer uit ons lijf te dansen en tot rust te komen bij het fijnere handwerk.