’Elizandere’ izengoitiaz deitzen zintuzketen herritarrek. Alta, bazekiten elizako etxekoandere baino zerbitzari umila, besterik ez zinela. Eta hori, neska sortu zinenetik, emaztekiaren zorteak eskutik harturik eraman zintuelako. Etxean, amatxik eta amak neskato baliotsua izateko hezi zintuzten. Nahitaez ! Ondotik, herriko eskolan doi bat egonik, auzo herriko jaunetxean, denbora batez sehi egon zinen. Geroago, neska zintzo eta langile onaren omena zenuelako, ‘’andere serora’’ postua eskaini zizuten. Ez ordea, herriko ‘’serora ofiziala’’ izateko, baizik eliza barneko zereginak, herriko erretorea eta fededunen arteko harreman eta eginbeharrak kudeatzeko. Eta behin, zu Josepha, nekatuezin Elizanderea, noizbait osoki higaturik, berrogeita bost urteekin zendu zinen. Hori hala bada halabiz, hala ez bada halatsu.

‘’Le stratège’’... Zure familiako gizonezko guziak bezala, militarra zinen. Eta zure lagunen pare, giro horretan hazia eta hezia izan. Baina, zure burua osoki militartua sentitzen al zenuen, beti ? Nornahiri gertatzen baitzaio, familia eta gurasoekin ez arras gogo bereko izatea. Ez da hala ? Zure militar ofizioa ongi eta kartsuki eraman bazenuen, noizbait, isileko afizio bat piztu zitzaizun : zerbait ikastekotan, leitu behar diat ! Eta irakurle amorratua bilakatu zinen. Zure bizitzan zehar, herriak eta eskualdeak korrituz, hiriburuak bisitatuz, liburu batzuk erosteko parada ukan zenuen. Zendu zinelarik, zure etxean 500 bat liburu bazenituela aipatu baitzen Donibaneko karrikan. Orduan jendeak ulertu zuen, zertako militarrek, ‘le stratège’ deitzen zintuzten. Hori hala bada halabiz, hala ez bada halatsu.

’’Dom Juan’’... Merkantziako itsasontzian zure mariñelek ezizen horrekin deitzen zintuzten. Behin, Ameriketatik Medoc-eko portura iritsi eta Bordalerako bidetik, zure aitamekin bizi ziren Pauillac herrira itzuli zinen. Itsasoko ur eta lanbro gaziak luzaz jasanik, tokiko arnotik edan eta gozatu nahian. Taberna batean, andere gazte ezezagun bat gurutzaturik, laster, batak bestea bereganatu zuen. Geroago Margueritekin, ‘’St-jean-Pied-de-port’’ zure sorterrian bizitzera joateko xedea aipatzerakoan, zure maiteñoak ‘’port’’ hitza entzunik, laster onartu zuen.  Zu Dom Juan, itsasoko kapitaina izanik eta, Pauillac-en bezala portua izanen zelakoan… Baina, ‘’bortua ez dela portua ‘’ ohartu zen, baina berantegi, bien amodiak orduko Donibanen errotua zuen. Hori hala bada halabiz, hala  bada halatsu. 

Nire hilobi gainean, ‘’Cher ange, priez pour nous’’ hitzak grabatu zituzten, familikoek beraientzat otoitz egitea eskatu nahi zidatelako. Eta hori, jakin gabe zer bilakatuko nintzen. Ohartu gabe,  sortuta berehala zendu nintzenez, ez nakiela otoitz egitea zer zen ere. Hortxe nintzen lurperaturik, hilkutxa azpian lurra, gainean harri lauza hori, burdinezko gurutze eta baranda batek inguraturik, betiko preso. Zorionez, behin entzun nuen bisitari batek harri gaineko hitzak goraki leitzen : ‘’Cher ange, priez pour nous’’ Bere lagunak aldiz : ‘’Aingerutxo, otoitz egizu guretzat’’. Gero, errezatzen hasi ziren, eta nik hauekin, otoitz egiten ikasi.  Holaxe, enigma honi bere giltza aurkitu nion. Eta orduan berean, harri petik eta burdinen artetik hegaldatu nintzen, aingeru baten pare... Hori hala bada halabiz, hala ez bada halatsu.